Jak według śledczych dokumenty mogły wydostawać się z BND?
W toku wewnętrznego wyjaśniania afery pojawił się scenariusz związany z funkcjonowaniem samochodowej obsługi kierownictwa. Podejrzany były asystent, określany jako Manfred D., miał korzystać ze służbowych przejazdów, które opuszczały teren wywiadu w odmiennym trybie niż zwykli pracownicy. W ocenie osób znających procedury takie wyjazdy nie były sprawdzane równie dokładnie. Ten sposób miał potencjalnie umożliwiać wynoszenie papierów bez typowej kontroli przy wyjściu.
Druga badana metoda miała polegać na przekazywaniu wydrukowanych materiałów osobom chroniącym szefa służby. Ochroniarze mogli przechodzić przez bramki w trybie uprzywilejowanym, co ograniczało ryzyko znalezienia dokumentów. To hipotezy odtwarzane przez wewnętrznych śledczych BND, a nie ustalony prawomocnym wyrokiem przebieg wszystkich zdarzeń. Nie wiadomo również publicznie, czy każda z opisanych możliwości została faktycznie wykorzystana w tym samym okresie.
Ponad dwa tysiące dokumentów i zarzut dla byłego asystenta
6 października 2026 roku zatrzymano byłego szefa BND Augusta Hanninga oraz jego dawnego asystenta. Prokuratura federalna podejrzewa Manfreda D. o wieloletnie przekazywanie dawnemu przełożonemu tajnych materiałów. Śledczy zabezpieczyli u Hanninga ponad 2000 dokumentów. Według ustaleń mediów analizowana jest możliwość wykorzystania informacji w prywatnej działalności doradczej byłego szefa oraz ewentualnego przekazania części wiedzy poza Niemcy.
Obrońca Hanninga zaprzecza zarzutom związanym z nadużywaniem poufnych informacji. Obrończyni Manfreda D. nie komentowała pytań dziennikarzy. Podejrzany pozostawał w areszcie tymczasowym, a o wniesieniu aktu oskarżenia nie podjęto jeszcze decyzji. Obowiązuje domniemanie niewinności: fakt zatrzymania i zabezpieczenia dokumentów nie przesądza o sposobie ich pozyskania ani o końcowej ocenie odpowiedzialności karnej.
Dlaczego pracownik miał dostęp do tak wielu informacji?
Asystent kolejnych szefów BND miał otrzymywać dostęp do ich poczty służbowej i kalendarzy. Do zadań takich stanowisk należało także przygotowywanie teczek z materiałami na spotkania kierownictwa, co wymagało drukowania również dokumentów niejawnych. Tak szerokie uprawnienia organizacyjne przyznawane jednej osobie mogą utrudniać wykrycie nadużycia, jeżeli nie towarzyszą im niezależne kontrole kopiowania dokumentów i obiegu wydruków.
Konieczne jest odróżnienie dostępu uprawnionego od użycia informacji w celu niezgodnym z przeznaczeniem. Samo drukowanie akt w ramach obowiązków asystenta nie jest przestępstwem. Problem pojawia się wtedy, gdy materiały trafiają do osoby bez odpowiedniego dostępu albo są wykorzystywane poza zadaniami służbowymi. Właśnie to muszą badać organy ścigania, a nie jedynie ustalać, kto miał techniczną możliwość otworzenia skrzynki pocztowej kierownictwa.
Dziennikarze opisali jeszcze jedno ryzyko: przywileje asystenta utrzymywały się podczas pracy dla kilku kolejnych szefów służby. Takie uprawnienia bywają potrzebne, aby organizować poufne spotkania, ale kontrola ich użycia nie powinna zależeć wyłącznie od zaufania do osoby korzystającej z przepustek i pojazdów. Ustalenie, kto zatwierdzał wydruki, kto miał dostęp do aut i czy dokumentowano przekazanie teczek, może mieć równie duże znaczenie jak fizyczne znalezienie materiałów.
Śledztwo ujawniło pytania o nadzór nad niemieckim wywiadem
Po październikowych zatrzymaniach szef BND Martin Jäger zwołał spotkanie personelu i zapowiedział wyjaśnienie sprawy. Z inicjatywy parlamentarnego gremium kontrolującego służby rozpoczęto także kontrolę doraźną. Uprawnieni przedstawiciele Bundestagu mogą analizować dokumenty instytucji, zadawać pytania pracownikom i żądać materiałów. Ta ścieżka nie zastępuje postępowania karnego, ale pozwala badać organizacyjne przyczyny naruszeń.
Wcześniejsze zatrzymanie byłego szefa BND stało się punktem wyjścia do badania łańcucha obiegu informacji. Pojawiające się teraz szczegóły dotyczą nie kolejnego zatrzymania, lecz możliwych sposobów obchodzenia zabezpieczeń. W szerszym tle Niemcy przyjęły również reformę uprawnień służb, choć poszerzenie ich kompetencji operacyjnych to odrębne zagadnienie od wewnętrznej ochrony tajemnic BND.
Jeżeli wewnętrzne ustalenia znajdą potwierdzenie w dalszych czynnościach, służba będzie musiała ocenić zarówno odpowiedzialność osób, jak i systemowe luki w kontroli przepustek, przejazdów oraz obiegu papierowych akt. Dotyczy to szczególnie stanowisk zaufanych, które w praktyce łączą uprawnienia administracyjne, logistyczne i dostęp do wiedzy operacyjnej. BND odmówił szczegółowego komentowania spraw personalnych oraz czynności wywiadowczych.
Źródła informacji
WDR, NDR, Süddeutsche Zeitung