Czym zajmuje się Deutsche Treuinvest-Stiftung
Deutsche Treuinvest-Stiftung, w skrócie DTS, została utworzona przez DWS, podmiot należący do grupy Deutsche Bank. W praktyce obsługuje środki związane z zakładowymi programami emerytalnymi. Według wspólnego śledztwa NDR, WDR i „Süddeutsche Zeitung” wartość powierzonego majątku sięga 12 mld euro, a z usług fundacji korzysta kilkaset przedsiębiorstw.
Mechanizm różni się od zwykłego rachunku oszczędnościowego osoby prywatnej. Firma może korzystać ze struktury powierniczej przy organizowaniu i zabezpieczaniu zobowiązań emerytalnych wobec pracowników. Dla uczestników takiego systemu kluczowe znaczenie mają zasady nadzoru, przejrzystość przepływów finansowych oraz bezpieczeństwo zarządzania aktywami. Sam rozmiar fundacji nie przesądza jednak o naruszeniu przepisów.
DWS nie jest w tej historii przypadkowym zewnętrznym zarządcą. Redakcje podały, że grupa utworzyła fundację i zapewnia jej personel odpowiedzialny za prowadzenie oraz kontrolowanie działalności. Tak ścisłe powiązanie skłoniło dziennikarzy do postawienia pytania, które obowiązki powinny obejmować fundację jako odrębny podmiot prawny.
Dlaczego pojawiło się nazwisko Petra Avena
W październiku niemiecka Zentralstelle für Sanktionsdurchsetzung, czyli ZfS, zwróciła się pisemnie do fundacji z pytaniami dotyczącymi ewentualnych płatności związanych z Petrem Avenem. Chodzi o rosyjskiego oligarchę objętego sankcjami unijnymi. Według ustaleń dziennikarzy organy prowadzące sprawdzenie zainteresowały się rachunkami, które mogły być z nim powiązane.
Samo skierowanie pytania przez organ państwowy nie stanowi dowodu, że fundacja przekazała pieniądze osobie objętej sankcjami. Nie przedstawiono też ustalenia, że w strukturze DTS doszło do prania pieniędzy. Trzeba odróżniać podejrzenie wymagające wyjaśnienia, ewentualny obowiązek identyfikacji beneficjenta i prawomocnie stwierdzone naruszenie.
Sprawa wpisuje się w szersze zainteresowanie działalnością instytucji finansowych w Niemczech. Dzień wcześniej portal opisywał wyciek 15 mln dokumentów dotyczących Deutsche Bank, natomiast starsze postępowanie dotyczące banku we Frankfurcie omawialiśmy w materiale o przeszukaniach w największym niemieckim banku. Są to odrębne zdarzenia i nie należy przypisywać ich fundacji DTS.
DWS i eksperci inaczej oceniają zakres obowiązków
DWS poinformowała pytane redakcje, że jej zdaniem do działalności fundacji nie stosuje się niemiecka ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy. Jednocześnie grupa podkreśliła, że dokonuje kontroli zgodności z sankcjami. Zaprzeczyła również zarzutom niewłaściwego postępowania. Jest to stanowisko instytucji zainteresowanej sprawą, a nie rozstrzygnięcie właściwego sądu.
Innego zdania jest cytowany przez NDR, WDR i SZ badacz rynku finansowego Nikolai Badenhoop z instytutu SAFE przy Uniwersytecie Goethego we Frankfurcie. Zwraca uwagę, że procedur przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz weryfikacji sankcji nie można całkowicie od siebie oddzielić. W szczególności znaczenie ma ustalenie tożsamości klientów oraz rzeczywistych beneficjentów transakcji.
Trzy odrębne kwestie, których nie należy mylić
- Nadzór finansowy: pytanie, który urząd kontroluje działalność podmiotu i w jakim zakresie.
- Przeciwdziałanie praniu pieniędzy: obowiązki identyfikacyjne oraz ocena ryzyka przepływów finansowych.
- Sankcje: zakazy i ograniczenia dotyczące osób lub podmiotów umieszczonych na odpowiednich listach.
Czego dotyczą pytania organu sankcyjnego?
Niemiecka ZfS zajmuje się egzekwowaniem sankcji i sprawdzaniem, czy nie dochodzi do obchodzenia ograniczeń ustanowionych między innymi przez Unię Europejską. Pytanie do fundacji o określone rachunki jest więc czynnością sprawdzającą w ramach konkretnego obszaru nadzoru. Nie należy utożsamiać go automatycznie z formalnym oskarżeniem o pranie pieniędzy. Ta granica ma znaczenie zarówno dla reputacji instytucji, jak i praw jej klientów.
Dziennikarskie ustalenia opisują również lukę między urzędem kontrolującym zgodność działania fundacji z jej celami a organem nadzorującym szczególne obowiązki finansowe. Nawet jeżeli każda instytucja prawidłowo wykonuje swoje zadania, powstaje pytanie, czy suma tych kompetencji zapewnia wystarczający nadzór nad przepływami wielomiliardowego majątku.
Kto kontroluje fundację i co może się zmienić
Według stanowiska DWS, fundacja podlega nadzorowi fundacyjnemu w Regierungspräsidium Darmstadt, a nie BaFin. Dziennikarze opisują, że urząd nadzorujący fundację bada przede wszystkim realizację celu statutowego. Nie prowadzi natomiast kontroli takich jak instytucja właściwa dla obowiązków przeciwdziałania praniu pieniędzy.
BaFin nie udzieliła redakcjom szczegółowej odpowiedzi dotyczącej indywidualnej sprawy. Jednocześnie eksperci wskazują na problem regulacyjny: przy dużych kwotach i rozbudowanych powiązaniach podmiotowych brak jasnego podziału kompetencji może utrudniać skuteczne kontrole. To opinia ekspertów, nie automatyczne stwierdzenie, że wszystkie działania fundacji były bez nadzoru prawnego.
W europejskim otoczeniu regulacyjnym przygotowywane są zmiany dotyczące przeciwdziałania praniu pieniędzy. Ich wejście w życie w 2027 roku może wymusić ponowną ocenę sposobu działania niektórych struktur finansowych. W tej konkretnej sprawie rozstrzygające będą kompetencje organów oraz odpowiedź na pytania ZfS.
Mapa siedziby Deutsche Bank we Frankfurcie nad Menem
Dla pracowników objętych programami emerytalnymi najważniejsze jest, aby debata nad kontrolą nie była mylona z informacją o utracie ich oszczędności. W ujawnionych ustaleniach nie ma potwierdzenia takiego zdarzenia. Sprawa dotyczy zasad weryfikacji przepływów i tego, kto powinien odpowiadać za wykrywanie ewentualnych naruszeń.
Źródła informacji
NDR, WDR, Süddeutsche Zeitung