Dlaczego inwestycje na niemieckim morzu utknęły?
Wiele dużych projektów morskich farm wiatrowych w Niemczech napotkało narastające problemy finansowe i organizacyjne. Inwestorzy otrzymywali prawa do określonych obszarów w ramach aukcji, lecz później musieli zmierzyć się z wyższymi kosztami realizacji oraz przesuwanymi terminami podłączania do sieci. W takich warunkach rachunek opłacalności mógł zmienić się nawet wtedy, gdy sama lokalizacja nadal dawała dobre warunki do produkcji energii.
Ministerstwo Gospodarki przygotowało zarys zmian, który według ustaleń NDR ma stać się częścią nowelizacji niemieckiej ustawy dotyczącej energetyki wiatrowej na morzu. Propozycja nie oznacza, że nowe przepisy już obowiązują. Ich ostateczna treść wymaga jeszcze uzgodnień. Właśnie ten projekt stanowi nowy etap trwającego od miesięcy sporu między państwem a przedsiębiorstwami planującymi budowę turbin.
Zmiany miałyby objąć obszary sprzedane w aukcjach w latach 2023 i 2024, które wcześniej nie zostały poddane szczegółowym badaniom przygotowawczym przez właściwy urząd hydrograficzny. Na tych terenach przewidywano łącznie instalacje o mocy około 9,5 gigawata. Wśród firm powiązanych z projektami wymienia się BP, TotalEnergies, RWE, EnBW i Luxcara. Samo wskazanie przedsiębiorstw nie przesądza o tym, która z nich skorzysta z planowanych rozwiązań.
Dwa rozwiązania: oddanie obszaru albo odroczenie płatności
Pierwsza możliwość zakłada dobrowolny zwrot praw do wybranego obszaru. Inwestorzy mogliby z niego skorzystać w ograniczonym terminie na początku przyszłego roku. Państwo miałoby zatrzymać wniesione wcześniej zaliczki i zabezpieczenia, których wysokość w poszczególnych przypadkach sięga setek milionów euro. W zamian część kosztów badań przygotowawczych mogłaby zostać zwrócona. W informacji o projekcie pojawia się orientacyjna kwota około 9 mln euro, ale nie jest ona ostatecznie zatwierdzoną stawką przysługującą wszystkim.
Zwrócone tereny planowano by ponownie wystawić na aukcję i przeznaczyć do zagospodarowania w ciągu pięciu lat. W zarysie rozwiązania zapisano również ograniczenie możliwości ponownego ubiegania się o te same obszary przez firmy, które z nich zrezygnowały. Taki mechanizm ma przeciwdziałać blokowaniu inwestycji, ale z perspektywy przedsiębiorstw rodzi pytanie o wysokość strat wynikających z przepadku wcześniejszych płatności.
Drugie rozwiązanie dotyczy inwestorów, którzy chcieliby kontynuować projekty. Rząd rozważa odroczenie części opłat licencyjnych tak, by większe płatności przypadały po uruchomieniu elektrowni i rozpoczęciu sprzedaży prądu. Dla firm ma to znaczenie płynnościowe: mniej pieniędzy trzeba byłoby przekazywać państwu w okresie budowy, gdy projekty nie przynoszą jeszcze przychodów.
Co oznaczają liczby 9,5 GW i setki milionów euro?
Planowane 9,5 gigawata mocy to parametr projektowanej infrastruktury, a nie ilość energii już dostarczanej do odbiorców. Megawaty i gigawaty opisują moc zainstalowaną lub planowaną, podczas gdy rzeczywista produkcja zależy między innymi od warunków wiatrowych, dostępności urządzeń i połączenia z siecią. Nie należy więc przeliczać wskazanej wielkości bezpośrednio na liczbę gospodarstw domowych bez dodatkowych założeń.
Z kolei setki milionów euro wniesionych jako opłaty i zabezpieczenia są pozycją związaną z prawami do budowy, a nie wartością już wybudowanych turbin. Jeżeli firma zwróci obszar, pozostaje pytanie, czy rezygnacja z części wydanych środków nie okaże się mniej kosztowna od kontynuowania projektu na niesprzyjających warunkach. Nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich przedsiębiorstw, ponieważ różnią się ich umowy, harmonogramy i struktura finansowania.
Dla porównania inwestycje w polską część Bałtyku wymagają również odpowiedniej infrastruktury portowej, opisanej przy rozwoju zaplecza dla bałtyckich farm wiatrowych w Gdańsku. Port instalacyjny, dostępność statków i możliwość odbioru energii przez sieć to elementy osobnych etapów przedsięwzięcia. Niemiecki projekt reformy dotyczy natomiast przede wszystkim zasad utrzymywania praw do wylicytowanych akwenów oraz rozłożenia kosztów w czasie.
Nie tylko aukcje. Problemem są przyłączenia do sieci
Jedną z przyczyn kryzysu w branży stało się przesuwanie terminów przyłączenia farm do lądowego systemu elektroenergetycznego. Sam montaż turbin na morzu nie wystarczy, jeśli nie można odebrać wyprodukowanego prądu. Wiele projektów potrzebuje kosztownych kabli, stacji transformatorowych i gotowej infrastruktury przesyłowej. Opóźnienie na jednym z tych etapów może zmienić warunki finansowe przedsięwzięcia.
W dyskusji pojawia się pomysł rekompensat za niedotrzymanie wiążącego terminu podłączenia. NDR wskazuje jednak, że żaden z objętych problemem projektów nie ma obecnie takiego wiążącego terminu. Z tego powodu sama zapowiedź odszkodowań nie oznacza dziś gwarantowanych wypłat dla firm. Ważne są ostateczne przepisy oraz to, czy przewidzą one możliwość rzeczywistego dochodzenia rekompensaty.
Z perspektywy odbiorców energii stawką jest nie tylko tempo budowy odnawialnych źródeł, ale także stabilność całego systemu. W Niemczech równolegle podejmowane są decyzje dotyczące niemieckich inwestycji w inne źródła energii. Różne technologie mają odmienną rolę w bilansowaniu dostaw prądu, dlatego nie można zakładać, że każda nowa instalacja zastępuje bezpośrednio dowolną inną.
| Rozważane rozwiązanie | Potencjalny skutek dla firmy |
|---|---|
| Dobrowolny zwrot obszaru | Utrata wpłaconych zabezpieczeń i możliwość rezygnacji z inwestycji |
| Kontynuacja budowy | Możliwość odroczenia opłat licencyjnych |
Dwie możliwości przewidziane w projekcie niemieckiego resortu
Kiedy mogą zapaść wiążące decyzje?
Ministerialna propozycja jest częścią prac nad zmianą prawa. Dopiero przyjęcie konkretnych przepisów i wyznaczenie okresu na dobrowolne zwracanie obszarów pozwoli stwierdzić, z jakich rozwiązań faktycznie skorzystają przedsiębiorcy. Przedtem nie da się rzetelnie policzyć łącznych kosztów dla budżetu ani liczby projektów, które zostaną utrzymane.
Branża ostrzega, że przeciągające się decyzje mogą szkodzić łańcuchom dostaw i zatrudnieniu, jednak prognozowane zagrożenie dla miejsc pracy nie jest tym samym co już dokonane zwolnienia. Najbliższe ustalenia będą dotyczyć przede wszystkim podziału ryzyka finansowego między państwo a inwestorów oraz szans na uruchomienie nowych farm zgodnie z realnymi możliwościami sieci.
Źródła informacji
NDR, Tagesschau, Bundesministerium für Wirtschaft