Spis treści
- Nowelizacja ustawy i zasady refundacji NFZ
- Operacje zaćmy w Czechach i czas oczekiwania w Polsce
- Polskie Towarzystwo Okulistyczne sprzeciwia się zmianom
- Jakub Gołąb przedstawia wydatki NFZ na operacje zaćmy
- FAQ
Nowelizacja ustawy i zasady refundacji NFZ
Przedmiotem sporu, jest sposób rozliczania zagranicznego leczenia finansowanego ze środków publicznych. Ministerstwo Zdrowia chce dostosować krajowe przepisy do wymogów prawa unijnego. Zmiany obejmują również zasady wydawania zgody na leczenie w innych państwach. Lekarze zwracają jednak uwagę, że umożliwienie wypłat komercyjnym pośrednikom nie zostało powiązane z odpowiednimi mechanizmami kontroli. Istotne pozostają także koszty opieki pooperacyjnej i ewentualnych powikłań, których leczenie może odbywać się już w Polsce.
Kontrowersyjne zapisy, znalazły się w wielowątkowej nowelizacji ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw. Regulacja dotyczy kilku obszarów systemu ochrony zdrowia, w tym funkcjonowania Ośrodków Eksperckich Chorób Rzadkich (OECR). Obejmuje również zasady wydawania zgody przez płatnika na leczenie w państwach Unii Europejskiej (UE) oraz Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA).
Jednym z przewidzianych rozwiązań, jest możliwość przekazania zwrotu kosztów leczenia zagranicznego nie tylko pacjentowi, lecz także na rachunek podmiotu niebędącego osobą fizyczną. Oznacza to możliwość otrzymywania pieniędzy przez wyspecjalizowane firmy organizujące wyjazdy na operacje. W takim modelu pośrednik finansuje usługę medyczną, a pacjent przenosi na niego prawo do dochodzenia zwrotu kosztów od NFZ. Ministerstwo Zdrowia wyjaśniło w uzasadnieniu projektu, że rozwiązanie odpowiada praktyce korzystania z usług takich podmiotów. Proponowane przepisy są częścią szerszych zmian w ochronie zdrowia. Ustawa przeszła już przez Sejm, a dalsze prace prowadzone są w Senacie.
„uzasadniona ze względu na występujące w praktyce sytuacje korzystania przez pacjentów z pośrednictwa wyspecjalizowanych podmiotów, które organizują ich wyjazd w celu uzyskania określonej usługi medycznej w innym państwie UE lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego i finansują koszty takiej usługi, w zamian za scedowanie przez pacjenta na ich rzecz roszczenia o zwrot kosztów wobec NFZ”
Operacje zaćmy w Czechach i czas oczekiwania w Polsce
Jednym z przykładów działalności komercyjnych pośredników, są wyjazdy polskich pacjentów na operacje zaćmy do Czech. Organizatorzy zapewniają transport i możliwość wykonania zabiegu w zagranicznych placówkach. Jeden z pośredników reklamuje terminy dostępne „nawet za dwa dni”. Jednocześnie dane Narodowego Funduszu Zdrowia wskazują, że leczenie zaćmy w Polsce jest dostępne w stosunkowo krótkim czasie.
W drugim kwartale 2026 roku mediana oczekiwania na operację, wynosiła osiem dni w przypadkach pilnych oraz 37 dni w przypadkach stabilnych. Rok wcześniej było to odpowiednio siedem i 33 dni. Sytuacja może jednak ulec zmianie w związku z nowymi zasadami rozliczania nadwykonań. Od lipca 2026 roku dotychczasowe rozliczenia kwartalne zabiegów zaćmy zostały zastąpione jednorazowym rozliczeniem po zakończeniu roku.
Oznacza to, że szpitale wykonujące dodatkowe operacje muszą najpierw ponieść ich koszty, a następnie przez kilka miesięcy oczekiwać na zwrot pieniędzy. Dla części placówek może to stanowić zbyt duże obciążenie finansowe. W konsekwencji, zmiana zasad płatności może wpłynąć na wydłużenie kolejek do świadczeń.
Porównanie czasu oczekiwania na operację zaćmy w Polsce według danych NFZ
| Rodzaj przypadku | II kwartał 2025 roku | II kwartał 2026 roku |
|---|---|---|
| Pilny | 7 dni | 8 dni |
| Stabilny | 33 dni | 37 dni |
Źródło danych – Narodowy Fundusz Zdrowia
Polskie Towarzystwo Okulistyczne sprzeciwia się zmianom
Polskie Towarzystwo Okulistyczne (PTO) przedstawiło stanowisko sprzeciwiające się proponowanym zasadom refundacji operacji zaćmy, organizowanych przez komercyjnych pośredników. Organizacja obawia się ponownego zwiększenia liczby wyjazdów zagranicznych opłacanych ze środków NFZ. Według okulistów, projekt ułatwia działalność firm pośredniczących, ale nie przewiduje odpowiednich mechanizmów kontroli tego modelu. Towarzystwo podkreśla, że prawo do zwrotu kosztów leczenia przysługuje pacjentowi, a przekazywanie pieniędzy podmiotom komercyjnym może uczynić publiczne finansowanie częścią działalności organizatorów wyjazdów.
Lekarze zwracają również uwagę na bezpieczeństwo i ciągłość opieki. Pacjent po operacji za granicą nadal potrzebuje kontroli medycznych, a w razie powikłań jego leczenie przejmują często polskie placówki. Zdaniem PTO powoduje to ryzyko rozdzielenia odpowiedzialności za dalsze leczenie, od korzyści finansowych związanych z przeprowadzeniem operacji. Kolejnym zastrzeżeniem, jest brak górnej granicy wydatków na refundację leczenia transgranicznego. Organizacja wskazuje także, że ocena skutków regulacji nie zawiera prognozy takich kosztów. W stanowisku podkreślono potrzebę przeanalizowania następstw nowych przepisów dla pacjentów i krajowej okulistyki.
Najważniejsze zastrzeżenia przedstawione przez Polskie Towarzystwo Okulistyczne dotyczą następujących kwestii.
- Brak mechanizmów kontroli – projekt umożliwia przekazywanie refundacji pośrednikom bez przewidzenia odpowiednich zabezpieczeń wskazywanych przez PTO.
- Bezpieczeństwo pacjentów – po wykonaniu operacji za granicą konieczna jest dalsza opieka, szczególnie w przypadku powikłań.
- Odpowiedzialność za leczenie – korzyści finansowe z zabiegu mogą pozostawać po stronie zagranicznych organizatorów, podczas gdy leczenie powikłań przejmują polskie ośrodki.
- Wydatki Narodowego Funduszu Zdrowia – organizacja zwraca uwagę na brak górnej granicy zwrotów kosztów leczenia transgranicznego.
- Brak prognozy finansowej – według PTO w ocenie skutków regulacji nie przedstawiono przewidywanych wydatków związanych z refundacją.
„Brak jakiejkolwiek górnej granicy wydatków na zwroty kosztów - również tych związanych z zabiegami zaćmy organizowanymi przez pośredników - przy jednoczesnym braku w ocenie skutków regulacji jakiejkolwiek prognozy takich wydatków. W obecnej sytuacji finansowej systemu ochrony zdrowia przyjęcie przepisów umożliwiających taki mechanizm wydaje się ryzykowne i niewłaściwe”
Jakub Gołąb przedstawia wydatki NFZ na operacje zaćmy
Skalę refundacji zagranicznych operacji zaćmy, przedstawiają dane przekazane przez Jakuba Gołąba, rzecznika prasowego Narodowego Funduszu Zdrowia. Wynika z nich, że w pierwszych trzech kwartałach 2026 roku łączna wartość przyznanych zwrotów kosztów takich zabiegów osiągnęła niemal 28,5 mln zł. Dla porównania przez cały 2024 rok NFZ przyznał refundacje na kwotę 29,81 mln zł, natomiast w 2025 roku było to 32,39 mln zł.
Znaczący pozostaje również udział operacji zaćmy we wszystkich decyzjach dotyczących zwrotu kosztów leczenia za granicą. W ciągu ostatnich trzech lat wynosił on od 77 do 80 proc. Według przytoczonych informacji rocznie wydawanych jest około 10–11 takich decyzji. Jedna decyzja może obejmować refundację jednego zabiegu albo dwóch operacji, jeśli leczenie dotyczy obojga oczu.
Dane te zostały przedstawione w odpowiedzi na pytania dotyczące liczby wniosków, wartości przyznanych refundacji oraz udziału zabiegów usunięcia zaćmy w leczeniu transgranicznym. Redakcja TVN24 zwróciła się również do Biura Komunikacji Ministerstwa Zdrowia o odniesienie się do zarzutów Polskiego Towarzystwa Okulistycznego. W chwili przygotowania materiału odpowiedź resortu nie była jeszcze dostępna.
Wartość refundacji zagranicznych operacji zaćmy
| Okres | Przyznane zwroty kosztów |
|---|---|
| 2024 rok | 29,81 mln zł |
| 2025 rok | 32,39 mln zł |
| I–III kwartał 2026 roku | Niemal 28,5 mln zł |
Źródło danych – Narodowy Fundusz Zdrowia, informacje przekazane przez rzecznika prasowego Jakuba Gołąba
Nowelizacja ustawy pozostaje na etapie prac parlamentarnych. Sejm uchwalił przepisy umożliwiające kierowanie refundacji zagranicznego leczenia na rachunki podmiotów komercyjnych, projekt został przekazany Senatowi.
FAQ
Czy NFZ będzie zwracał koszty operacji zaćmy bezpośrednio pośrednikom?
Uchwalona przez Sejm nowelizacja, przewiduje możliwość przekazania zwrotu kosztów leczenia za granicą na rachunek podmiotu niebędącego osobą fizyczną, w tym komercyjnego pośrednika. Ustawa została skierowana do Senatu.
Ile czeka się na operację zaćmy w Polsce?
Według danych NFZ w drugim kwartale 2026 roku, mediana czasu oczekiwania wynosiła osiem dni dla przypadków pilnych i 37 dni dla przypadków stabilnych. W analogicznym okresie 2025 roku było to odpowiednio siedem i 33 dni.
Dlaczego Polskie Towarzystwo Okulistyczne sprzeciwia się zmianom?
PTO wskazuje na brak odpowiednich mechanizmów kontroli pośredników, zagrożenia związane z zapewnieniem opieki pooperacyjnej oraz brak górnej granicy wydatków na leczenie transgraniczne. Organizacja obawia się również wzrostu liczby komercyjnie organizowanych wyjazdów zagranicznych.
Ile NFZ wydaje na refundację operacji zaćmy za granicą?
W 2024 roku wartość przyznanych zwrotów wyniosła 29,81 mln zł, a w 2025 roku 32,39 mln zł. W pierwszych trzech kwartałach 2026 roku kwota ta osiągnęła niemal 28,5 mln zł.
Czy można wyjechać na operację zaćmy do Czech?
Tak. Wyjazdy na operacje zaćmy do Czech są organizowane przez wyspecjalizowanych pośredników. Jeden z organizatorów reklamuje możliwość wykonania zabiegu nawet za dwa dni.
Co zmieniło się w rozliczaniu operacji zaćmy w Polsce?
Od lipca 2026 roku dotychczasowe kwartalne rozliczanie nadwykonań, zostało zastąpione rozliczeniem dokonywanym po zakończeniu roku. Szpitale muszą więc ponosić koszty dodatkowych zabiegów i oczekiwać na późniejszy zwrot pieniędzy.
Kto zapewnia opiekę pacjentowi po operacji zaćmy za granicą?
Polskie Towarzystwo Okulistyczne zwraca uwagę, że pacjenci potrzebują dalszej opieki również po zabiegu. W przypadku powikłań leczenie przejmują krajowe ośrodki medyczne.
Na jakim etapie jest nowelizacja ustawy dotycząca refundacji?
Ustawa o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw została uchwalona przez Sejm i skierowana do dalszych prac w Senacie.
Źródło: PAP, TVN24
