Dlaczego spór wybuchł na końcu pierwszego tygodnia
W piątek 13 listopada obserwatorzy negocjacji COP31 wskazywali na utrzymujące się duże różnice między delegacjami. Część producentów i konsumentów paliw kopalnych nie chce zapisu zobowiązującego do nowych konkretnych terminów odejścia od ropy, gazu lub węgla. Inni uczestnicy domagają się silniejszego odniesienia do planów ograniczania wykorzystania tych surowców. W tym momencie nie ogłoszono końcowej decyzji konferencji.
Szczyt trwa od 9 do 20 listopada w Antalyi. Turcja jest gospodarzem i sprawuje prezydencję COP31, a rolę przewodniczącego negocjacji powierzono reprezentantowi Australii Chrisowi Bowenowi. Taki podział odpowiedzialności jest częścią ustalonej organizacji spotkania. Dla przebiegu rozmów znaczenie mają zarazem stanowiska niemal wszystkich uczestniczących państw, a nie wyłącznie deklaracje gospodarza.
Główne pole konfliktu nie sprowadza się do prostego podziału na kraje chcące ochrony klimatu i kraje jej odmawiające. Duzi eksporterzy paliw kopalnych obawiają się utraty przychodów, a część szybko rozwijających się gospodarek podkreśla potrzebę utrzymania dostępu do energii i swobody wyboru technologii. Organizacje klimatyczne wskazują z kolei, że bez jasnego kierunku zmian kolejne deklaracje mogą nie przełożyć się na realne ograniczenie emisji.
Elektryfikacja nie oznacza automatycznie energii bezemisyjnej
Turcja stara się uczynić z elektryfikacji główny element przyszłego porozumienia. Promowana propozycja „35 do 35” zakłada zwiększenie udziału energii elektrycznej w globalnym końcowym zużyciu energii z około 21 do 35 procent do roku 2035. Samo przyjęcie takiego celu byłoby deklaracją międzynarodową wymagającą późniejszego wdrażania przez poszczególne państwa. Chodzi o zastępowanie urządzeń wykorzystujących bezpośrednio paliwa kopalne rozwiązaniami zasilanymi energią elektryczną, na przykład w transporcie lub ogrzewaniu. Problem polega na tym, że sama wymiana napędu czy kotła nie gwarantuje odpowiedniej redukcji emisji. Znaczenie ma również to, z jakich źródeł wytwarzany jest prąd.
W propozycji omawianej podczas COP31 nie znalazł się jednoznaczny wymóg, by cały wzrost zużycia energii elektrycznej pochodził ze źródeł odnawialnych. To właśnie na ten brak wskazują krytycy porozumienia ograniczonego do liczby urządzeń zasilanych prądem: zwiększanie zużycia energii wytwarzanej z węgla mogłoby osłabić zakładany efekt klimatyczny. Z kolei część państw, w tym Brazylia, opowiada się za bardziej wyraźnym planem stopniowego odchodzenia od paliw kopalnych. Oznacza to dwa powiązane, ale nieidentyczne cele: elektryfikację procesów i ograniczanie udziału ropy, węgla oraz gazu w całym systemie energetycznym.
Wcześniejsza faza obrad dotyczyła między innymi planów elektryfikacji przedstawionych na otwarciu COP31. Piątkowa wiadomość wnosi nową informację o tym, jak delegacje oceniają realne szanse porozumienia po upływie pierwszego tygodnia. Nie jest ponownym opisem ceremonii inauguracji ani prostym powtórzeniem wystąpień polityków.
Najważniejsza różnica w propozycjach
Elektryfikacja określa sposób zasilania urządzeń. Odchodzenie od paliw kopalnych odnosi się do rodzaju energii i paliw wykorzystywanych w całej gospodarce. Obydwa działania mogą się uzupełniać, ale nie są tym samym.
Czy brak zgody oznacza niepowodzenie COP31
Nie. Negocjacje klimatyczne często przechodzą przez etap silnie rozbieżnych stanowisk, zanim pojawi się wspólny projekt dokumentu końcowego. Australia zbiera stanowiska delegacji przed przygotowaniem politycznego projektu tekstu na początku przyszłego tygodnia, dlatego piątkowy brak zgody nie jest jeszcze ostatnim słowem uczestników. Przedstawicielki organizacji E3G zwracały uwagę, że różnice utrzymują się szczególnie w sprawie sztywnych celów i wskazywania konkretnych technologii. W takim kontekście piątkowe stanowiska pokazują trudność rozmów, ale nie rozstrzygają jeszcze, czy kompromis zostanie osiągnięty do 20 listopada.
Unia Europejska opowiada się za ambicją w zakresie elektryfikacji. Z kolei Stany Zjednoczone, największy konsument ropy na świecie, nie uczestniczą w tegorocznej konferencji na poziomie rządowym w taki sposób jak wiele innych stron procesu. To zmniejsza zakres politycznej obecności jednego z globalnych graczy, ale nie oznacza automatycznie utraty możliwości prowadzenia negocjacji przez pozostałe państwa.
Ważnym tłem rozmów pozostają apele organizacji międzynarodowych dotyczące skali zmian klimatu. Relacjonowaliśmy wcześniej wystąpienia sekretarza generalnego ONZ i liderów podczas COP31. Nowe ustalenia z piątku pokazują, że nawet wspólne deklaracje o zagrożeniu nie oznaczają zgody co do sposobu ograniczania zużycia paliw.
Centrum EXPO w Antalyi - miejsce szczytu COP31
Co negocjatorzy mają do ustalenia do 20 listopada
Kolejny tydzień ma przynieść rozmowy o zapisach końcowych i ewentualnych zobowiązaniach. Znaczenie będzie miało to, czy pojawi się język wystarczająco konkretny dla państw domagających się szybszej transformacji, a zarazem możliwy do zaakceptowania przez producentów paliw oraz gospodarki obawiające się kosztów zmian. Do ostatecznego tekstu nie można przypisywać żadnych liczb, terminów ani decyzji, których strony nie uzgodniły.
Dla mieszkańców Europy skutki takich negocjacji nie pojawiają się z dnia na dzień w rachunkach za energię czy cenach paliw. Międzynarodowe ustalenia wyznaczają przede wszystkim kierunek polityki, który dopiero później może być wdrażany przez regulacje krajowe i unijne. Zmiany wymagają inwestycji w sieci, wytwarzanie energii i transport. Rozmowy o elektryfikacji dotyczą zatem nie tylko deklaracji politycznych, lecz także skali przyszłych nakładów.
Klimatyczne tło szczytu obejmuje coraz częstsze dyskusje o zdarzeniach ekstremalnych. Relacjonowane przez portal zakłócenia transportu i zamknięcie szkół podczas sztormu Charles w Portugalii są przykładem praktycznych skutków niebezpiecznej pogody, choć pojedynczego sztormu nie można przypisać wprost jednemu czynnikowi klimatycznemu bez osobnych badań. Na razie wynik COP31 pozostaje otwarty: piątek przyniósł świadectwo sporu, a nie końcowe porozumienie.
Źródła informacji
Reuters, UNFCCC, The Guardian
