Co widać na opublikowanym nagraniu
Na filmie Ganimedes przesuwa się na tle Io i przez krótki czas zasłania jego tarczę. Astronomowie nazywają to wzajemnym zakryciem, czyli okultacją. Nie jest to zderzenie księżyców ani sytuacja, w której jeden obiekt fizycznie zbliża się do drugiego na niebezpieczną odległość.
Nagranie wyróżniono w serwisie Astronomy Picture of the Day prowadzonym przez NASA. Autorem materiału jest Michael Wong. Wydarzenie miało miejsce 20 października, natomiast jego publiczna prezentacja przez NASA nastąpiła osiem dni później.
Dlaczego takie zakrycia są rzadkie
Ganimedes i Io regularnie okrążają Jowisza, ale z Ziemi nie zawsze widzimy ich orbity pod odpowiednim kątem. Wzajemne zakrycia można obserwować w szczególnie korzystnych okresach związanych z ustawieniem płaszczyzn orbit. NASA wyjaśnia, że podobne serie zdarzają się mniej więcej co sześć lat.
To zjawisko zależy od perspektywy obserwatora. Dwa księżyce mogą znaleźć się na jednej linii widzenia, choć w rzeczywistości dzieli je ogromna przestrzeń. Dzięki temu ich tarcze nakładają się na obrazie teleskopowym.
Kim są Ganimedes i Io
Ganimedes jest największym księżycem Jowisza i największym naturalnym satelitą w Układzie Słonecznym. Io słynie z bardzo intensywnej aktywności wulkanicznej wywołanej między innymi oddziaływaniami grawitacyjnymi. Oba należą do czterech dużych księżyców galileuszowych.
Na Jowiszu i jego satelitach naukowcy obserwują także zjawiska związane z cieniami. W materiale NASA wspomniano, że Ganimedes rzucał cień na planetę. Z perspektywy hipotetycznego obserwatora znajdującego się w obszarze tego cienia przypominałoby to zaćmienie Słońca.
Czym różni się zakrycie od zaćmienia
Zakrycie zachodzi wtedy, gdy bliższy obiekt przesłania dalszy na linii widzenia. Zaćmienie wiąże się z przejściem ciała niebieskiego w cień rzucany przez inne ciało lub z zasłonięciem źródła światła. W codziennym języku oba zjawiska bywają mylone, ale w astronomii opisują różne układy geometryczne.
W tym przypadku film pokazuje wzajemne zakrycie dwóch księżyców. Jednocześnie cień Ganimedesa na Jowiszu stanowi osobny efekt. Taki zestaw pozwala porównać dwa mechanizmy w ramach jednego układu planetarnego.
Co daje naukowcom obserwowanie takich zdarzeń
Dokładne pomiary czasu początku i końca zakrycia pomagają kontrolować modele ruchu księżyców. Ich orbity nie są całkowicie niezależne, ponieważ wpływają na siebie grawitacyjnie. Każda dobrze zarejestrowana obserwacja dostarcza danych, które można porównać z obliczeniami.
Badanie Jowisza jest częścią szerszej astronomii planetarnej. Trybuna Polska opisywała wcześniej potwierdzenie egzoplanety przez teleskop Webba oraz wyniki badań wody pod powierzchnią Marsa. Są to inne obiekty i inne metody, ale łączy je wykorzystywanie pomiarów do weryfikacji teorii.
Gdzie obejrzeć oryginalny materiał
Film znajduje się na oficjalnej stronie NASA z astronomicznym obrazem dnia. To najpewniejszy sposób zobaczenia oryginalnego nagrania z właściwym opisem i informacją o autorze. Nie należy przypisywać materiału NASA jako jego wyłącznemu twórcy, skoro instytucja wskazuje autora nagrania.
Osoby zainteresowane obserwacjami mogą również przeczytać o innych zjawiskach astronomicznych. Samo zakrycie z 20 października nie jest jednak wydarzeniem, które można dziś zobaczyć ponownie w identycznej konfiguracji. Warto odróżniać datę obserwacji od daty opublikowania filmu.
Najczęstsze pytania
Czy są już ostateczne informacje w tej sprawie?
Nie wszystkie kwestie są zamknięte. Najnowsze potwierdzone ustalenia opisano powyżej, a kolejne decyzje wymagają nowych komunikatów źródłowych.
Źródła informacji
NASA
