Spis treści
Co dokładnie zatwierdził sąd w St. Louis?
Sędzia Timothy Boyer uznał propozycję ugody za odpowiednią i sprawiedliwą mimo sprzeciwów części prawników reprezentujących osoby zgłaszające roszczenia. Porozumienie ma obejmować tysiące obecnych i potencjalnych przyszłych spraw w Stanach Zjednoczonych, związanych z wcześniejszym kontaktem z preparatem Roundup.
Kwota do 7,25 mld dolarów nie oznacza jednorazowego przelewu na rachunki poszkodowanych. Według Associated Press środki mają trafiać do specjalnego funduszu przez okres do 21 lat. Z zatwierdzonej ugody przewidziano również 600 mln dolarów na wynagrodzenia prawników.
Bayer zmagał się z około 65 tysiącami aktywnych spraw w sądach stanowych i federalnych. W szerszej historii konfliktu przeciw koncernowi zgłoszono znacznie więcej roszczeń. Dlatego rozróżnienie liczby nadal rozpatrywanych postępowań od historycznej sumy wszystkich pozwów jest konieczne dla prawidłowej oceny skali porozumienia.
Kto może otrzymać pieniądze i ile?
Uczestnicy porozumienia mogą otrzymać zróżnicowane wypłaty, zależnie od okoliczności narażenia na kontakt z produktem, wieku w momencie diagnozy oraz rodzaju i ciężkości choroby. Associated Press podała średnie kwoty mieszczące się w przykładowych kategoriach od około 10 tys. do 165 tys. dolarów. Nie są to jednak stawki gwarantowane wszystkim zgłaszającym się osobom.
Osoby pracujące latami przy stosowaniu herbicydu w rolnictwie albo pielęgnacji terenów zielonych mogą spełniać inne kryteria niż użytkownicy sporadycznie stosujący go w przydomowym ogrodzie. Indywidualna kwalifikacja zależy od reguł ugody i dokumentów opisujących kontakt z preparatem oraz stan zdrowia.
Najważniejsze warunki ugody
- Łączna wartość: do 7,25 mld USD.
- Okres wpłat do funduszu: do 21 lat.
- Wynagrodzenia prawników: 600 mln USD.
- Przedmiot roszczeń: zarzucane skutki zdrowotne wcześniejszego kontaktu z Roundup.
Glifosat a rak - dlaczego stanowiska są różne?
Roundup, stworzony przez Monsanto, jest jednym z najbardziej znanych środków chwastobójczych. Jego podstawowym składnikiem aktywnym był glifosat. Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem, należąca do systemu WHO, sklasyfikowała glifosat w 2015 roku jako substancję prawdopodobnie rakotwórczą dla ludzi. Amerykańska Agencja Ochrony Środowiska przyjęła odmienną ocenę ryzyka stosowania zgodnie z instrukcją.
To nie są tożsame rodzaje oceny. Jedno podejście dotyczy identyfikowania możliwego zagrożenia, drugie bierze pod uwagę konkretne warunki i poziom narażenia. Sam spór prawny nie jest dowodem, że każda osoba używająca produktu zachoruje, ani że ryzyko można całkowicie zignorować.
W USA koncern wycofał glifosat z nowych wersji Roundup przeznaczonych na rynek przydomowy. Pozostaje jednak spór o odpowiedzialność za wcześniejsze stosowanie oraz o zasady oznakowania produktu.
Dlaczego sprawa dotyczy także niemieckiej gospodarki?
Bayer przejął Monsanto w 2018 roku za około 63 mld dolarów, zyskując jego produkty, ale też ryzyko związane ze sporami sądowymi. Długotrwała niepewność prawna obciążała koncern kosztami i utrudniała ocenę perspektyw spółki. Samo zatwierdzenie ugody nie oznacza automatycznie końca wszystkich procesów.
Podobnie jak w innych niemieckich przedsiębiorstwach chemicznych, decyzje strategiczne podejmowane są pod presją warunków globalnego rynku. Przykładem odrębnej sprawy jest opisywana przez portal dyskusja wokół możliwej fuzji Evonik i BASF. Są to inne firmy i inne problemy, ale oba tematy pokazują, jak ważne dla sektora są ryzyka finansowe oraz otoczenie regulacyjne.
Jednocześnie część roszczeń pozostaje poza zatwierdzonym rozwiązaniem. Reuters informował o około 200 sprawach federalnych nadal prowadzonych osobno. Prawnicy reprezentujący poszkodowanych nie są zgodni w ocenie wysokości planowanych świadczeń: jedni widzą większą pewność otrzymania środków, inni krytykują ograniczenia.
Co wynika z wcześniejszego orzeczenia Sądu Najwyższego USA?
Rozmiar porozumienia widać również na tle wcześniejszych prób zakończenia sporu. Bayer zawarł w 2020 roku ugody o wartości około 10,9 mld dolarów, ale późniejszy plan uregulowania przyszłych roszczeń za 1,25 mld dolarów nie otrzymał sądowej akceptacji. Obecny mechanizm ma więc inną skalę i dłuższą perspektywę wypłat. Koncern argumentuje, że większa przewidywalność prawna pozwoli mu ograniczyć przyszłe koszty postępowań.
Na sytuację procesową wpłynął wyrok amerykańskiego Sądu Najwyższego dotyczący relacji między federalnymi zasadami oznakowania pestycydów a roszczeniami składanymi na podstawie prawa poszczególnych stanów. Orzeczenie ograniczyło możliwość dochodzenia niektórych roszczeń opartych na twierdzeniu, że producent powinien zamieścić dodatkowe ostrzeżenia.
Zmiana precedensu zwiększyła niepewność po stronie zgłaszających pozwy, a dla Bayer oznaczała mocniejszą pozycję w części postępowań. Nie rozstrzygnęła jednak automatycznie wszystkich sporów dotyczących produktu. Sama ugoda może też zostać zaskarżona.
Najważniejszym skutkiem decyzji z Missouri jest zatem otwarcie drogi do uporządkowania ogromnej części roszczeń, ale nie przyjęcie przez koncern odpowiedzialności za każdą z podnoszonych chorób. Dalsze sprawy sądowe i realizacja wypłat będą osobnymi etapami.
Źródła informacji
Reuters, Associated Press, Bayer