Słowa Xi padły podczas państwowych uroczystości 160. rocznicy urodzin Sun Jat-sena, jednego z najważniejszych polityków chińskiej historii nowoczesnej. Zgromadzenie zorganizowano w Wielkiej Hali Ludowej w Pekinie. Wybór tej okazji nie był przypadkowy: postać Sun Jat-sena jest częścią pamięci historycznej zarówno władz Chińskiej Republiki Ludowej, jak i wielu środowisk na Tajwanie.
Co dokładnie zapowiedział Xi Jinping?
Prezydent Chin uznał doprowadzenie do zjednoczenia za misję polityczną Komunistycznej Partii Chin. Przedstawił ją nie jako jedną z możliwych opcji, lecz cel, który jego zdaniem powinien zostać osiągnięty. Mówił przy tym o pokojowym rozwiązaniu i gotowości do kontaktów, jeśli druga strona zaakceptuje zasadę jednych Chin. Są to warunki stawiane przez Pekin, a nie wspólnie uzgodnione założenia negocjacji.
Ważne jest także to, czego w przemówieniu nie było. Xi nie odwoływał się wprost do zastosowania siły. Nie oznacza to jednak, że Chiny wyrzekły się możliwości działań wojskowych, ponieważ oficjalna polityka Pekinu nadal dopuszcza taki wariant. Równocześnie jego wojsko prowadzi regularną aktywność w pobliżu Tajwanu, co pozostaje jednym z najpoważniejszych źródeł napięcia w regionie.
Wielka Hala Ludowa w Pekinie - miejsce przemówienia Xi Jinpinga
Dlaczego rocznica Sun Jat-sena służy dzisiejszej polityce?
Sun Jat-sen odegrał zasadniczą rolę w obaleniu dynastii Qing i powstaniu Republiki Chińskiej po rewolucji w 1911 roku. W 1949 roku, po zwycięstwie komunistów w wojnie domowej, władze Republiki Chińskiej przeniosły się na Tajwan. Obie strony odwołują się więc do części wspólnej historii, ale przypisują jej odmienne znaczenie polityczne. Xi wykorzystał jubileusz, by połączyć narrację o dawnym przełomie z obecną strategią wobec wyspy.
Tajwan ma własny demokratycznie wybrany rząd, instytucje państwowe, siły zbrojne i system wyborczy. Pekin uważa go za część swojego terytorium, lecz tajwańskie władze nie uznają tej podległości. Propozycja modelu „jeden kraj, dwa systemy” pozostaje odrzucana przez najważniejsze partie tajwańskie. Bez uzgodnienia samej podstawy rozmów deklaracja o dialogu nie oznacza rozpoczęcia nowego procesu pokojowego.
Napięcie wokół wyspy nie sprowadza się do jednego przemówienia
Chińskie samoloty i okręty regularnie działają w pobliżu Tajwanu, a władze w Tajpej monitorują ich aktywność. Wcześniej opisywaliśmy skalę chińskiej obecności morskiej w pobliżu Tajwanu oraz spory wokół działaniach chińskich patroli. Te zdarzenia stanowią szersze tło dzisiejszego wystąpienia. Nie ma podstaw, by na podstawie samego przemówienia ogłaszać rozpoczęcie operacji wojskowej lub uznawać, że ryzyko konfliktu właśnie zmalało.
W ocenie bezpieczeństwa cieśniny liczy się również rola Stanów Zjednoczonych. Waszyngton utrzymuje kontakty z Tajpej i dostarcza mu uzbrojenie, a jednocześnie musi prowadzić rozmowy z Pekinem o handlu, technologii i stabilności regionu. Zbliżający się szczyt APEC może nadać temu tematowi większy rozgłos, ale jego agenda nie jest dowodem na zawarcie nowego porozumienia.
Co może zmienić sytuację w Cieśninie Tajwańskiej?
Na listopadowym szczycie APEC w Shenzhen Tajwan zamierza być reprezentowany na zasadach równego udziału w pracach gospodarczych forum. Dzień wcześniej tajwańskie władze domagały się od Pekinu pisemnych gwarancji bezpieczeństwa i właściwego traktowania delegacji. Jest to osobny spór dyplomatyczny, ale pokazuje, jak trudne bywają nawet kontakty dotyczące handlu i współpracy regionalnej.
O realnej zmianie politycznej świadczyłyby konkretne decyzje: ograniczenie niebezpiecznych manewrów, oficjalne uzgodnienie warunków rozmów lub porozumienie w sprawie sposobu komunikacji między instytucjami. Na razie przedstawiono przede wszystkim deklarację polityczną. W szerszym kontekście kierunkach polityki władz w Pekinie widać, jak silnie przywództwo Xi łączy cele wewnętrzne z międzynarodową pozycją Chin.
Kolejnym sprawdzianem będą reakcje Tajpej oraz zachowanie obu stron podczas wydarzeń dyplomatycznych. Tajwańczycy będą też podejmować własne decyzje polityczne w lokalnych wyborach. Ani rocznica historycznego przywódcy, ani ostre słowa z Pekinu nie zastępują ich prawa do wyboru władz i określania swojego stanowiska.
Źródła informacji
Reuters, Xinhua
