Spis treści
- Cyberataki na supermarkety w Niemczech
- Wuppertal i Wetter-Volmarstein – straty w sklepach CAP
- Lilienthal – 70 stopni w ladzie chłodniczej Edeka
- Reisbach – policja kryminalna bada atak na Edeka
- Belgia, Szwecja i inne kraje Europy dotknięte atakami
- Christophe Hansen o zagrożeniu dla dostaw żywności
- Niemcy określają temperatury przechowywania żywności
- Mięso, ryby i nabiał wymagają odpowiedniego chłodzenia
- 70 stopni w chłodni nie oznacza takiej temperatury produktów
- Daniel Breiding stracił żywność wartą ponad 360 tys. euro
- Przestarzałe oprogramowanie ułatwia ataki na chłodnie
- FAQ
Cyberataki na supermarkety w Niemczech
Ataki na instalacje chłodnicze zgłoszono w Nadrenii Północnej-Westfalii, Dolnej Saksonii i Bawarii. Cyberprzestępcy uzyskali dostęp do urządzeń wykorzystywanych do przechowywania produktów wymagających niskiej temperatury. Zamiast utrzymywać chłodzenie, systemy zaczęły ogrzewać wnętrza urządzeń. Nieprawidłowości występowały nocą, ich skutki wykrywano po rozpoczęciu pracy sklepów.
Wśród poszkodowanych znalazły się dwa sklepy CAP w Wuppertalu i Wetter-Volmarstein, należącym do powiatu Ennepe-Ruhr, oraz supermarket Rewe w Raesfeld w regionie Münsterland. Podobne zdarzenia odnotowano w placówkach Edeka w Lilienthal koło Bremy i Reisbach w Dolnej Bawarii. W części sklepów uszkodzeniu uległy zapasy przechowywane zarówno w ladach chłodniczych, jak i w magazynach.
Skala strat zależała od rodzaju produktów, czasu utrzymywania się podwyższonej temperatury i zakresu uszkodzeń systemów. W niektórych placówkach konieczne było usunięcie niemal całych zapasów chłodzonej żywności. W Lilienthal wyrzucono produkty zajmujące cały kontener. W Reisbach większość towaru również nie nadawała się do dalszej sprzedaży.
Według przekazanych informacji, sprawcy wykorzystywali możliwość zdalnego zarządzania urządzeniami chłodniczymi. W Wetter-Volmarstein. celem ataku była firma odpowiedzialna za ich zdalną konserwację. Takie połączenia pozwalają przedsiębiorstwom serwisowym kontrolować pracę instalacji bez konieczności wizyty w sklepie. Nieuprawniony dostęp do systemu może jednak umożliwić zmianę parametrów jego działania.
Wuppertal i Wetter-Volmarstein – straty w sklepach CAP
Jednym z miejsc dotkniętych cyberatakiem był supermarket CAP w Wetter-Volmarstein. Zdarzenie potwierdziła niemieckiej agencji prasowej dpa kierowniczka regionalna organizacji Arbeiterwohlfahrt, znanej jako AWO, która prowadzi sklepy tej sieci. Problemy objęły nie tylko regały chłodnicze dostępne dla klientów, lecz także pomieszczenia magazynowe.
Przedstawicielka AWO poinformowała, że bezpośrednio zaatakowano przedsiębiorstwo zajmujące się zdalną konserwacją instalacji chłodniczych. Skutki ingerencji wystąpiły następnie w obsługiwanym supermarkecie. W chwili przekazywania informacji nie można było jeszcze określić łącznej wysokości szkód.
Problemy zgłosił również sklep CAP w Wuppertalu. Placówka przekazała informację o zdarzeniu za pośrednictwem Facebooka. W komunikacie wskazano, że przyczyną podwyższenia temperatury był dostęp do instalacji z zewnątrz.
„Niestety, zewnętrzny dostęp w weekend spowodował, że nasze instalacje chłodnicze były dziś przed południem zbyt ciepłe”.
W obu placówkach odnotowano straty w zapasach żywności. W Wetter-Volmarstein konieczne było usunięcie części produktów. Przypadek ten wskazuje, że skutki ingerencji w systemy przedsiębiorstwa serwisowego mogą dotknąć również urządzenia pracujące w obsługiwanych przez nie sklepach.
Lilienthal – 70 stopni w ladzie chłodniczej Edeka
Wyjątkowo wysoką temperaturę zarejestrowano w supermarkecie Edeka w Lilienthal niedaleko Bremy. Właściciel placówki przekazał rozgłośni Radio Bremen, że rano w ladzie ze świeżymi produktami zmierzył 70 stopni Celsjusza na plusie. W komorach chłodniczych temperatura osiągała 30 stopni Celsjusza.
Instalacje przestały prawidłowo funkcjonować w nocy. Problemy objęły lady obsługowe, komory chłodnicze i zamrażarki. Produkty przechowywane w tych urządzeniach zostały narażone na działanie temperatur znacznie wyższych od przewidzianych dla ich bezpiecznego magazynowania.
Sklep musiał wyrzucić cały kontener żywności. Zniszczeniu uległy produkty wymagające chłodzenia i mrożenia. Straty obejmowały artykuły, których bezpieczeństwa nie można było już zagwarantować. Właściciel supermarketu Daniel Breiding poinformował również o finansowych skutkach zdarzenia.
Kierownik placówki złożył zawiadomienie o przestępstwie. Postępowanie przejęła Centralna Inspekcja Kryminalna w Oldenburgu. Funkcjonariusze sprawdzają także kolejny przypadek odnotowany w Diepholz. Śledczy zajmują się ustaleniem okoliczności ingerencji w działanie systemów chłodniczych.
Reisbach – policja kryminalna bada atak na Edeka
Podobny atak przeprowadzono w supermarkecie Edeka w Reisbach w Dolnej Bawarii. Operator sklepu przekazał Bawarskiemu Radiu, że nocą systemy chłodnicze zostały przełączone na ogrzewanie do temperatury 50 stopni Celsjusza. Zamiast utrzymywać niską temperaturę, urządzenia zaczęły podgrzewać przestrzeń przeznaczoną do przechowywania żywności.
W wyniku zdarzenia, większość zapasów sklepu trzeba było zutylizować. Część produktów udało się jednak uratować. Jak poinformował operator placówki, organizacja Foodsharing, zajmująca się ratowaniem żywności przed zmarnowaniem, odebrała artykuły, które nadal mogły zostać wykorzystane.
„Wszystko, co jeszcze w jakikolwiek sposób dało się uratować”.
Sprawą zajęła się policja kryminalna w Landshut. Według Prezydium Policji Dolnej BawariI, prowadzone jest dochodzenie w związku z podejrzeniem nieuprawnionego pozyskiwania danych oraz ich modyfikowania. Przedstawiciel policji poinformował, że śledczy będą współpracować z organami odpowiedzialnymi za podobne postępowania w innych krajach.
Belgia, Szwecja i inne kraje Europy dotknięte atakami
Cyberataki na systemy chłodnicze nie ograniczyły się do Niemiec. W ostatnich dniach podobne zdarzenia zgłoszono również w Belgii, Szwecji, Irlandii, Luksemburgu, Estonii, Finlandii i Holandii. Przestępcy ingerowali w sterowanie temperaturą urządzeń wykorzystywanych przez supermarkety. W części belgijskich placówek, temperatura instalacji miała według doniesień medialnych przekroczyć 70 stopni Celsjusza.
Już trzy tygodnie wcześniej, poważne zakłócenia dotknęły setki sklepów należących do sieci Intermarché i Coopérative U. W placówkach tych unieruchomiono instalacje chłodnicze. Konsekwencją była konieczność zniszczenia wszystkich produktów chłodzonych i mrożonych objętych awarią.
Zgłoszone przypadki obejmują zatem zarówno przełączanie urządzeń na ogrzewanie, jak i całkowite unieruchamianie systemów chłodniczych. Oba rodzaje zakłóceń powodowały utratę kontroli nad warunkami przechowywania artykułów spożywczych. W rezultacie sklepy musiały wycofywać towary z obrotu.
Do opisanych ataków, dotychczas nikt się nie przyznał. Nie podano również informacji pozwalających jednoznacznie ustalić tożsamość sprawców. Postępowania prowadzone w Niemczech obejmują współpracę z organami innych państw. Cyberprzestępczość dotyka również innych systemów cyfrowych. Przykładem odrębnego zdarzenia jest cyberatak na berliński szpital Charité, podczas którego doszło do wycieku danych pacjentów.
Christophe Hansen o zagrożeniu dla dostaw żywności
Do serii incydentów, odniósł się unijny komisarz do spraw rolnictwa Christophe Hansen. Przedstawiciel Komisji Europejskiej wskazał, że ataki wymierzone w instalacje chłodnicze mogą wpływać zarówno na działalność supermarketów, jak i na zaufanie konsumentów do bezpieczeństwa żywności.
„Celowa próba zakłócenia naszego łańcucha dostaw żywności i podważenia zaufania konsumentów do niego”.
Hansen zwrócił również uwagę na powtarzający się charakter zdarzeń. Kolejne przypadki ingerencji w instalacje chłodnicze pojawiały się w różnych państwach europejskich. Według komisarza częstotliwość takich incydentów wymaga poważnego potraktowania problemu.
Unijny komisarz zapewnił, że zdarzenia są traktowane bardzo poważnie. Jednocześnie zaznaczył, że bezpieczeństwo żywnościowe w Europie nie jest obecnie zagrożone. Oświadczenie to dotyczyło sytuacji w europejskim systemie dostaw żywności, mimo strat poniesionych przez poszczególne sieci handlowe.
Niemcy określają temperatury przechowywania żywności
Przerwanie chłodzenia może doprowadzić do szybkiego pogorszenia jakości produktów spożywczych. Szczególnie dotyczy to żywności łatwo psującej się. Dolnosaksoński Urząd Ochrony Konsumentów i Bezpieczeństwa Żywności, LAVES, wyjaśnia, że niska temperatura ogranicza tempo rozwoju drobnoustrojów.
„Mikroorganizmy rozmnażają się wolniej w niskich temperaturach, dzięki czemu opóźnia się psucie żywności, a także namnażanie bakterii chorobotwórczych”.
Niemiecki Federalny Instytut Oceny Ryzyka, BfR, również ostrzega przed konsekwencjami przerwania łańcucha chłodniczego. Wraz ze wzrostem temperatury żywność może szybciej się psuć. Powstają także warunki sprzyjające namnażaniu drobnoustrojów chorobotwórczych. Jeżeli bezpieczeństwo produktu nie jest już zapewnione, musi on zostać wycofany i zutylizowany.
Nie istnieje jedna, uniwersalna temperatura, po której przekroczeniu wszystkie produkty trzeba automatycznie wyrzucić. Niemieckie Stowarzyszenie Przemysłu Spożywczego przekazało redakcji Focus, że znaczenie mają rodzaj żywności, stopień jej ogrzania oraz czas utrzymywania się nieprawidłowych warunków. Każdy przypadek wymaga więc osobnej oceny.
Za ustalenie, czy towar może pozostać w sprzedaży, odpowiada przedsiębiorstwo prowadzące działalność spożywczą. W razie potrzeby ocena odbywa się we współpracy z organami urzędowej kontroli żywności. Pod uwagę bierze się rzeczywistą temperaturę produktów, czas jej oddziaływania oraz właściwości przechowywanych artykułów.
Mięso, ryby i nabiał wymagają odpowiedniego chłodzenia
Poszczególne grupy żywności mają różne wymagania dotyczące temperatury przechowywania. Szczegółowe wartości przedstawia zestawienie opublikowane przez dolnosaksoński urząd LAVES. Najbardziej rygorystyczne warunki dotyczą między innymi mięsa mielonego oraz świeżych produktów rybnych.
Mięso mielone sprzedawane w opakowaniach samoobsługowych powinno być przechowywane w temperaturze nieprzekraczającej 2 stopni Celsjusza. W przypadku świeżego mięsa drobiowego, górna wartość wynosi 4 stopnie. Podroby wymagają temperatury nieprzekraczającej 3 stopni Celsjusza.
Wymagania dotyczące ryb, zależą od postaci produktu i sposobu jego pakowania. Nieprzetworzone produkty rybołówstwa sprzedawane luzem, należy przechowywać w temperaturze najwyżej 2 stopni Celsjusza lub pod topniejącym lodem. W przypadku pakowanych, nieprzetworzonych produktów rybołówstwa wskazana wartość wynosi 4 stopnie. Dla innych produktów rybołówstwa przewidziano górną temperaturę 7 stopni Celsjusza.
Dla licznych innych artykułów łatwo psujących się, takich jak sałatki garmażeryjne i kanapki, podano temperaturę najwyżej 7 stopni Celsjusza. Mleko spożywcze może być przechowywane w temperaturze do 8 stopni, natomiast produkty mleczne i sery, z wyjątkiem serów twardych, do 10 stopni Celsjusza.
Temperatury przechowywania produktów według LAVES
| Rodzaj żywności | Maksymalna temperatura przechowywania |
|---|---|
| Mięso mielone w opakowaniach samoobsługowych | 2°C |
| Świeże mięso drobiowe | 4°C |
| Podroby | 3°C |
| Nieprzetworzone produkty rybołówstwa sprzedawane luzem | 2°C lub pod topniejącym lodem |
| Pakowane, nieprzetworzone produkty rybołówstwa | 4°C |
| Inne produkty rybołówstwa | 7°C |
| Sałatki garmażeryjne i kanapki | 7°C |
| Mleko spożywcze | 8°C |
| Produkty mleczne i sery z wyjątkiem serów twardych | 10°C |
Podane wartości oznaczają temperatury przechowywania, a nie automatyczne granice nakazujące wyrzucenie żywności. Samo przekroczenie wskazanego poziomu nie pozwala ustalić, po jakim czasie produkt staje się niebezpieczny. Konieczne jest uwzględnienie rzeczywistych warunków i czasu trwania zakłócenia.
70 stopni w chłodni nie oznacza takiej temperatury produktów
W informacjach dotyczących ostatnich cyberataków pojawiają się temperatury sięgające 50 i 70 stopni Celsjusza. Takie odczyty odnotowano w związku z pracą urządzeń chłodniczych w Niemczech i Belgii. Nie oznacza to jednak, że wszystkie przechowywane w nich artykuły osiągnęły identyczną temperaturę.
Temperatura wskazywana przez sterownik lub zmierzona wewnątrz urządzenia, nie musi odpowiadać temperaturze samej żywności. Produkty ogrzewają się stopniowo. Tempo zmian zależy między innymi od długości przerwy w chłodzeniu. Dlatego odczyt z urządzenia nie pozwala automatycznie określić temperatury wewnątrz produktu.
Jeżeli instalacja została przełączona na ogrzewanie, znaczenie ma czas, przez jaki pracowała w takim trybie. Ważna jest również temperatura osiągnięta przez przechowywane artykuły. Te same wskazania sterownika mogą więc wymagać odrębnej oceny w odniesieniu do różnych produktów.
Ostateczna decyzja dotycząca dalszej sprzedaży zależy od możliwości zagwarantowania bezpieczeństwa żywności. Jeżeli przedsiębiorca nie może tego zapewnić, nie wolno ponownie wprowadzić produktów do obrotu. W takich sytuacjach konieczna staje się ich utylizacja, nawet jeśli nie wszystkie artykuły osiągnęły temperaturę odnotowaną w urządzeniu.
Daniel Breiding stracił żywność wartą ponad 360 tys. euro
Finansowe konsekwencje cyberataku szczególnie wyraźnie widać na przykładzie supermarketu w Lilienthal. Właściciel sklepu, Daniel Breiding, poinformował o konieczności wyrzucenia towarów o wartości przekraczającej 360 tys. euro. Straty powstały po nocnym zakłóceniu pracy lad chłodniczych, komór chłodniczych oraz zamrażarek.
Wartość utraconych produktów obejmowała zapasy, których nie można było dalej sprzedawać. Właściciel potwierdził, że instalacje ogrzały się do temperatury sięgającej 30 stopni Celsjusza. W odrębnej wypowiedzi dla Radia Bremen wskazywał również na odczyt 70 stopni w ladzie ze świeżą żywnością.
Do wartości samych artykułów spożywczych, mogą dochodzić koszty ich usunięcia oraz zakupienia nowych zapasów. Całkowite skutki finansowe zależą od liczby i rodzaju produktów, czasu zakłócenia chłodzenia oraz zakresu strat. W przypadku supermarketów przechowujących znaczne ilości świeżej żywności mogą one obejmować zarówno towary wystawione na sprzedaż, jak i zapasy magazynowe.
Łączna wartość strat wszystkich niemieckich supermarketów dotkniętych opisywanymi cyberatakami pozostaje nieznana. Nie przedstawiono jeszcze pełnego zestawienia szkód w poszczególnych placówkach. W Wetter-Volmarstein również nie określono ostatecznej kwoty. Wiadomo natomiast, że produkty trzeba było usuwać także w Wuppertalu i Reisbach.
Przestarzałe oprogramowanie ułatwia ataki na chłodnie
Współczesne systemy chłodnicze w supermarketach często wykorzystują połączenia internetowe. Umożliwiają one kontrolowanie parametrów pracy urządzeń, wykrywanie usterek i przeprowadzanie czynności serwisowych na odległość. Dzięki temu obsługujące je przedsiębiorstwa mogą uzyskać dostęp do instalacji bez bezpośredniej obecności pracownika w sklepie.
Przestarzałe oprogramowanie, niezmienione hasła fabryczne oraz niewystarczająco chronione połączenia mogą ułatwiać cyberprzestępcom przejęcie kontroli nad urządzeniami. Dostęp do systemów sterowania temperaturą, pozwala ingerować w parametry ich działania. W opisanych przypadkach skutkiem było przestawienie chłodzenia na ogrzewanie.
Nieuprawniona ingerencja w urządzenia chłodnicze, należy do szerszej kategorii zagrożeń dotyczących cyfrowych systemów zarządzania. W Niemczech dochodziło także do innych incydentów związanych z infrastrukturą informatyczną. Jednym z nich był cyberatak na berlińskie urzędy, w którego następstwie ujawniono dane.
W przypadku supermarketów działania ochronne obejmują instalowanie aktualizacji zabezpieczeń oraz ograniczanie niechronionego dostępu do urządzeń przez internet. Znaczenie ma także zabezpieczenie połączeń wykorzystywanych przez firmy serwisowe. Dostęp do instalacji chłodniczych, powinien być odpowiednio kontrolowany, ponieważ ich działanie bezpośrednio wpływa na warunki przechowywania żywności.
Christophe Hansen zapewnia jednocześnie, że mimo opisanych incydentów bezpieczeństwo żywnościowe Europy nie jest obecnie zagrożone.
FAQ
W których supermarketach w Niemczech doszło do cyberataków?
Ataki zgłoszono w sklepach CAP w Wuppertalu i Wetter-Volmarstein, Rewe w Raesfeld oraz Edeka w Lilienthal i Reisbach. Policja sprawdza również przypadek w Diepholz.
Jak cyberprzestępcy uszkodzili żywność w supermarketach?
Sprawcy uzyskali nieuprawniony dostęp do systemów chłodniczych i zmienili ich ustawienia. Urządzenia przełączono z chłodzenia na ogrzewanie, co doprowadziło do wzrostu temperatury przechowywania produktów.
Ile wynosiły straty supermarketu Edeka w Lilienthal?
Właściciel sklepu Daniel Breiding poinformował, że konieczne było wyrzucenie żywności o wartości przekraczającej 360 tys. euro.
Jak wysoką temperaturę odnotowano w chłodniach?
W Lilienthal zmierzono 70 stopni Celsjusza w ladzie ze świeżą żywnością i 30 stopni w komorach chłodniczych. W Reisbach instalacje przełączono na ogrzewanie do 50 stopni Celsjusza.
Czy wszystkie produkty trzeba wyrzucić po awarii chłodni?
Nie istnieje jedna granica temperatury obowiązująca dla wszystkich produktów. Decyzja zależy od rodzaju żywności, rzeczywistej temperatury produktu oraz czasu utrzymywania się nieprawidłowych warunków. Żywność, której bezpieczeństwa nie można zagwarantować, nie może być dalej sprzedawana.
W jakiej temperaturze należy przechowywać mięso mielone?
Według zestawienia niemieckiego urzędu LAVES mięso mielone w opakowaniach samoobsługowych powinno być przechowywane w temperaturze nieprzekraczającej 2 stopni Celsjusza.
Jaka temperatura jest dopuszczalna dla świeżych ryb?
Nieprzetworzone produkty rybołówstwa sprzedawane luzem wymagają temperatury najwyżej 2 stopni Celsjusza lub przechowywania pod topniejącym lodem. Dla pakowanych, nieprzetworzonych produktów rybołówstwa wskazano 4 stopnie Celsjusza.
Które kraje Europy zostały dotknięte podobnymi cyberatakami?
Oprócz Niemiec podobne przypadki odnotowano w Belgii, Szwecji, Irlandii, Luksemburgu, Estonii, Finlandii i Holandii.
Kto prowadzi dochodzenie w sprawie ataków na chłodnie?
Przypadkiem w Lilienthal zajmuje się Centralna Inspekcja Kryminalna w Oldenburgu. Zdarzenie w Reisbach bada policja kryminalna w Landshut, która zapowiedziała współpracę z organami innych państw.
Czy ustalono sprawców cyberataków na supermarkety?
Według przekazanych informacji nikt nie przyznał się do przeprowadzenia ataków. Nie podano również potwierdzonej tożsamości sprawców.
Dlaczego internetowe systemy chłodnicze są podatne na ataki?
Zagrożenie mogą zwiększać przestarzałe oprogramowanie, niezmienione hasła fabryczne i niewystarczająco zabezpieczone połączenia umożliwiające zdalny dostęp do urządzeń.
Źródło: Tagesschau, FOCUS online
