24 stycznia to termin z projektu, nie ogłoszony wynik procedury
Rządowe Centrum Legislacji udostępniło projekt rozporządzenia dotyczący dwóch przedterminowych głosowań: wyboru prezydenta Częstochowy oraz wyboru 25 radnych rady miasta. Obydwa głosowania mają odbyć się tego samego dnia. Powód jest jeden: skuteczne referendum lokalne doprowadziło do przedterminowego zakończenia kadencji dotychczasowego prezydenta i rady.
To szczególna sytuacja w porównaniu ze zwyczajnym cyklem wyborów samorządowych. Miasto nie czeka na koniec ogólnopolskiej kadencji, ale musi odtworzyć własne organy wyłaniane bezpośrednio przez mieszkańców. Projekt rozporządzenia nie jest jednak równoznaczny z ostatecznym zarządzeniem wyborów. Dopiero przyjęty akt i oficjalne obwieszczenia będą podstawą wykonywania czynności wyborczych według kalendarza.
Dla wyborców najważniejsze jest rozróżnienie, co już się wydarzyło, a co pozostaje planem. Odwołanie dotychczasowych władz nastąpiło w wyniku rozstrzygnięcia referendum, natomiast termin ponownego głosowania wskazuje na razie dokument rządowy. W praktyce kandydaci, komitety i wyborcy powinni obserwować komunikaty właściwego komisarza wyborczego oraz Państwowej Komisji Wyborczej.
Kalendarz: komitety do listopada, kandydaci w grudniu
W projekcie zawarto kolejne daty ważne dla osób zamierzających startować w wyborach. Pierwszy etap obejmuje zawiadomienie komisarza wyborczego o utworzeniu komitetu oraz zamiarze zgłaszania kandydatów na radnych. Następnie przewidziano zgłaszanie list radnych i odrębny termin zgłaszania kandydatów na prezydenta. Dat tych nie należy traktować jako dowodu, że wszystkie zgłoszenia zostały już przyjęte.
| Etap w proponowanym kalendarzu | Termin |
|---|---|
| Zawiadomienie o utworzeniu komitetu | do 30 listopada 2026 |
| Zgłaszanie list kandydatów na radnych | do 23 grudnia 2026, godz. 16:00 |
| Zgłaszanie kandydatów na prezydenta | do 31 grudnia 2026, godz. 16:00 |
| Przedterminowe głosowanie | 24 stycznia 2027 |
Daty dla komitetów i kandydatów mają znaczenie nie tylko organizacyjne. Przekroczenie ustawowego terminu może uniemożliwić zarejestrowanie zgłoszenia. Przed sporządzeniem dokumentów trzeba sprawdzić obowiązujący stan prawny i właściwy organ, ponieważ ostateczny harmonogram może się różnić od projektu. W wyborach samorządowych listy do rady i kandydaci do urzędu prezydenta są zgłaszani w różnych trybach.
W dotychczasowej historii wyborów w Polsce znaczenie organizacji kampanii i sposobu prezentacji kandydatów omawialiśmy przy porównaniu kampanii przed drugą turą wyborów samorządowych. W Częstochowie najbliższa kampania będzie odmienna: rozgrywa się po skutecznym referendum i dotyczy mandatu na pozostałą część kadencji.
Dwa referenda przyniosły rozstrzygnięcie
Referendum odbyło się 25 października 2026 roku. Głosowanie w sprawie odwołania prezydenta zgromadziło 51 863 osoby, przy wymaganym progu 46 625 uczestników. Za odwołaniem Krzysztofa Matyjaszczyka opowiedziało się 97 procent głosujących. Wynik był więc ważny i przesądził o wygaśnięciu mandatu przed końcem kadencji.
Osobno rozstrzygano los rady miasta. W tej części udział wzięły 51 844 osoby, a ustawowy próg wynosił 48 754 głosujących. Za odwołaniem rady opowiedziało się 96,2 procent uczestników. Różne liczby uczestników i różne progi nie są pomyłką: dotyczą odrębnych pytań i odrębnie ocenianej ważności dwóch referendów.
Warto oddzielić te procenty od poparcia dla przyszłych kandydatów. Wyniki referendum pokazały stosunek uczestników do pozostania dotychczasowych władz na stanowiskach, a nie do konkretnych nowych osób. Nie można na tej podstawie wyznaczyć zwycięzcy styczniowych wyborów. Jak pokazują wcześniejsze analizy głosowania w wyborach samorządowych 2024, liczba oddanych głosów, frekwencja i poparcie dla kandydatów opisują różne zjawiska.
Mapa Urzędu Miasta Częstochowy
Dlaczego Częstochowa wybiera władze przed terminem?
W każdym z dwóch referendów frekwencja przekroczyła właściwy próg o inną liczbę uczestników: w sprawie prezydenta o 5238 osób, a w sprawie rady o 3090 osób. To pokazuje, dlaczego w publicznej dyskusji nie wystarczy przytoczyć samego wysokiego odsetka głosów za odwołaniem. Dla skuteczności referendum konieczne było jednoczesne spełnienie warunku uczestnictwa, obliczanego osobno dla obu organów. Rozstrzygnięcia są zatem prawnie skuteczne, nawet jeżeli w nowym głosowaniu pojawią się zupełnie inni kandydaci.
Krzysztof Matyjaszczyk sprawował urząd od 2010 roku, kiedy zwyciężył w przedterminowych wyborach po wcześniejszym referendum dotyczącym jego poprzednika. Kolejne wybory wygrywał w latach 2014, 2018 i 2024. Teraz mandat zakończył się w następstwie innego referendum. Ta historia pokazuje, że mechanizm odwołania lokalnych władz jest realnym instrumentem, ale wymaga udziału wystarczającej liczby osób.
W tle ostatnich miesięcy znajdowało się postępowanie prokuratorskie dotyczące byłego prezydenta. Stosowane wobec niego środki uniemożliwiały wykonywanie funkcji i kontakt z pracownikami urzędu. Zarzuty nie stanowią jednak prawomocnego stwierdzenia winy, a referendalna decyzja mieszkańców jest odrębnym rozstrzygnięciem polityczno-samorządowym. Nie należy przedstawiać głosowania jako rozstrzygnięcia sprawy karnej.
Dalsze kroki będą należały do organów zarządzających wybory i administracji wyborczej. Przedstawione terminy są na tyle bliskie, że po ogłoszeniu ostatecznych przepisów mieszkańcy powinni sprawdzać wykaz kandydatów, zasady głosowania i informacje właściwych komisji. Historyczne zestawienia sondażowych wyników wyborów samorządowych pokazują, że prognozy nie zastępują oficjalnych rezultatów w urnach.
Źródła informacji
PAP, Rządowe Centrum Legislacji, Krajowe Biuro Wyborcze
