Czynsze, szkoły i pobór w postulatach młodych Niemców
Jednym z głównych postulatów protestujących, są mieszkania w przystępnych cenach. Dla osób rozpoczynających studia znaczenie ma już koszt pojedynczego pokoju we wspólnie wynajmowanym lokalu. Przy rosnących czynszach dochody rodziców często przesądzają o tym, w którym mieście ich dziecko będzie mogło studiować. Uczniowie zwracają uwagę na wcześniejszy etap edukacji. Mówią o budynkach wymagających remontu i o warunkach, w jakich odbywają się lekcje. Ruch „Pokolenie Z działa” połączył żądania dotyczące mieszkań i szkół z postulatami w sprawie zdrowia psychicznego, kosztów utrzymania i służby wojskowej. Emma Hübner, rzeczniczka ruchu, wśród spraw wymagających decyzji politycznych wymienia też sprawiedliwą politykę klimatyczną.
- Mieszkania. Protestujący domagają się lokali, na których wynajem stać młodych ludzi.
- Szkoły. Chcą remontów budynków i lepszych szans edukacyjnych.
- Psychoterapia. Żądają zwiększenia liczby miejsc dla młodzieży potrzebującej terapii.
- Koszty życia. Oczekują działań, które odciążą ich finansowo w związku ze wzrostem cen.
- Służba wojskowa. Sprzeciwiają się ewentualnemu przywróceniu obowiązkowego poboru.
„Teraz potrzebne są działania polityczne. Potrzebujemy teraz polityki, która stawia młodych ludzi i ich sprawy na pierwszym miejscu, czy to w kwestii sprawiedliwej polityki klimatycznej, czy większej liczby miejsc na psychoterapii dla młodzieży”.
Marie Hacker należy do osób zaangażowanych w protest młodzieży w Kolonii. Uczennica wyjaśnia, dlaczego stan szkolnego budynku łączy z decyzjami o wydatkach państwa. Remont potrafi trwać przez lata, a przez cały ten czas uczniowie przychodzą na zajęcia. Widzą również, ile osób uczy się w jednej sali. Hacker zestawia te doświadczenia z gotowością władz do finansowania wojska czy obniżek cen paliw. Tak tłumaczy poczucie, że potrzeby uczniów przegrywają przy podziale pieniędzy.
„Codziennie czujemy, że obecna polityka faktycznie się nami nie interesuje. Czujemy to w szkołach, które latami pozostają placami budowy, w przepełnionych salach lekcyjnych i w tym, że najwyraźniej zawsze są pieniądze na obniżkę cen paliw albo na wojsko, podczas gdy jednocześnie tnie się wydatki na edukację i sprawy społeczne”.
Nina Kolleck z Uniwersytetu w Poczdamie, od kilku tygodni obserwuje nowy ruch. Badaczka młodzieży i edukacji dostrzega związek między postulatami, które na pierwszy rzut oka dotyczą zupełnie różnych dziedzin. U ich podstaw leży pytanie o perspektywy, jakie społeczeństwo daje młodym ludziom. Drugie pytanie dotyczy tego, ile oni sami mają do powiedzenia w sprawach swojej przyszłości.
„Za wszystkimi tymi tematami stoi doświadczenie, że decyzje polityczne dotyczą młodych ludzi szczególnie długofalowo, ale często mają oni jedynie ograniczone możliwości współkształtowania tych decyzji”.
Mniej zgłoszeń po październikowych protestach
Pierwsze demonstracje odbyły się pod koniec października. Przed kolejną akcją organizatorzy ponownie zapowiedzieli wspólne i pokojowe wystąpienia w wielu miastach. Na ich stronie internetowej chęć udziału zgłosiło wyraźnie mniej osób niż przed październikowymi zgromadzeniami. Porównanie dotyczy zapisów przed wydarzeniami. Badacz młodzieży Simon Schnetzer wiąże ten spadek przede wszystkim z obrazami przemocy z wieczoru po pierwszych demonstracjach. Do zamieszek doszło we Frankfurcie. W najnowszych badaniach Schnetzera o strachu przed udziałem w demonstracji, która wydaje się niebezpieczna, mówili zwłaszcza młodsi uczestnicy w wieku szkolnym. Inni wskazywali konkretny warunek powrotu na ulicę. Chcą iść z grupą osób, które już znają i przy których czują się bezpiecznie.
„Ważne jest teraz, by zrozumieć, że ten ruch jest jeszcze bardzo młody, a niezadowolenie i niepewność młodych ludzi w Niemczech są znacznie bardziej rozpowszechnione, niż mogłaby sugerować liczba zgłoszeń na demonstracje”.
Kolleck dostrzega jeszcze jedną przyczynę trudności ze zgromadzeniem uczestników. Pod wspólną nazwą występują grupy o różnych poglądach politycznych. Różnią się również tym, co uznałyby za powodzenie protestu. Widać to w mediach społecznościowych. Poszczególne grupy inaczej przedstawiają swoje działania, a niektóre otwarcie dystansują się od pozostałych. Osoby występujące w imieniu ruchu nie wszędzie są uznawane za jego przywódców. Część działaczy jest wyraźnie związana z Zielonymi lub Lewicą i niekiedy występuje wspólnie z przedstawicielami tych partii. W ocenie badaczki takie powiązania mogą utrudniać udział ludziom z innych środowisk politycznych. Wraz z konfliktami między grupami mogą też częściowo wyjaśniać mniejszą liczbę zgłoszeń.
Pod tym względem początki ruchu „Pokolenie Z działa” różnią się od historii „Piątków dla Przyszłości”. Protestujący w obronie klimatu mogli przez długi czas skupiać się na jednym celu o światowym znaczeniu, czyli ograniczeniu ocieplenia. Nowy ruch od początku zajmuje się równocześnie kilkoma sprawami. Uczestnicy mogą zgadzać się w kwestii wysokich czynszów, a mimo to różnić się w ocenie innych postulatów lub partii występujących obok demonstrantów. Zdaniem Kolleck wspólna nazwa nie oddaje skali tych różnic.
Wyborcy przed trzydziestką i badanie młodzieży koncernu Shell
W Niemczech osoby poniżej 30. roku życia stanowią 13 proc. uprawnionych do głosowania. Mathias Albert, politolog z Uniwersytetu w Bielefeldzie, zwraca uwagę na znaczenie tej liczby. Dzisiejsi nastolatkowie dorastają w starzejącym się społeczeństwie. Młodsi obywatele stanowią coraz mniejszą część elektoratu. Zdaniem Alberta to jeden z powodów, dla których ich potrzeby stosunkowo rzadko trafiają na pierwsze miejsce wśród spraw podejmowanych przez polityków. W wypowiedziach samych młodych Niemców powraca pytanie o to, czy rządzący dostrzegają skutki swoich decyzji dla osób, które dopiero zaczynają samodzielne życie. Temat ten pojawił się również w sondażu o polityce wobec młodych.
Albert uczestniczy w badaniu młodzieży prowadzonym przez koncern Shell. Jego edycja z 2024 roku pokazuje, jak różne doświadczenia mają ludzie zaliczani do jednej grupy wiekowej. Część mieszka w dużych miastach, inni na wsi. Jedni wychowywali się w bezpiecznych warunkach materialnych, inni dorastali w ubóstwie. Różnią się też poglądami. Wśród młodych są osoby o przekonaniach lewicowych i prawicowych, zaangażowane publicznie i takie, które pozostają na uboczu. Dlatego Albert przestrzega przed przypisywaniem poglądów demonstrantów wszystkim ich rówieśnikom.
„Pokolenie Z to określenie, które nigdy nie obejmowało całego pokolenia”.
W odniesieniu do obecnych protestów Albert mówi przede wszystkim o środowiskach, których członkowie mieli na ogół lepszy start. Są lepiej wykształceni i dotąd mieli korzystniejsze perspektywy osobiste. Także oni zaczynają jednak wątpić, czy droga, która sprawdzała się w poprzednich pokoleniach, zapewni im podobne bezpieczeństwo. Szerszy obraz przynoszą wypowiedzi zebrane przez niemieckiego nadawcę publicznego ARD.
W niewielkiej sondzie ulicznej w Berlinie młodzi rozmówcy wymieniali możliwość przywrócenia obowiązkowej służby wojskowej. Mówili o inwestycjach w zbrojenia, podczas gdy ich zdaniem pieniędzy potrzebują szkoły i pomoc społeczna. Obawiali się również inflacji i załamania systemu emerytalnego. Z kolei w badaniach nad młodzieżą w Niemczech wśród głównych obciążeń pojawiają się wojny w Ukrainie i na Bliskim Wschodzie, lęk przed ubóstwem, niedobór mieszkań, wysokie ceny najmu oraz podziały społeczne. Młodzi krytycznie oceniają zwłaszcza sposób, w jaki rządzący zajmują się tymi sprawami.
Matura, pierwsza praca i skutki pandemii
Niepewność zaczyna się już przy wyborze zawodu. W Niemczech maturę ma dziś ponad połowa osób z jednego rocznika. Świadectwo maturalne i dyplom uczelni, dawniej dające dużą pewność udanego rozpoczęcia kariery, słabiej chronią dziś przed trudnościami przy wejściu na rynek pracy. Pojawiło się także pytanie o wpływ sztucznej inteligencji na wybór przyszłego zajęcia. Jeszcze bardziej odległa jest perspektywa emerytury.
Niewielu młodych ludzi wierzy, że sami będą mogli liczyć na stabilne świadczenie. Jednocześnie nadal martwią się zmianą klimatu. Kilian Hampel, badacz społeczny i współautor corocznego opracowania „Młodzież w Niemczech”, wskazuje, że te obawy nakładają się na siebie. Za najważniejszą różnicę w porównaniu z wcześniejszymi pokoleniami Hampel uważa liczbę kryzysów, z którymi młodzi czują się skonfrontowani jednocześnie.
Sam lęk o przyszłość towarzyszył także wcześniejszym pokoleniom. Hampel przypomina lata 80. XX wieku i ówczesne ruchy kojarzone z hasłami „Na nic nie mam ochoty” i „Bez przyszłości”. Wtedy młodzi obawiali się zanieczyszczenia środowiska, zimnej wojny i energetyki jądrowej. Dzisiejsi rozmówcy badacza mówią o poczuciu trwania w nieustannym kryzysie i o bezsilności. Mimo to, jak zaznacza Hampel, ogólny pesymizm rzadko charakteryzuje ich postawę. Ich krytyka częściej dotyczy konkretnych warunków życia oraz sposobu, w jaki dorośli o nich mówią. Przykładem jest stosunek do pracy. Młodym osobom zależy na pogodzeniu obowiązków zawodowych z życiem prywatnym. Przypisywanie im z tego powodu lenistwa odbierają jako krzywdzące uogólnienie.
„Właśnie w obliczu obecnych problemów i kryzysów wielu młodych ludzi ma poczucie, że mówi się tylko o nich, a nie z nimi”.
Nina Kolleck przypomina o doświadczeniu, które przypadło na dzieciństwo dzisiejszych nastolatków. Podczas pandemii zamknięto szkoły, a dzieci straciły możliwość codziennego spotykania się z rówieśnikami. Ograniczenie kontaktów i izolacja społeczna dotknęły je szczególnie mocno. Według Kolleck część młodych ludzi do dziś odczuwa psychiczne skutki tamtego okresu. Po pandemii badaczka spodziewała się większej uwagi poświęconej młodzieży. W jej ocenie taka zmiana nie nastąpiła, a o utrzymujących się obciążeniach dyskutuje się dziś rzadko. Dostęp do psychoterapii powraca tymczasem jako jeden z konkretnych postulatów zgłaszanych przez protestujących.
Co zatem ruch osiągnął od końca października? Schnetzer wyróżnia trzy etapy, według których ocenia skuteczność protestu. Pierwszym jest zwrócenie uwagi opinii publicznej, drugim poważna rozmowa, a trzecim konkretna zmiana polityczna. Kolleck znaczenie przypisuje już temu, że koszty mieszkań, warunki nauki, zdrowie psychiczne i podział obciążeń między pokoleniami stały się przedmiotem szerszej dyskusji. Osoby podejmujące decyzje znajdują się wówczas pod presją, by publicznie je uzasadnić. Dla Marie Hacker ważne jest, czy głos uczniów opisujących sytuację w swoich szkołach zostanie usłyszany. Schnetzer wskazuje na dalsze oczekiwanie uczestników. Chcą zobaczyć, że zabranie głosu przyniosło dostrzegalny skutek.
„Dla młodych ludzi udany protest nie kończy się na tym, że politycy mówią «Usłyszeliśmy was». Jest udany wtedy, gdy sami doświadczają tego, że ich głos rzeczywiście coś zmienia”.
FAQ
Czego domaga się ruch „Pokolenie Z działa” w Niemczech?
Uczestnicy chcą dostępnych cenowo mieszkań, wyremontowanych szkół, lepszych szans edukacyjnych i większej liczby miejsc na psychoterapii. Postulują również pomoc w związku z rosnącymi kosztami utrzymania i sprzeciwiają się przywróceniu obowiązkowej służby wojskowej.
Dlaczego czynsz za pokój wpływa na wybór miejsca studiów?
Koszty wynajmu pokoju we wspólnym mieszkaniu wzrosły. To, czy młoda osoba może studiować w wybranym mieście, często zależy od wysokości czynszu i od tego, jak dużej pomocy finansowej mogą udzielić jej rodzice.
Co wiadomo o zgłoszeniach na listopadowe demonstracje?
Na stronie ruchu zgłosiło się mniej chętnych niż przed pierwszymi protestami pod koniec października. Simon Schnetzer wskazuje na obawy uczniów po wieczornych aktach przemocy. Nina Kolleck zwraca uwagę również na spory między grupami i polityczne powiązania części działaczy.
Jaki odsetek uprawnionych do głosowania w Niemczech ma mniej niż 30 lat?
Osoby poniżej 30. roku życia stanowią 13 proc. uprawnionych do głosowania. Mathias Albert wskazuje, że ich malejący udział w elektoracie częściowo wyjaśnia, dlaczego politycy poświęcają potrzebom młodych stosunkowo mało uwagi.
Czego obawiali się młodzi berlińczycy pytani przez ARD?
W niewielkiej sondzie ulicznej rozmówcy mówili o możliwym powrocie poboru, inflacji i obawie o system emerytalny. Krytykowali też przeznaczanie pieniędzy na zbrojenia kosztem szkół i wydatków socjalnych.
Jakie skutki pandemii nadal odczuwają dzisiejsi nastolatkowie?
Nina Kolleck zwraca uwagę na utrzymujące się u części młodzieży obciążenia psychiczne. Dzisiejsi nastolatkowie byli dziećmi, gdy zamknięto szkoły i ograniczono codzienne kontakty z rówieśnikami.
Źródło: Tagesschau