Co dokładnie zadeklarował kanadyjski rząd?
Według oficjalnego komunikatu gabinetu premiera kwota do 560 mln CAD zostanie przeznaczona na Tropical Forest Forever Facility, czyli TFFF. Chodzi o wieloletni mechanizm zachęcający państwa do utrzymywania lasów tropikalnych i wypłacający środki w powiązaniu z potwierdzanymi rezultatami ochrony. Przy obecnym zobowiązaniu nie przedstawiono harmonogramu poszczególnych transz ani konkretnych krajowych projektów, które zostaną sfinansowane jako pierwsze.
Deklaracja padła podczas rozmów Carneya z Lulą na marginesie spotkania przywódców ASEAN na Filipinach. Kanada i Brazylia rozmawiały również o handlu, surowcach krytycznych, energetyce i obronności. Wybór miejsca ogłoszenia pokazuje międzynarodowy charakter inicjatywy: fundusz ma skupiać kraje finansujące ochronę oraz państwa posiadające duże połacie lasów tropikalnych.
Według agencji Reuters równowartość kanadyjskiej deklaracji wynosi około 392,5 mln dolarów amerykańskich przy kursie zastosowanym w relacji Reutersa. To przeliczenie orientacyjne, ponieważ faktyczne transfery mogą następować w różnych okresach. Podstawową wielkością zobowiązania pozostaje 560 mln dolarów kanadyjskich, nie 560 mln dolarów USA.
TFFF nie jest zwykłą jednorazową dotacją
Fundusz został uruchomiony podczas konferencji COP30 w Brazylii w 2025 roku. Ma przyciągać kapitał publiczny i prywatny do portfela inwestycyjnego, z którego dochody będą wspierały długofalową ochronę lasów. Zasada jest inna niż w jednorazowym programie grantowym: beneficjent ma otrzymywać płatności związane z wykazanym utrzymaniem zasobów leśnych. Szczegółowe warunki kwalifikowania i kontrolowania rezultatów będą miały kluczowe znaczenie dla wiarygodności całego przedsięwzięcia.
Kanadyjski rząd podaje, że po osiągnięciu pełnej skali fundusz mógłby obejmować ponad miliard hektarów lasów tropikalnych w ponad 70 państwach. Jest to cel programu, a nie stan już osiągnięty. Tak samo zapowiadane wielkości finansowania nie oznaczają, że pieniądze zostały już wpłacone lub zainwestowane.
Ekonomiczna logika TFFF polega na włączeniu korzyści z utrzymania lasów do obiegu finansowego. W wielu państwach wycinka przynosi szybszy dochód niż pozostawienie lasu w naturalnym stanie, choć koszty dla klimatu, gospodarki wodnej i bioróżnorodności mogą być długofalowe. Jeżeli zachowanie lasu ma być atrakcyjne finansowo, wypłaty muszą być przewidywalne, a system kontroli odporny na zawyżanie wyników.
Jak fundusz ma zbierać kapitał?
W komunikacie rządu Kanady opisano plan mobilizacji 35 mld dolarów od sponsorujących państw i instytucji oraz nawet 140 mld dolarów dodatkowych inwestycji prywatnych. Są to cele kapitałowe, a nie obecnie zgromadzone aktywa. Reuters przywołuje także wcześniej komunikowany wariant rozwoju funduszu o wartości 125 mld dolarów; liczby dotyczą różnych założeń skali mechanizmu i nie powinny być bez wyjaśnienia dodawane do siebie.
Część dochodów ma trafiać bezpośrednio do społeczności lokalnych
Oficjalna dokumentacja Kanady zakłada, że co najmniej 20 proc. płatności ochronnych będzie przeznaczane dla ludności rdzennej i lokalnych społeczności. Ma to ograniczyć ryzyko, że mieszkańcy ponoszą koszty ograniczania wycinki, podczas gdy korzyści finansowe pozostają jedynie w centralnych budżetach. Ważne będzie sprawdzenie, kto reprezentuje uprawnione społeczności i jak pieniądze docierają do faktycznych opiekunów lasów.
| Element finansowania | Założenie podane przez Kanadę |
|---|---|
| Nowa deklaracja | Do 560 mln CAD przez cztery lata |
| Kapitał od państw i organizacji | Cel: 35 mld USD |
| Dodatkowe inwestycje prywatne | Możliwy cel: do 140 mld USD |
| Środki dla lokalnych społeczności | Co najmniej 20 proc. płatności ochronnych |
Na ile pieniędzy Kanada stawia w polityce klimatycznej?
Wiosenna aktualizacja gospodarcza Kanady przewiduje łącznie ponad 13 mld CAD międzynarodowego finansowania klimatycznego dla krajów rozwijających się do 2031 roku. TFFF stanowi część tego szerszego kierunku polityki. Rząd wskazuje również na krajowe inwestycje w ochronę przyrody i oceanów, lecz nie należy ich sumować z zagranicznymi zobowiązaniami tak, jakby wszystkie oznaczały dodatkową wpłatę do funduszu lasów tropikalnych.
Dyskusja o pieniądzach na ochronę klimatu toczy się równolegle do sporów podczas COP31 o odejście od paliw kopalnych i apeli przywódców o bardziej zdecydowane działania klimatyczne. Ochrona lasów oraz ograniczanie emisji z paliw kopalnych są różnymi, choć wzajemnie powiązanymi działaniami. Fundusz leśny nie zastępuje polityki redukcji emisji.
Co może przesądzić o skuteczności programu?
O wynikach TFFF nie zadecyduje samo ogłoszenie kolejnej kwoty. Znaczenie mają przejrzyste zasady naliczania wypłat, niezależna weryfikacja stanu lasów, poszanowanie praw mieszkańców oraz stabilne finansowanie w kolejnych latach. Bez tych elementów nawet duży fundusz może mieć ograniczony wpływ na rzeczywistą skalę wylesiania.
Skalę problemu przypominają wcześniejsze analizy zmian powierzchni drzewostanu, w tym materiał Trybuny o kanadyjskich pożarach i światowej utracie pokrywy leśnej. Pożary i wyrąb to odmienne procesy, a płatności związane z ochroną lasów tropikalnych nie zapobiegną automatycznie wszystkim zagrożeniom. Mogą natomiast zwiększać środki na ochronę obszarów, dla których presja ekonomiczna sprzyja przekształcaniu gruntów.
Najnowsza deklaracja Kanady wzmacnia polityczne i finansowe wsparcie TFFF. Na rzeczywistą ocenę jej efektów trzeba będzie poczekać do momentu uruchomienia płatności i publikowania sprawdzalnych rezultatów ochrony lasów.
Źródła informacji
Rząd Kanady, Reuters, Folha de S.Paulo
