Decyzja ławy przysięgłych nie dotyczy samej krytyki irańskich władz ani zwykłego zbierania informacji przez reporterów. Przedmiotem procesu były działania osób obserwujących ludzi związanych z londyńską stacją nadającą po persku i krytyczną wobec władz Iranu. Prokuratorzy przedstawili materiał dotyczący obserwowania pracowników stacji od sierpnia 2024 do marca 2025 roku, zaś ława przysięgłych rozstrzygnęła osobno odpowiedzialność każdego z trzech oskarżonych. Zatrzymania podejrzanych nastąpiły w maju 2025 roku.
| Oskarżony | Rozstrzygnięcie sądu |
|---|---|
| Mostafa Sepahvand, 41 lat | Winny pomocy obcemu wywiadowi oraz drugiego zarzutu dotyczącego przygotowania ataku. |
| Farhad Javadi Manesh, 46 lat | Winny pomocy obcemu wywiadowi; uniewinniony od zarzutu przygotowania ataku. |
| Shapoor Qalehali Khani Noori, 57 lat | Uniewinniony od obu zarzutów. |
Rozstrzygnięcia w procesie przed sądem Woolwich Crown Court
Trzy nazwiska, trzy różne rozstrzygnięcia
Mostafa Sepahvand został skazany za dwa przestępstwa. Jedno wiązało się z udzielaniem pomocy zagranicznym służbom, a drugie z przygotowaniami do ataku na jeden lub kilka celów wskazywanych w postępowaniu. Rozdzielenie tych czynów jest ważne, ponieważ pomoc wywiadowcza i przygotowanie przemocy nie stanowią automatycznie tego samego zarzutu.
Farhad Javadi Manesh odpowiada karnie za pomoc obcemu wywiadowi, natomiast ława przysięgłych nie uznała go za winnego przygotowania ataku. Shapoor Qalehali Khani Noori został oczyszczony z obu oskarżeń. Opisywanie wszystkich trzech mężczyzn jako skazanych za przygotowywanie zamachu byłoby więc niezgodne z rozstrzygnięciem sądu.
Od obserwacji dziennikarzy do oskarżenia o pomoc wywiadowi
Według oskarżenia obserwacja pracowników Iran International trwała od sierpnia 2024 roku do marca 2025 roku. Stacja z siedzibą w Londynie nadaje programy informacyjne w języku perskim i jest krytyczna wobec rządu w Teheranie. Jej dziennikarze oraz osoby publicznie występujące przeciw irańskim władzom od dawna zwracają uwagę brytyjskich służb ochrony.
Śledczy badali informacje o ustalaniu miejsc pobytu i zachowań osób obserwowanych. Policja wskazała, że Sepahvand miał działać pod kierunkiem przedstawicieli Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej albo pośredników irańskich służb. To opis stanowiska brytyjskich organów ścigania, podczas gdy władze Iranu konsekwentnie zaprzeczają organizowaniu podobnej działalności.
Sama obecność danych o osobie nie wystarcza do przypisania jej najpoważniejszych zarzutów. W takim postępowaniu znaczenie mają cel gromadzenia informacji, związki ze zleceniodawcą, sposób przekazywania wiadomości i dowody zamiaru dokonania dalszych czynów. Z tego powodu rozstrzygnięcie wobec każdego oskarżonego zostało ogłoszone osobno.
Co zmienia ustawa National Security Act
Brytyjski National Security Act uchwalono w 2023 roku, aby dostosować prawo do zagrożeń związanych z działalnością na rzecz obcych państw. Kontrwywiad może mierzyć się dziś zarówno z klasycznym pozyskiwaniem tajemnic, jak i z przygotowywaniem działań wobec osób publicznych, naukowców lub dziennikarzy. Nowe przepisy mają pozwalać na ściganie określonych form współpracy z zagranicznym wywiadem.
Brytyjska policja podkreśliła, że to pierwsze skazania obywateli Iranu na gruncie tych przepisów. Wypowiedź przedstawicielki kierownictwa policji antyterrorystycznej Vicki Evans dotyczyła rosnącej aktywności służb zagranicznych. Dla oceny skali zagrożenia trzeba jednak odróżnić ogólne ostrzeżenia organów bezpieczeństwa od ustaleń prawomocnych w pojedynczym procesie.
Kontekst bezpieczeństwa europejskich państw obejmuje nie tylko Londyn. We Francji podnoszono ostatnio temat francuskich zarzutach dotyczących irańskiej operacji cybernetycznej, a we wcześniejszym postępowaniu w Niemczech informowano o wyroku w niemieckiej sprawie szpiegowskiej. Są to odrębne sprawy, prowadzone na podstawie innych dowodów; nie tworzą wspólnego aktu oskarżenia ani nie potwierdzają jednego schematu odpowiedzialności.
Kiedy zapadną kary i gdzie odbył się proces
Ogłoszenie winy nie oznacza jeszcze ustalenia ostatecznego wymiaru kar. Sądowe określenie winy obejmuje zarzuty wskazane w akcie oskarżenia, podczas gdy na dalszym etapie liczyć będą się również rozmiar udowodnionej działalności i rola konkretnego oskarżonego. Sepahvand i Manesh mają usłyszeć wyroki dotyczące wymiaru kary w kolejnym miesiącu. Wcześniej sąd będzie musiał odnieść się do okoliczności poszczególnych przestępstw, a ewentualne postępowania odwoławcze pozostają odrębną kwestią proceduralną.
Sąd Woolwich Crown Court, Londyn
Postępowanie toczyło się w Woolwich Crown Court w południowo-wschodnim Londynie. Jest to konkretny sąd, a nie symboliczny punkt w centrum miasta. Sprawa pokazuje, że w brytyjskim prawie można odrębnie ocenić działalność na rzecz obcego wywiadu, przygotowanie ataku i sytuację osoby, wobec której nie udowodniono żadnego z tych czynów.
Dalsze decyzje sądu będą dotyczyć przede wszystkim wymiaru kary dwóch skazanych. Osobno pozostaje polityczny spór o zarzuty brytyjskich władz wobec irańskich struktur państwowych. konflikcie między Iranem a Zachodem opisywaliśmy wcześniej jako odrębny etap napięć międzynarodowych, który sam w sobie nie rozstrzyga o winie osób sądzonych w Londynie.
Źródła informacji
Reuters, Brytyjska policja antyterrorystyczna
