Iran nie dopuścił inspektorów do zakładu w Isfahanie
Irańskie władze zgłosiły Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej obiekt Isfahan Fuel Enrichment Plant (IFEP) 12 czerwca 2025 roku. Inspekcję zaplanowano na dzień później, ale rozpoczęte wówczas naloty Izraela i Stanów Zjednoczonych uniemożliwiły wizytę. Od tego czasu agencja nie uzyskała dostępu do zakładu ani wymaganej dokumentacji projektowej.
W raporcie przekazanym państwom członkowskim MAEA podkreślono, że nieznane pozostają trzy podstawowe kwestie: dokładna lokalizacja IFEP, stan obiektu z punktu widzenia międzynarodowego nadzoru i obecność materiału jądrowego. Informacje te nie pozwalają potwierdzić, czy w zakładzie faktycznie trwa wzbogacanie uranu.
Dyplomaci podejrzewają, że obiekt może być związany z systemem podziemnych tuneli w rejonie Isfahanu. Samo przypuszczenie o jego położeniu nie zastępuje inspekcji ani dokumentów technicznych. W czerwcu 2025 roku amerykańskie uderzenia objęły również obiekty jądrowe w Isfahanie, Fordo i Natanz, co dodatkowo skomplikowało nadzór nad irańskim programem.
MAEA ostrzega przed ryzykiem dla nadzoru jądrowego
Agencja zwraca uwagę nie tylko na IFEP. Iran ma również przedstawić aktualny stan innych zakładów wzbogacania oraz rozliczyć zasoby wysoko wzbogaconego uranu. Bez dostępu do instalacji i danych inspektorzy nie mogą niezależnie sprawdzić, co stało się z materiałem jądrowym po ubiegłorocznych atakach.
Różnica między brakiem kontroli a dowodem nielegalnej działalności jest zasadnicza. Raport potwierdza utrudnianie czynności inspekcyjnych i niepewność dotyczącą materiałów, ale nie stwierdza, że w IFEP wyprodukowano broń jądrową lub że zakład obecnie pracuje.
MAEA odpowiada za system zabezpieczeń mający umożliwiać sprawdzanie, czy deklarowane materiały jądrowe pozostają w pokojowym wykorzystaniu. Kiedy nie ma dokumentów, dostępu do urządzeń i możliwości pomiarów, maleje zdolność agencji do przedstawienia takiej oceny państwom członkowskim.
Co wiadomo o irańskich zapasach uranu?
Przed atakami z czerwca 2025 roku MAEA szacowała irańskie zasoby uranu wzbogaconego do 60 procent na około 440 kilogramów. Jest to historyczny punkt odniesienia, a nie potwierdzona wielkość obecnych zapasów. Agencja nie ma dziś pełnych danych o ich rozmieszczeniu i stanie.
W marcu 2026 roku szef MAEA Rafael Grossi oceniał, że znaczna część najbardziej wzbogaconego irańskiego uranu mogła pozostać w kompleksie tuneli w Isfahanie. Nie oznacza to jednak, że cały ten materiał znajduje się w IFEP. Wskazywany kompleks i zgłoszony zakład to dwa powiązane w doniesieniach, ale nieutożsamione przez inspektorów elementy.
Tak wysoki stopień wzbogacenia budzi międzynarodowe obawy, ponieważ dalsze zwiększanie zawartości izotopu uranu-235 przybliża materiał do poziomu używanego w broni jądrowej. Sam zapas uranu nie jest jednak dowodem posiadania gotowego ładunku nuklearnego.
Isfahan i zaostrzający się spór o irański program atomowy
W piątek agencja zaapelowała o stopniowe działania, które umożliwiłyby ponowne wizyty inspektorów w irańskich instalacjach. Przedstawiciele MAEA wskazują, że techniczne ustalenia dotyczące dostępu mogłyby poprawić przejrzystość i stworzyć warunki do szerszego porozumienia.
Brak współpracy przy inspekcjach był już jedną z przyczyn międzynarodowej presji na Teheran. W listopadzie Kanada ponownie objęła sankcjami jedenaście irańskich instytucji, powołując się między innymi na zagrożenia związane z programem nuklearnym i rakietowym.
Spór o kontrolę materiałów jądrowych toczy się równolegle do napięć wojskowych. Irańska Gwardia Rewolucyjna ogłosiła niedawno zniesienie deklarowanego limitu zasięgu rakiet balistycznych. Są to jednak osobne zagadnienia: deklaracja dotycząca pocisków nie potwierdza istnienia irańskiej głowicy jądrowej.
Mapa Isfahanu w Iranie
Jakie decyzje mogą zapaść w najbliższych dniach?
Raport ma być omawiany na posiedzeniu Rady Gubernatorów MAEA w przyszłym tygodniu. Najważniejsze pozostają zgoda Iranu na wizyty kontrolerów, dostęp do planów IFEP oraz wyjaśnienie losu wzbogaconego uranu. Agencja podkreśla pilność rozwiązania tych kwestii.
Według relacji AFP inspektorzy odwiedzili we wrześniu 2026 roku elektrownię jądrową w Buszehr, ale nie uzyskali porównywalnego dostępu do pozostałych kluczowych instalacji. Iran od dawna utrzymuje, że jego program atomowy ma pokojowy charakter. Dopiero niezależne kontrole mogłyby rozstrzygnąć aktualne pytania dotyczące konkretnych obiektów i materiałów.
Źródła informacji
Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej (MAEA), Reuters, Agence France-Presse (AFP)
