120 milionów uprawnień to dodatkowa pula, nie koniec ETS
Porozumienie osiągnięte przez przedstawicieli Parlamentu Europejskiego i państw członkowskich zakłada czasowe złagodzenie kosztów ponoszonych przez część przedsiębiorstw w europejskim systemie handlu uprawnieniami do emisji. Mowa o około 120 milionach dodatkowych darmowych uprawnień w okresie od 2026 do 2030 roku. Ważne jest słowo „dodatkowych”: nie chodzi o cały dotychczasowy zasób pozwoleń ani o likwidację obowiązku rozliczania emisji.
Przemysł energochłonny mierzy się z kosztami energii oraz konkurencją firm z państw, w których ceny emisji i zasady ochrony klimatu są odmienne. Dla hutnictwa i chemii koszt uprawnień stanowi element kalkulacji produkcji, inwestycji i utrzymania zakładów. Zwolennicy rozwiązania podkreślają potrzebę ochrony miejsc pracy oraz ograniczenia przenoszenia produkcji poza Unię.
Negocjatorzy uzgodnili tekst politycznego kompromisu, ale zgodnie z unijną procedurą wymaga on jeszcze formalnego przyjęcia przez Parlament Europejski i państwa członkowskie. Przed tym etapem nie można mówić, że każda firma ma już przyznany nowy pakiet bezpłatnych certyfikatów. Ostateczny sposób podziału i stosowania przepisów musi wynikać z przyjętych aktów.
Na czym polega handel emisjami CO2?
System ETS ogranicza łączną emisję gazów cieplarnianych w objętych nim sektorach. Przedsiębiorstwa rozliczają emisje za pomocą uprawnień, które mogą otrzymać bezpłatnie w określonym zakresie, kupić na aukcji lub nabyć od innych uczestników rynku. Co do zasady jedno uprawnienie odpowiada jednej tonie ekwiwalentu dwutlenku węgla. Ponieważ liczba uprawnień w systemie stopniowo maleje, emitowanie CO2 ma stawać się coraz bardziej kosztowne.
Bezpłatny przydział nie oznacza braku pomiaru emisji. Instalacja nadal musi wykazać, ile gazów wyemitowała, i rozliczyć odpowiednią liczbę jednostek. Jeśli potrzebuje ich więcej niż otrzymała, musi zdobyć pozostałe na rynku. Tym samym różnica między nowym rozwiązaniem a pełnym zwolnieniem z systemu jest zasadnicza dla przedsiębiorców i dla polityki klimatycznej.
ETS w trzech pojęciach
Uprawnienie - jednostka używana do rozliczenia określonej ilości emisji. Przydział bezpłatny - część jednostek przekazywana zakładom na przewidzianych prawem zasadach. Aukcja - sposób zakupu uprawnień na rynku pierwotnym.
Oszczędności liczone w miliardach euro
Wcześniejsza propozycja Komisji Europejskiej miała przynieść objętym nią przedsiębiorstwom oszczędności szacowane na około sześć miliardów euro. Uzgodnione rozwiązanie przewiduje większy zakres bezpłatnego przydziału, dlatego przedstawiciele Parlamentu Europejskiego spodziewają się wyższych korzyści. Nie podano jednak jednej ostatecznej, zatwierdzonej kwoty wynikającej z obecnego kompromisu.
Wyliczenie oszczędności dla konkretnej fabryki nie jest możliwe na podstawie samej łącznej liczby 120 milionów uprawnień. Konieczne byłyby informacje o przydziale dla danego zakładu, wielkości jego emisji, obowiązujących regułach i cenach rynkowych. Wysokość rachunku może różnić się znacznie między hutą, przedsiębiorstwem chemicznym i zakładem o niższej emisyjności.
Związek kosztów emisji z konkurencyjnością polskich producentów był już przedmiotem debaty przedstawionej w relacji z forum gospodarczego w Karpaczu. Aktualna propozycja unijna dotyczy tego samego napięcia między inwestowaniem w czystsze technologie a ochroną produkcji i zatrudnienia. Nie jest jednak automatycznym zastępstwem dla modernizacji instalacji.
Co wiadomo, a czego kompromis nie przesądza?
| Element decyzji | Znaczenie |
|---|---|
| Dodatkowe darmowe uprawnienia | około 120 mln w latach 2026-2030 |
| Zakres sektorowy | gałęzie przemysłu objęte szczególnym wsparciem |
| Etap prawny | polityczne porozumienie, przed formalnym przyjęciem |
| Cena uprawnień dla wszystkich firm | nie wynika bezpośrednio z samego porozumienia |
Praktyczny skutek dla polskich zakładów będzie zależał od finalnej treści przepisów i zasad przydziału. Polityka redukcji emisji obejmuje zresztą wiele innych obszarów, od przemysłu przez transport aż po produkcję energii. Zmiany w transporcie były wcześniej omawiane w kontekście unijnych przepisów dotyczących samochodów spalinowych, lecz mechanizm ich regulowania jest odmienny od ETS dla instalacji przemysłowych.
Dyskusja o kosztach energii łączy się również z decyzjami inwestycyjnymi i wyborem źródeł wytwarzania prądu. W Polsce jednym z rozważanych kierunków jest rozwój elektrowni jądrowych, natomiast inne wyzwania dotyczą działalności kopalń i elektrowni konwencjonalnych, czego przykładem była sprawa kopalni Turów. Są to różne procesy, ale wpływają na koszty i możliwości zmniejszania emisji.
Dlaczego decyzja wzbudza spór o cele klimatyczne
Proponowana ulga obejmuje okres pięciu lat, a nie bezterminowe rozdawanie uprawnień. Rozłożenie jej na lata 2026-2030 ma znaczenie dla przedsiębiorstw planujących inwestycje z kilkuletnim wyprzedzeniem. Nie wynika z tego jednak, że każde z 120 milionów uprawnień zostanie podzielone po równo między państwa czy branże. Zasady przydziału będą musiały odpowiadać ostatecznym regulacjom, a nie prostemu dzieleniu całej puli przez liczbę lat.
Przyznawanie dodatkowych jednostek bezpłatnie może ograniczać bodziec cenowy do szybszego obniżania emisji. Komisja Europejska i państwa członkowskie muszą więc wyważyć wsparcie dla przemysłu z tempem dekarbonizacji. W artykule Tagesschau zwrócono uwagę, że wolniejsze ograniczanie dostępnych jednostek może utrudniać realizację ambitnych celów redukcyjnych.
Wynik negocjacji pokazuje próbę pogodzenia dwóch celów: utrzymania zakładów i miejsc pracy w UE oraz skłaniania gospodarki do ograniczania emisji. Nie przesądza, że poziom zanieczyszczeń natychmiast wzrośnie albo spadnie, gdyż rzeczywiste emisje zależą od produkcji, inwestycji i zastosowanych technologii. Najbliższym punktem kontrolnym będzie formalne przyjęcie porozumienia oraz ogłoszenie szczegółowych zasad jego wykonania.
Źródła informacji
Tagesschau, dpa-AFX, ORF
