Darowizna akcji i pytanie o zapłacony podatek
Materiał ZDF precyzuje konstrukcję pakietu: część o wartości około miliarda euro odpowiadała wówczas mniej więcej 15 proc. udziałów, a dodatkowe 4,1 proc. wyceniono na 276 mln euro. Mniejszy pakiet był przedmiotem zakupu, większy darowizny z 30 września 2020 roku. Właśnie powiązanie obu operacji, a nie sam fakt przekazania akcji, jest osią dziennikarskich pytań o zastosowaną ulgę.
W 2020 roku wydawczyni Friede Springer przekazała Mathiasowi Döpfnerowi pakiet akcji koncernu medialnego Axel Springer o wartości liczonej w miliardach euro. Wcześniej menedżer kupił dodatkowe udziały za 276 mln euro. Wspólne ustalenia dziennikarzy „Spiegla”, „Manager Magazin” i ZDF wskazują, że finansowanie wcześniejszej transakcji długiem mogło mieć wpływ na sposób oceny zdolności do zapłaty podatku od późniejszej darowizny.
Ważne jest tutaj rozdzielenie trzech kwestii. Przekazanie majątku jest faktem historycznym. Dziennikarska rekonstrukcja zastosowanego mechanizmu podatkowego jest ustaleniem opartym na dokumentach i relacjach źródeł. Natomiast ostateczne rozliczenie podatnika, wraz z konkretną kwotą zapłaty i stanowiskiem urzędu skarbowego, nie jest publicznie znane. Nie ma więc podstaw, aby przypisywać Döpfnerowi potwierdzone oszustwo podatkowe.
Sprawa znalazła się w centrum uwagi za sprawą materiałów ujawnionych w ramach przecieku dokumentów Deutsche Bank. O skali tego archiwum pisaliśmy już w artykule o wycieku ponad 15 milionów dokumentów banku. Nowy wątek dotyczy jednak konkretnie niemieckiego podatku od przekazywania majątku firmowego i politycznej reakcji na doniesienia.
Na czym polega niemiecka ulga dla majątku firmowego
Niemieckie przepisy przewidują szczególne zasady przy przekazywaniu przedsiębiorstw i udziałów w firmach. Ich celem jest między innymi ochrona przedsiębiorstw przed koniecznością sprzedaży aktywów tylko po to, aby spadkobierca lub obdarowany mógł zapłacić podatek. Nie jest to więc zwolnienie wymyślone dla jednej transakcji, lecz element ustawowego systemu, którego zasadność od lat budzi kontrowersje.
W debacie pojawia się pojęcie „Verschonungsbedarfsprüfung”, czyli ocena rzeczywistej potrzeby zastosowania zwolnienia. Mechanizm pozwala sprawdzać, czy osoba otrzymująca znaczny majątek firmowy dysponuje środkami prywatnymi wystarczającymi na zapłatę podatku. Jeśli warunki ustawowe zostaną spełnione, obciążenie może zostać częściowo lub całkowicie umorzone. Samo korzystanie z takiej procedury nie dowodzi naruszenia prawa.
Kluczowe pytanie brzmi jednak, co należy traktować jako zasoby pozwalające zapłacić podatek. W przypadku majątku firmowego duża wartość udziałów nie zawsze oznacza dostęp do równie dużej gotówki. Krytycy odpowiadają, że zbyt liberalne podejście do zadłużenia i sposobu wyceny aktywów może prowadzić do sytuacji, w których ludzie otrzymujący ogromne fortuny ponoszą niewspółmiernie niskie obciążenia.
Co na zarzuty odpowiedział koncern Axel Springer
ZDF poinformował także o uzyskaniu przez uczestników operacji wiążących informacji podatkowych od kilku niemieckich urzędów skarbowych. To kolejny powód, dla którego nie wolno przedstawiać opisywanego mechanizmu jako potwierdzonego ukrywania transakcji przed fiskusem. Dokumenty mogą pokazywać sposób zaplanowania rozliczenia, ale sam ich wyciek nie ujawnia pełnej decyzji podatkowej ani rzeczywistej zapłaty.
Rzecznik reprezentujący Döpfnera, Friede Springer i fundację przekazał „Manager Magazin”, że transakcję przeprowadzono z zachowaniem obowiązujących przepisów, po sprawdzeniu sprawy i uzyskaniu wiążącej informacji od urzędu skarbowego. Zapewnił też, że należny zgodnie z prawem podatek został prawidłowo określony i zapłacony. Nie ujawniono jednak jego wysokości.
To stanowisko ma znaczenie prawne i redakcyjne: nie jest to przyznanie się do uniknięcia podatku, lecz obrona zgodności działań z przepisami. Krytyka ustawowych zwolnień nie może być automatycznie zamieniana w oskarżenie o przestępstwo wobec konkretnej osoby. Możliwe są jednocześnie dwie prawdziwe rzeczy: podatnik mógł zastosować legalną ulgę, a politycy mogą uważać tę ulgę za niesprawiedliwą i domagać się jej zmiany.
SPD i CDU zgłaszają zastrzeżenia do systemu
Sekretarz generalny SPD Tim Klüssendorf ocenił, że sprawa ukazuje problem z konstrukcją przepisów. Według niego osoba dysponująca wielkim majątkiem może zostać uznana za niezdolną do zapłaty podatku ze względu na sposób liczenia dostępnych środków. Z kolei Dennis Radtke, stojący na czele pracowniczego skrzydła CDU, krytykował wyjątki i mechanizmy księgowe, które decydują o uznaniu potrzeby zwolnienia.
Radtke zaznaczał, że ulgi powinny służyć przede wszystkim zachowaniu przedsiębiorstw przy zmianie pokoleniowej. Wypowiedzi obu polityków nie oznaczają jeszcze przygotowanego i uchwalonego projektu ustawy. Pokazują natomiast, że problem wykracza poza jeden spór polityczny i pojawia się także wewnątrz ugrupowań mających różne podejście do podatków oraz przedsiębiorców.
Gospodarcze znaczenie podobnych rozwiązań jest szerokie. Właściciele firm rodzinnych obawiają się wymuszonej sprzedaży udziałów i utraty kontroli nad przedsiębiorstwem. Pracownicy zwracają uwagę na stabilność zatrudnienia. Z kolei obywatele oczekują, że system podatkowy będzie przewidywalny oraz proporcjonalny. Ustawodawca musi ważyć wszystkie te interesy, zamiast sprowadzać zagadnienie do prostego hasła o opodatkowaniu bogatych.
Jakie dane są znane, a jakie pozostają niejawne
| Kwestia | Stan |
|---|---|
| Przekazanie pakietu akcji | 2020 rok, wartość liczona w miliardach euro |
| Wcześniejszy zakup udziałów | 276 mln euro |
| Kwota rzeczywiście zapłaconego podatku | Nieujawniona |
| Stanowisko koncernu | Rozliczenie zgodne z prawem |
Znane dane dotyczące przekazania udziałów Axel Springer
Zestawienie nie przesądza, że urząd skarbowy umorzył podatek w całości ani że wysokość należności wynosiła zero. Publicznie nieznane są pełna dokumentacja urzędowa i indywidualna decyzja. Przekazywane przez media oceny należy więc odróżniać od ustalonego rozliczenia.
Co może się zmienić w niemieckim prawie
Polityczna debata może prowadzić do próby zawężenia katalogu dostępnych ulg, zmiany sposobu badania majątku osoby obdarowanej lub zaostrzenia kontroli nad przejmowaniem bardzo dużych pakietów firmowych. Nie jest to jednak obecnie rozstrzygnięta reforma. Konkretne skutki dla przedsiębiorców i rodzin zależałyby od przyszłego projektu ustawy, jego przepisów przejściowych i ostatecznego głosowania.
Dyskusja wpisuje się w szersze pytania o nadzór nad finansami wielkich instytucji i przejrzystość dokumentów. Podobne problemy z kontrolą działalności firm sektora finansowego przedstawialiśmy przy sprawie fundacji związanej z DWS i zakresem nadzoru BaFin. Nie należy jednak łączyć tych postępowań w jedną sprawę ani sugerować wspólnych zarzutów wobec ich uczestników.
Najważniejszy efekt piątkowych ustaleń to publiczna presja na ocenę systemu ulg, nie stwierdzenie winy szefa koncernu medialnego. Dopiero ujawnienie szczegółów rozliczenia lub formalne działania ustawodawcze pozwolą wyciągnąć bardziej stanowcze wnioski o konsekwencjach sprawy.
Źródła informacji
Tagesschau, ZDF, Manager Magazin, Der Spiegel