Największy problem nie dotyczy kolejnego sztabu, lecz granic
W czasie kryzysu liczy się możliwość przemieszczenia jednostek wojskowych, paliwa, amunicji i wyposażenia między sąsiednimi państwami. Minister obrony Norwegii Tore O. Sandvik wskazał w Oslo, że dziś przeszkodą mogą być różne przepisy dotyczące transportu żołnierzy i sprzętu. Wspólne rozwiązania mają ograniczyć opóźnienia wynikające z procedur administracyjnych.
Państwa nordyckie korzystają ze wspólnego obszaru bezpieczeństwa, ale zachowują własne prawo, służby oraz systemy zamówień i logistycznego wsparcia. W praktyce oddział udający się na ćwiczenia do sąsiedniego kraju może napotykać inne wymagania niż w państwie macierzystym. Nowa umowa miałaby stopniowo ułatwić współpracę, nie odbierając państwom samodzielności w podejmowaniu decyzji o użyciu wojska.
Sandvik podkreślił, że zdolność całego NATO do obrony zależy między innymi od tego, czy siły mogą szybko zmieniać miejsce działania i wspólnie korzystać z systemów dowodzenia. W tym kontekście mowa również o dostawach zaopatrzenia, infrastrukturze transportowej i planowaniu ćwiczeń. Na razie nie ogłoszono wiążącej listy zmian ani daty wejścia nowych przepisów w życie.
Dlaczego teraz wszystkie pięć państw należy do NATO
Współpraca obronna państw północnej Europy ma długą historię, lecz warunki zmieniły się po rosyjskiej inwazji na Ukrainę. Finlandia przystąpiła do NATO w 2023 roku, a Szwecja rok później. Wcześniej Norwegia, Dania i Islandia należały do sojuszu, natomiast dwa pozostałe państwa miały inny status. O wejściu Szwecji do NATO informowaliśmy w oddzielnym materiale.
Po rozszerzeniu NATO cały nordycki obszar może być planowany w jednym sojuszniczym systemie obrony. Nie oznacza to, że uzgodnienia logistyczne automatycznie zostały ujednolicone. Różne zasady dostępu do obiektów wojskowych, przewozu materiałów i współpracy cywilnych instytucji nadal wymagają rozmów między rządami.
Norwegia i Finlandia graniczą lądowo z Rosją, a Szwecja i Dania odgrywają istotną rolę w dostępie do Bałtyku oraz tras transportowych. Islandia nie ma własnej stałej armii, lecz jej geograficzne położenie w północnym Atlantyku jest ważne dla obecności sojuszniczej. Każde z tych państw wnosi więc inne możliwości do wspólnego planowania obrony.
Ministerstwo Obrony Norwegii, Glacisgata 1 w Oslo
Pięć państw i odmienne zadania w regionie
| Państwo | Istotny element współpracy |
|---|---|
| Norwegia | Ochrona północnych obszarów i połączeń z Atlantykiem; granica z Rosją. |
| Finlandia | Rozległa granica lądowa z Rosją i obrona obszarów przygranicznych. |
| Szwecja | Połączenia lądowe i morskie oraz współdziałanie na Morzu Bałtyckim. |
| Dania | Kontrola strategicznych przejść morskich łączących Bałtyk z Morzem Północnym. |
| Islandia | Znaczenie dla komunikacji i obecności NATO na północnym Atlantyku. |
Rola geograficzna pięciu nordyckich państw NATO
Współpraca pod nazwą NORDEFCO już wcześniej obejmowała wspólne projekty i ćwiczenia. Ministerstwo Obrony Norwegii zorganizowało spotkanie ministrów 11 i 12 listopada w ramach norweskiego przewodnictwa w tej inicjatywie. W programie znalazły się również kwestie obrony powszechnej, współdziałania administracji cywilnej i wojska oraz pomocy dla Ukrainy.
Pierwszy dzień rozmów obejmował spotkanie dowódców sił zbrojnych z generałem Nickiem Perrym, przedstawicielem Sojuszniczego Dowództwa Sił Połączonych w Norfolk. Spotkanie zaplanowano w ramach norweskiego przewodnictwa w NORDEFCO. Równolegle po raz pierwszy w tej formule spotkali się ministrowie obrony i sprawiedliwości w obszarze NORDEFCO oraz współpracy Haga, która dotyczy bezpieczeństwa cywilnego. Takie powiązanie spraw wojskowych z funkcjonowaniem zwykłych instytucji jest ważne szczególnie w razie zakłócenia transportu, sieci energetycznych lub komunikacji.
Wspólne ćwiczenia i nowe zasady to nie nowy sojusz
Duńskie ministerstwo obrony zwróciło uwagę na możliwość łatwiejszego przemieszczania oddziałów oraz wspólnego korzystania z systemów dowodzenia. Proponowana umowa miałaby wzmocnić NATO, a nie zastąpić artykuł 5 Traktatu Północnoatlantyckiego ani stworzyć organizacji konkurencyjnej wobec sojuszu. Udział wszystkich pięciu państw nie oznacza także automatycznego powołania nowej, stałej wspólnej armii.
Kraje regionu zwiększały wydatki obronne i wcześniej sygnalizowały obawy związane z bezpieczeństwem. Szerzej opisywaliśmy wcześniejszych szwedzkich ostrzeżeniach dotyczących bezpieczeństwa oraz wcześniejsze napięciach wokół fińskiej drogi do NATO. Nowe porozumienie dotyczy jednak przede wszystkim przyszłego współdziałania wojsk i instytucji, nie powrotu do tych dawnych sporów.
Na północy Europy zwraca się uwagę także na incydenty z dronami i zagrożenia dla podmorskich kabli oraz rurociągów. Informacje o sabotażu konkretnych urządzeń nie powinny być przenoszone na inne zdarzenia bez dowodów. Wspólny plan obronny ma zwiększać gotowość do reagowania zarówno na incydenty militarne, jak i na zagrożenia infrastruktury krytycznej.
Najważniejszym kolejnym etapem będzie określenie wspólnych reguł transportu, koordynacji ćwiczeń i odpowiedzialności poszczególnych państw. Bez podpisanego dokumentu trudno przesądzać o jego szczegółach. Deklaracja z Oslo wyznacza kierunek prac, natomiast realne usprawnienia będzie można oceniać po zmianach prawa i praktycznych testach przemieszczania sił.
Źródła informacji
Reuters, Ministerstwo Obrony Norwegii, Rząd Szwecji
