Siedem rozstrzygnięć i jeden spór o sposób głosowania
Polska domagała się unieważnienia siedmiu aktów przyjętych w ramach unijnego pakietu ograniczania emisji gazów cieplarnianych. Sednem zarzutu był wybór podstawy prawnej. Strona polska utrzymywała, że przepisy mają charakter podatkowy albo istotnie wpływają na strukturę zaopatrzenia kraju w energię. W takich przypadkach traktat przewiduje szczególną procedurę wymagającą jednomyślności państw członkowskich.
TSUE uznał jednak, że o podstawie prawnej decydują przede wszystkim cel i treść przepisów, a nie przewidywane koszty gospodarcze. Zdaniem sądu sześć zakwestionowanych aktów należy w pierwszej kolejności do polityki ochrony środowiska. Siódmy, dotyczący efektywności energetycznej, ma właściwą podstawę w unijnych przepisach energetycznych. W obu sytuacjach dopuszczalna była zwykła procedura ustawodawcza z głosowaniem większością kwalifikowaną w Radzie.
Nie jest to nowa ustawa klimatyczna ani dodatkowy obowiązek przyjęty w dniu wydania wyroku. Sędziowie oceniali zgodność z traktatami aktów już przyjętych przez unijnego prawodawcę, a nie opracowywali własny program redukcji emisji. Orzeczenia oznaczają, że zakwestionowane przepisy nie zostały unieważnione w następstwie polskich skarg. Zmiana zasad ich stosowania wymagałaby odrębnych działań prawodawczych, a nie samego sporu sądowego.
Jakich siedmiu obszarów dotyczą wyroki
| Obszar | Znaczenie zakwestionowanego aktu |
|---|---|
| LULUCF | Cele pochłaniania CO2 w użytkowaniu gruntów i leśnictwie |
| Nowe samochody | Zaostrzone normy emisji CO2 dla nowych aut i lekkich pojazdów użytkowych |
| Rezerwa ETS | Zasady stabilizacji rynku uprawnień do emisji |
| ESR | Cele redukcji emisji w transporcie, budynkach, rolnictwie i odpadach |
| ETS i ETS2 | Rozszerzenie handlu emisjami, w tym osobny system dla paliw w budynkach i transporcie drogowym |
| CBAM | Mechanizm cenowy dotyczący emisji związanych z wybranym importem |
| Efektywność energetyczna | Wspólne cele ograniczania zużycia energii |
Siedem grup przepisów objętych skargami Polski
Siedem aktów ma różny zakres i odmiennych adresatów. Normy dla nowych samochodów odnoszą się do rynku producentów pojazdów, natomiast ETS2 obejmuje osobny mechanizm związany z emisjami z paliw używanych w transporcie drogowym i budynkach. CBAM dotyczy importu określonych towarów. Zlewanie tych regulacji w jeden „podatek od wszystkiego” zaciera ważne różnice.
Dlaczego argumenty o cenach energii nie wystarczyły
Polska wskazywała także na możliwe obciążenia społeczne i gospodarcze: wyższe ceny energii, koszty transformacji oraz wpływ na zatrudnienie. Trybunał nie stwierdził, że takich kosztów nie będzie. Rozstrzygnął natomiast, że obawy co do skutków nie oznaczają automatycznie naruszenia zasad przyjmowania prawa unijnego.
Sędziowie przypomnieli, że przy wyborze podstawy prawnej trzeba uwzględnić cel konkretnego aktu, a od zwykłej procedury ustawodawczej można odchodzić jedynie w przypadkach wyraźnie przewidzianych traktatami. Zwrócili także uwagę na instrumenty łagodzące koszty transformacji, w tym Społeczny Fundusz Klimatyczny. W sporze o kosztowne regulacje odróżnienie legalności procedury od oceny ich skutków jest kluczowe.
Wcześniej państwa członkowskie rozważały polityczną przyszłość norm dla sektora motoryzacyjnego. W tym kontekście znaczenie ma dyskusja Niemiec i Francji o złagodzeniu zasad dla nowych aut spalinowych, ale taki kierunek wymaga decyzji instytucji unijnych. Wyrok TSUE sam w sobie nie rozstrzyga, jakie korekty legislacyjne zostaną później przyjęte.
Co wyrok oznacza dla kierowców i gospodarstw domowych
Właściciel obecnego samochodu spalinowego nie otrzymał z powodu tego orzeczenia nakazu wycofania go z ruchu. Regulacja dotycząca nowych aut i konkretnych emisji producentów nie jest równoznaczna z zakazem korzystania z każdego pojazdu już zarejestrowanego. Także stawki potencjalnych przyszłych kosztów energii nie zostały określone na nowo przez sędziów.
W sprawie ogrzewania i cen paliw znaczenie będą miały szczegółowe regulacje ETS2, harmonogram ich wdrażania i ewentualne polityczne zmiany. Takie rozróżnienie jest istotne przy ocenie zmian i napięć na europejskim rynku gazu, gdzie ceny rynkowe zależą od innych czynników niż sama podstawa prawna aktów klimatycznych.
Szczegóły poszczególnych rozstrzygnięć można powiązać z przygotowaniami do dalszych rozmów klimatycznych. Zapowiadany szczyt COP31 w Antalyi będzie okazją do debaty o tempie transformacji, ale nie stanowi procedury odwoławczej od wyroków unijnego sądu.
Siedziba TSUE w Luksemburgu
Po oddaleniu skarg siedem zakwestionowanych aktów pozostaje częścią prawa UE. Debata nad ich kosztami i przyszłymi zmianami może toczyć się dalej, lecz dzisiejsze orzeczenie dotyczy przede wszystkim tego, czy przepisy przyjęto zgodnie z traktatowymi zasadami.
Źródła informacji
Trybunał Sprawiedliwości UE, PAP, Tagesschau
