Niemcy: Włochy popierają wejście Berlina do programu myśliwca GCAP

Rzym dementuje doniesienia o blokowaniu Niemiec

W sobotę 14 listopada włoskie władze odniosły się do doniesień „Financial Times” dotyczących możliwego udziału Berlina w Global Combat Air Programme. Według włoskiego stanowiska sugestia, że Rzym sprzeciwiał się dołączeniu Niemiec, jest myląca. Rząd podkreślił, że wcześniej również był otwarty na rozszerzenie współpracy i uważa udział Niemiec za możliwość wzmocnienia całego przedsięwzięcia.

Decyzja jest istotna, ponieważ chodzi o program zakładający rozwój jednego z najbardziej skomplikowanych systemów uzbrojenia: wielozadaniowego samolotu bojowego przyszłej generacji wraz z zapleczem przemysłowym i technologicznym. Udział państwa tej wielkości co Niemcy mógłby zmienić podział obowiązków i sposób finansowania, ale żadne takie zmiany nie zostały jeszcze ogłoszone jako przyjęte. Na razie należy mówić o politycznym poparciu Włoch dla rozmów, nie o formalnym przyjęciu nowego partnera.

Włosi wskazali, że przedstawili propozycję początkowego udziału Niemiec w charakterze obserwatora. Pozwoliłoby to rozpocząć wymianę informacji i bliżej poznać procedury projektu, zanim Berlin zdecydowałby się na pełne członkostwo. Rzym zaznaczył przy tym, że taki model nie miał ograniczać przyszłej roli Niemiec. Argumentem za etapowym podejściem jest ochrona aktualnego harmonogramu prac prowadzonych przez trzy państwa założycielskie.

GCAP - kto buduje myśliwiec i kiedy ma wejść do służby?

Global Combat Air Programme łączy Włochy, Wielką Brytanię i Japonię. Ich wspólnym celem jest opracowanie samolotu bojowego, którego wejście do służby zaplanowano na około 2035 rok. Nie oznacza to, że prototyp lub gotowe samoloty istnieją już w wersji seryjnej; prace dotyczą rozwijania zdolności na przyszłe dziesięciolecia. Samolot ma funkcjonować w znacznie bardziej złożonym środowisku niż współczesne konstrukcje, co wymaga połączenia platformy powietrznej z zaawansowanymi systemami elektronicznymi.

Po stronie przemysłu główną rolę odgrywają brytyjski BAE Systems, włoski Leonardo oraz japońskie przedsiębiorstwa związane z Mitsubishi Heavy Industries i Japan Aircraft Industrial Enhancement. Partnerzy powołali wspólne struktury do projektowania i rozwijania przedsięwzięcia. W grudniu 2023 roku rządy zawarły porozumienie dotyczące programu, a w 2024 roku zaprezentowano makietę koncepcyjną podczas targów lotniczych w Farnborough. Prezentacja modelu nie była jednak demonstracją gotowego samolotu bojowego.

Dlaczego dla Berlina liczy się miejsce przy stole?

Budowa myśliwca nowej generacji to wieloletnie zamówienia, rozwój inżynierii i dostęp do technologii, których nie można łatwo pozyskać z rynku. Państwa angażujące się na wczesnym etapie zyskują możliwość wpływania na założenia konstrukcyjne, lecz muszą też wziąć na siebie odpowiedzialność finansową i przemysłową. Właśnie dlatego forma ewentualnego udziału Niemiec jest ważna: status obserwatora i pełne partnerstwo oznaczają inne uprawnienia oraz zobowiązania.

Rozwój lotnictwa wojskowego wymaga też infrastruktury, systemu dostaw i długoletniej obsługi po wejściu sprzętu do służby. W przypadku samolotów transportowych takie zagadnienia widać na przykładzie planowanych dostaw Airbusów A400M dla Polski. To odrębna klasa maszyn i odrębny projekt, ale wspólnym wyzwaniem jest terminowość produkcji oraz współpraca państw i wykonawców.

GCAP jest także przedsięwzięciem o wymiarze strategicznym. Partnerzy chcą zapewnić sobie zdolność projektowania zaawansowanych samolotów w następnych dekadach, a nie jedynie kupować gotowy sprzęt od podmiotów zewnętrznych. Potencjalny udział Niemiec musiałby zatem zostać uzgodniony zarówno politycznie, jak i na poziomie przedsiębiorstw. Bez takiej umowy nie sposób przesądzić o podziale prac, liczbie maszyn ani przyszłych kontraktach.

Co oznacza propozycja obserwatora dla dalszych rozmów?

Osobną kwestią pozostaje harmonogram GCAP. W komunikacie włoski rząd podkreślił konieczność zachowania dotychczasowego tempa prac, a nie rozpoczynania projektu od początku po przyjęciu kolejnego partnera. Dla wykonawców oznaczałoby to potrzebę ustalenia granic dostępu do informacji technicznych, procedur podejmowania decyzji i sposobu zgłaszania nowych wymagań. Bez szczegółowego porozumienia nie wiadomo, jak głęboka mogłaby być rola Niemiec na poszczególnych etapach.

Oficjalne materiały BAE Systems wskazują na planowaną datę wejścia nowej maszyny do służby w 2035 roku i szerszy cel budowania zdolności na okres po 2040 roku. Te dwa terminy opisują różne perspektywy: pierwszy dotyczy zakładanego początku eksploatacji, drugi przewidywanych zagrożeń i potrzeb sił powietrznych. Dzisiejsza deklaracja Rzymu otwiera dyskusję o poszerzeniu grona partnerów, lecz sama nie zmienia żadnej z tych dat.

Status obserwatora pozwoliłby Berlinowi uczestniczyć w części konsultacji i uzyskiwać informacje bez natychmiastowej zmiany formalnego grona uczestników. Włoski rząd przedstawia taki krok jako sposób przyspieszenia, a nie ograniczania niemieckiej drogi do programu. Nie opublikowano jednak ostatecznych warunków takiego udziału, zakresu dostępu do danych ani terminów ewentualnego rozszerzenia współpracy.

Niemcy już teraz uczestniczą w europejskich projektach obronnych, więc decyzja o GCAP miałaby skutki dla planowania przemysłowego i polityki bezpieczeństwa. W Europie rośnie zainteresowanie wspólnym planowaniem także w innych obszarach, czego przykładem są rozmowy nordyckich ministrów o ułatwieniu współpracy wojskowej. Nie oznacza to jednak, że wszystkie inicjatywy powinny zostać połączone w jeden projekt. Mają różne cele i harmonogramy.

Źródła informacji

Reuters, BAE Systems, Financial Times