Portal publikuje wiadomości z Polski, Niemiec i świata, a także materiały dotyczące polityki, gospodarki, kultury, historii, podróży, życia społecznego i znanych osób. Różnorodność tematyczna oznacza, że nie istnieje jeden rodzaj źródła odpowiedni dla wszystkich publikacji.
Inaczej weryfikuje się wynik wyborów, inaczej dane gospodarcze, zmianę przepisów, wypowiedź osoby publicznej, wydarzenie lokalne czy informację dotyczącą działalności przedsiębiorstwa. Podstawową zasadą pozostaje jednak możliwie jasne ustalenie pochodzenia informacji.
Źródło pierwotne jest szczególnie wartościowe
Jeżeli charakter informacji na to pozwala, autor powinien dążyć do dotarcia do źródła pierwotnego. Pozwala to ograniczyć ryzyko powielania błędu, który mógł pojawić się podczas kolejnych publikacji tej samej wiadomości.
Źródłem pierwotnym może być między innymi:
- oficjalny dokument,
- akt prawny lub projekt aktu prawnego,
- komunikat urzędu albo instytucji,
- oficjalne dane statystyczne,
- raport lub sprawozdanie,
- bezpośrednia wypowiedź uczestnika wydarzenia,
- oficjalny komunikat przedsiębiorstwa lub organizacji,
- orzeczenie albo komunikat sądu,
- materiał opublikowany przez organizatora wydarzenia,
- oryginalne nagranie, transmisja lub zapis wypowiedzi.
Jeżeli możliwe jest dotarcie do dokumentu lub wypowiedzi będącej źródłem informacji, jest to zazwyczaj bardziej wartościowe niż opieranie publikacji wyłącznie na kolejnych omówieniach tego samego materiału.
Oficjalne komunikaty
Komunikaty administracji publicznej, służb, instytucji państwowych, samorządów, organizacji oraz przedsiębiorstw mogą stanowić podstawę materiału informacyjnego. Ich oficjalny charakter nie oznacza jednak, że każda zawarta w nich ocena jest niezależnym faktem.
Instytucja lub przedsiębiorstwo może przedstawiać wydarzenie z własnej perspektywy. Dlatego należy rozróżniać dane i fakty zawarte w komunikacie od ocen, interpretacji oraz stanowiska jego autora.
Jeżeli publikacja opisuje stanowisko określonej instytucji, czytelnik powinien móc rozpoznać, że jest to stanowisko tej instytucji, a nie niezależna ocena redakcji.
Publikacje innych mediów
Materiały innych redakcji mogą być źródłem informacji, zwłaszcza gdy dane medium jako pierwsze dotarło do dokumentu, rozmówcy lub informacji mającej znaczenie publiczne.
W takim przypadku istotne jest właściwe przypisanie informacji do źródła. Jeżeli to inna redakcja ustaliła określony fakt, TrybunaPolska.pl nie powinna przedstawiać tego ustalenia jako własnego.
Jeżeli istnieje możliwość dotarcia do dokumentu, komunikatu lub innego pierwotnego materiału, na którym opiera się publikacja innego medium, autor może wykorzystać go do dodatkowej weryfikacji informacji.
Więcej niż jedno źródło
Nie każda wiadomość wymaga identycznego procesu weryfikacji. Informacja o godzinie wydarzenia podana przez jego organizatora nie wymaga takiego samego postępowania jak poważny zarzut dotyczący konkretnej osoby lub instytucji.
W przypadku informacji budzących wątpliwości, szczególnie istotnych albo potencjalnie szkodliwych dla opisywanych osób zasadne może być porównanie informacji z dodatkowymi źródłami.
Liczba źródeł nie zastępuje ich jakości. Kilka stron powtarzających tę samą niepotwierdzoną wiadomość nie musi oznaczać kilku niezależnych potwierdzeń. Źródła mogą bowiem opierać się na tej samej pierwotnej publikacji.
Wypowiedzi i cytaty
W przypadku wypowiedzi osoby publicznej, eksperta, przedstawiciela instytucji lub innego uczestnika wydarzenia należy zwracać uwagę na prawidłowe przypisanie słów do konkretnej osoby.
Jeżeli jest to możliwe, warto korzystać z oryginalnej wypowiedzi, nagrania, transmisji, oficjalnego zapisu lub materiału, w którym została ona opublikowana.
Cytat nie powinien być przedstawiany w sposób świadomie zmieniający jego znaczenie. Skrócenie wypowiedzi może być konieczne ze względów redakcyjnych, ale nie powinno prowadzić do przypisania rozmówcy stanowiska odmiennego od tego, które rzeczywiście przedstawił.
Media społecznościowe jako źródło
Media społecznościowe są ważnym źródłem informacji o bieżących wydarzeniach, ale wymagają szczególnej ostrożności. Konto podszywające się pod osobę publiczną, stary materiał przedstawiony jako aktualny albo nagranie pozbawione kontekstu mogą prowadzić do rozpowszechnienia błędnej informacji.
Przed wykorzystaniem wpisu z mediów społecznościowych warto zwrócić uwagę między innymi na:
- tożsamość autora lub właściciela konta,
- datę publikacji,
- oryginalne źródło materiału,
- kontekst wypowiedzi,
- możliwość odnalezienia dodatkowego potwierdzenia,
- to, czy materiał nie został wcześniej opublikowany w związku z innym wydarzeniem.
Popularność wpisu, liczba udostępnień czy komentarzy nie stanowią same w sobie potwierdzenia prawdziwości zawartej w nim informacji.
Zdjęcia i materiały wideo
Fotografia lub nagranie może sprawiać wrażenie jednoznacznego dowodu, mimo że zostało wykonane w innym miejscu, czasie lub okolicznościach niż sugeruje osoba je rozpowszechniająca.
Przy materiałach budzących wątpliwości znaczenie mogą mieć data publikacji, pierwotne miejsce udostępnienia, opis materiału, informacje pochodzące od autora oraz możliwość porównania go z innymi źródłami.
Redakcja powinna zachowywać szczególną ostrożność wobec materiałów, których pochodzenia nie można ustalić, zwłaszcza jeżeli przedstawiają kontrowersyjne lub szybko rozwijające się wydarzenia.
Materiały generowane i modyfikowane cyfrowo
Rozwój narzędzi do generowania i modyfikowania obrazów, nagrań dźwiękowych i materiałów wideo zwiększa ryzyko wykorzystania materiału, który wygląda wiarygodnie, ale nie dokumentuje rzeczywistego wydarzenia.
Jeżeli autentyczność materiału ma zasadnicze znaczenie dla publikacji i istnieją uzasadnione wątpliwości dotyczące jego pochodzenia, nie powinien być przedstawiany jako potwierdzony zapis wydarzenia wyłącznie na podstawie jego wyglądu.
Dotyczy to zarówno zaawansowanych materiałów generowanych przez sztuczną inteligencję, jak i tradycyjnych manipulacji, montażu lub przedstawiania autentycznych materiałów w fałszywym kontekście.
Dane liczbowe i statystyki
Dane statystyczne powinny być przedstawiane wraz z odpowiednim kontekstem. Sama liczba może prowadzić do błędnych wniosków, jeżeli nie wiadomo, jakiego okresu, obszaru lub grupy dotyczy.
Przy wykorzystywaniu danych warto zwracać uwagę na ich źródło, datę, metodę przygotowania oraz jednostkę, w której zostały przedstawione.
Porównując dane z różnych okresów lub źródeł, należy również sprawdzić, czy rzeczywiście opisują to samo zjawisko według porównywalnych kryteriów.
Sondaże i badania opinii
Wynik sondażu jest pomiarem wykonanym w określonym czasie na określonej grupie respondentów. Nie jest tym samym co wynik wyborów ani pewna prognoza przyszłych zachowań.
Przy opisywaniu badań opinii istotne mogą być informacje dotyczące podmiotu realizującego badanie, daty jego wykonania, badanej grupy oraz sposobu sformułowania przedstawianych wyników.
Jeżeli kilka badań daje odmienne rezultaty, sama różnica nie musi oznaczać, że jedno z nich jest błędne. Wyniki mogą zależeć od terminu, metodologii i badanej próby.
Informacje polityczne
W materiałach politycznych szczególnego znaczenia nabiera odróżnienie faktu od stanowiska strony sporu. Politycy, partie i organizacje mają prawo przedstawiać własną interpretację wydarzeń, ale interpretacja ta powinna być przypisana jej autorowi.
Jeżeli zarzut wobec osoby publicznej pochodzi od jej przeciwnika politycznego, materiał powinien przedstawiać go jako zarzut lub stanowisko konkretnej osoby, a nie automatycznie jako ustalony fakt.
Rolą materiału informacyjnego jest dostarczenie czytelnikowi informacji i odpowiedniego kontekstu, a nie podejmowanie za niego decyzji politycznych.
Informacje dotyczące znanych osób
Informacje dotyczące celebrytów i innych znanych osób często szybko rozpowszechniają się w mediach społecznościowych oraz serwisach rozrywkowych. Popularność informacji nie jest jednak równoznaczna z jej potwierdzeniem.
W przypadku informacji dotyczących życia prywatnego szczególnie istotne jest ustalenie, czy wiadomość pochodzi z możliwego do zidentyfikowania źródła oraz czy jej publikacja posiada uzasadniony charakter informacyjny.
Informacje historyczne
Materiały historyczne wymagają innego podejścia niż bieżące wiadomości. Źródłem mogą być dokumenty, publikacje naukowe, opracowania historyczne, archiwa, materiały muzealne oraz inne źródła pozwalające odtworzyć przebieg wydarzeń.
Jeżeli wśród historyków istnieją różne interpretacje określonego zagadnienia, nie należy automatycznie przedstawiać jednej z nich jako jedynej bezspornej wersji, jeżeli charakter materiału wymaga pokazania istniejących rozbieżności.
Informacje rozwijające się w czasie
W pierwszych godzinach po ważnym wydarzeniu informacje mogą być niepełne, a różne źródła mogą podawać odmienne dane. Dotyczy to między innymi katastrof, konfliktów, poważnych wypadków, wydarzeń politycznych i innych sytuacji rozwijających się dynamicznie.
W takim przypadku publikacja powinna uwzględniać stan wiedzy dostępny w momencie jej przygotowania. Jeżeli określona informacja nie została jeszcze potwierdzona, nie powinna być przedstawiana w taki sam sposób jak oficjalnie potwierdzony fakt.
Materiał może być później aktualizowany wraz z pojawieniem się nowych danych.
Anonimowe źródła
Informacje pochodzące od anonimowych lub niemożliwych do jednoznacznego zidentyfikowania źródeł wymagają większej ostrożności. Brak możliwości publicznego wskazania źródła utrudnia czytelnikowi samodzielną ocenę jego wiarygodności.
Nie oznacza to, że informacja anonimowa zawsze jest nieprawdziwa. Jej wykorzystanie powinno jednak uwzględniać znaczenie informacji, możliwość jej dodatkowego potwierdzenia oraz potencjalne konsekwencje publikacji.
Niepewność należy komunikować
Jedną z najważniejszych zasad weryfikacji informacji jest niewyrażanie większej pewności, niż pozwalają na to dostępne źródła.
Jeżeli wiadomo jedynie, że określony podmiot przedstawił dane stanowisko, publikacja może poinformować o tym stanowisku. Nie oznacza to jeszcze, że wszystkie twierdzenia zawarte w stanowisku zostały niezależnie potwierdzone.
Jeżeli sytuacja pozostaje niejasna, uczciwsze jest wskazanie istniejącej niepewności niż przedstawienie przypuszczenia jako rozstrzygniętego faktu.
Błędy w źródłach
Nawet oficjalne źródło może opublikować informację, która zostanie później zmieniona lub sprostowana. Dlatego w przypadku wydarzeń rozwijających się dynamicznie ważna jest również aktualność źródła.
Jeżeli materiał TrybunaPolska.pl opierał się na informacji, która została następnie oficjalnie skorygowana, redakcja może odpowiednio zaktualizować własną publikację.
Weryfikacja nie kończy się w momencie publikacji
Opublikowanie artykułu nie zawsze oznacza zakończenie pracy nad tematem. Nowe informacje mogą pojawić się po kilku minutach, godzinach lub dniach.
Redakcja może wrócić do materiału, uzupełnić go, poprawić albo przygotować nową publikację przedstawiającą aktualny stan wydarzeń.
W przypadku wiadomości bieżących czytelnik powinien zwracać uwagę zarówno na datę pierwotnej publikacji, jak i informację o ewentualnej aktualizacji.
Czytelnik może zgłosić informację do sprawdzenia
Redakcja jest otwarta na informacje od czytelników dotyczące potencjalnych błędów, nieaktualnych danych lub źródeł, które mogą mieć znaczenie dla publikacji.
Zgłoszenie nie oznacza automatycznie, że wskazana informacja jest prawidłowa albo że materiał zawiera błąd. Stanowi natomiast podstawę do ponownego sprawdzenia zagadnienia, jeżeli charakter sprawy tego wymaga.
Kontakt z redakcją TrybunaPolska.pl
Odpowiedzialność za źródła
Celem weryfikacji nie jest stworzenie pozoru absolutnej pewności, lecz możliwie rzetelne przedstawienie tego, co w danym momencie można ustalić na podstawie dostępnych informacji.
TrybunaPolska.pl dąży do korzystania ze źródeł adekwatnych do tematu, preferowania materiałów pierwotnych tam, gdzie jest to możliwe, prawidłowego przypisywania informacji ich autorom oraz jasnego komunikowania sytuacji, w których określona wiadomość pozostaje niepotwierdzona lub jest przedmiotem sporu.
Tak rozumiana weryfikacja jest częścią odpowiedzialności redakcji wobec czytelników i jednym z podstawowych elementów standardów publikacyjnych TrybunaPolska.pl.