Co ogranicza dyrektywa Hegsetha?
Według „The Washington Post” poufne memorandum zostało rozesłane w ubiegłym tygodniu, natomiast jego istnienie opisano publicznie w piątek. Przedstawiciele administracji USA nie udostępnili pełnego tekstu dokumentu, dlatego nie można sporządzić wiarygodnej listy wszystkich zakazanych lub wstrzymanych form współpracy. Wiadomo, że Pentagon nakazał inaczej oceniać dwustronne kontakty obronne z Ottawą.
Rzecznik Hegsetha Sean Parnell przedstawił stanowisko, zgodnie z którym kontakty z Kanadą mają służyć konkretnym amerykańskim celom obronnym i wzmacniać bezpieczeństwo wspólnego kontynentu. Administracja deklaruje przy tym zamiar wspierania zdolności Kanady do wypełniania zobowiązań sojuszniczych. Taki komunikat nie znosi samego faktu ograniczeń, lecz pokazuje, że nie obejmują one całego partnerstwa.
Do czasu przedstawienia dokładnego wykazu obszarów objętych dyrektywą nie należy twierdzić, że odwołano wszystkie wspólne ćwiczenia, zerwano kontakty między sztabami albo zawieszono wymianę danych. To możliwe obszary pytań kierowanych do Pentagonu, a nie potwierdzone skutki memorandum.
NATO, NORAD i wywiad - które mechanizmy pozostają bez zmian?
| Obszar współpracy | Stan podany przez Pentagon |
|---|---|
| Współpraca w NATO | Nieobjęta zapowiedzianymi ograniczeniami |
| NORAD | Działanie dwustronnego dowództwa ma być kontynuowane |
| Wymiana informacji wywiadowczych | Według rzecznika nie ulegnie zmianie |
| Pozostałe kontakty dwustronne | Zakres ograniczeń nie został szczegółowo ujawniony |
Rozróżnienie potwierdzonych wyjątków od obszarów bez publicznych szczegółów.
NORAD, czyli North American Aerospace Defense Command, jest wspólną strukturą Stanów Zjednoczonych i Kanady działającą od 1958 roku. Kanadyjskie ministerstwo obrony wymienia trzy podstawowe zadania tego dowództwa: wczesne ostrzeganie przed zagrożeniami powietrznymi i kosmicznymi, kontrolę przestrzeni powietrznej oraz ostrzeganie przed zagrożeniami morskimi. Nie jest to zatem jedynie miejsce wymiany depesz między stolicami, lecz stały mechanizm monitorowania sytuacji nad kontynentem i na jego podejściach. Monitoruje zagrożenia w przestrzeni powietrznej oraz podejściach morskich do Ameryki Północnej. Współpraca w takim dowództwie ma znaczenie operacyjne - radarowe ostrzeganie, śledzenie obiektów i reagowanie na incydenty odbywają się na obszarze dwóch państw.
Rząd Kanady opisuje NORAD jako mechanizm wspólnego ostrzegania i kontroli przestrzeni powietrznej. Dlatego zapewnienie Pentagonu o utrzymaniu jego działania jest istotne dla oceny skutków dokumentu. Jednocześnie wykluczenie NORAD z ograniczeń nie wyjaśnia, które inne spotkania, programy lub kanały kontaktu będą wymagały zmiany.
Podobne znaczenie dwustronnych i wielostronnych zobowiązań widać przy polsko-brytyjskim planie współpracy obronnej. To jednak inne porozumienie; zasady dotyczące Kanady i USA trzeba ustalać osobno.
Dlaczego relacje Waszyngtonu i Ottawy są napięte?
Prezydent Donald Trump wielokrotnie krytykował kanadyjskie wydatki na obronę oraz warunki handlu z sąsiadem. Ostatnim napięciom towarzyszyły cła, spory o relacje gospodarcze i powtarzane przez prezydenta wypowiedzi o włączeniu Kanady do Stanów Zjednoczonych. Kanadyjski premier Mark Carney zdecydowanie odrzucał taką możliwość.
Spór nie ogranicza się do słów. Według informacji przywołanych przez „The Washington Post” Kanada osiągnęła w marcu poziom nakładów obronnych równy 2 procent PKB. Sojusz NATO wyznaczył następnie bardziej ambitny cel wydatków do 2035 roku. Spór dotyczy więc również tego, jak szybko państwa powinny wzmacniać swoje siły i z jakich dostawców korzystać. Ottawa zwiększa wydatki wojskowe i stara się zmniejszać zależność od sprzętu zamawianego w USA. Równocześnie obydwa państwa pozostają członkami NATO i łączy je długi okres wspólnych działań militarnych, w tym udział kanadyjskich żołnierzy w operacjach prowadzonych z Amerykanami.
„The Washington Post” przypomniał, że Kanada uczestniczy też we wspólnocie wywiadowczej Five Eyes razem z USA, Wielką Brytanią, Australią i Nową Zelandią. Jeden z rozmówców gazety nie wskazał formalnej decyzji o przerwaniu współdzielenia danych. Tego rodzaju kontakty należy odróżnić od bilateralnych spotkań wojskowych, których dotyczy nowe memorandum.
Jak decyzja może wpływać na europejskich sojuszników?
Stanowisko Pentagonu o utrzymaniu współpracy w NATO ma znaczenie także dla państw europejskich. Wojska sojuszu opierają część działań na wspólnym planowaniu, wymianie informacji, ćwiczeniach i interoperacyjności sprzętu. Ograniczenie osobnego kanału amerykańsko-kanadyjskiego nie jest automatycznie zmianą zasad działania całego NATO.
Polska również uczestniczy w działaniach z siłami USA i pozostałymi członkami sojuszu. Wcześniejsze informacje dotyczące obecności amerykańskich żołnierzy w Polsce pokazują znaczenie praktycznej współpracy obronnej. Nie ma jednak informacji, że dyrektywa Hegsetha w sprawie Kanady zmienia te konkretne ustalenia.
W dyskusji o wspólnych manewrach warto także pamiętać o wcześniejszych wątpliwościach wokół ćwiczeń z udziałem USA. To odrębny kontekst polityki sojuszniczej, a nie dowód ograniczeń wymierzonych w państwa inne niż Kanada.
Na jakie wyjaśnienia czekają sojusznicy?
W praktyce szczególne znaczenie mają przyszłe ustalenia dotyczące szkolenia żołnierzy, wymiany oficerów i wspólnego planowania poza strukturami NATO. Brak jawnego tekstu memorandum nie pozwala rozstrzygnąć, czy któryś z tych obszarów został faktycznie ograniczony. To konkretne kwestie do wyjaśnienia przez resorty obrony obu państw.
Pierwsze pytanie dotyczy tego, które formy kontaktów dwustronnych zostały ograniczone i z jakim skutkiem dla zaplanowanych przedsięwzięć. Drugie - czy Ottawa otrzymała formalne zawiadomienie i jakie stanowisko zajmie jej resort obrony. Trzecie - czy ograniczenia mają charakter czasowy, czy stanowią trwałą korektę relacji wojskowych.
Ani zakres niejawnej dyrektywy, ani ewentualny termin jej przeglądu nie zostały publicznie podane. Nie należy zatem utożsamiać memorandum z wystąpieniem Kanady z NATO czy zakończeniem działania NORAD. Potwierdzony zakres informacji obejmuje samo wprowadzenie ograniczeń, ich niejawny charakter oraz zadeklarowane przez Pentagon wyłączenie najważniejszych mechanizmów wspólnej obrony.
Źródła informacji
The Washington Post, Reuters, Pentagon, Rząd Kanady