UE: Pozew przeciw IBM, Atos i Leonardo za system EES

Dlaczego unijna agencja zdecydowała się pójść do sądu

EES to wspólny system elektronicznego rejestrowania wjazdów i wyjazdów cudzoziemców przekraczających zewnętrzną granicę strefy Schengen na krótkie pobyty. Za technologiczną realizację odpowiadało konsorcjum obejmujące IBM, francuski Atos i włoską spółkę Leonardo. Według ujawnionych dokumentów agencja eu-LISA podjęła kroki prawne po wielokrotnych opóźnieniach dostaw. Firmy i zamawiający mieli spierać się także o ostrzeżenia, kary umowne i sposób oceniania terminów.

Ważna jest chronologia: doniesienia „Financial Times”, Reutersa i „The Guardiana” pojawiły się 9 listopada 2026 roku, natomiast dokumenty wskazują, że pozew złożono w sądzie estońskim 22 grudnia 2025 roku. Nie jest więc prawdą, że unijna agencja dopiero w poniedziałek rozpoczęła sprawę sądową. Nowością dla odbiorców jest publiczne ujawnienie i potwierdzenie szczegółów konfliktu. Sądowe ustalenie odpowiedzialności może zająć więcej czasu niż medialne podsumowanie.

Daty pokazują, dlaczego proces nie jest odpowiedzią na pojedynczą kolejkę na lotnisku w listopadzie 2026 roku. Dotyczy kontraktu i wcześniejszych zobowiązań, choć podróżnych interesuje przede wszystkim sprawność aktualnej kontroli.

EES działa, ale spór o projekt wciąż trwa

Przedstawiciel eu-LISA zapewnił Reutersa, że postępowanie dotyczy etapu rozwoju systemu i nie ma wpływu na jego aktualne działanie. Agencja określiła EES jako w pełni operacyjny. Komisja Europejska nie jest stroną tego procesu. To stanowiska instytucji unijnych, które należy odróżnić od doświadczeń pasażerów: na niektórych lotniskach odnotowano kolejki, problemy z kioskami samoobsługowymi i opóźnienia przy kontroli granicznej.

Informacje o kilku godzinach oczekiwania przy szczytowym ruchu dotyczą wybranych portów i konkretnych momentów, a nie każdego przejścia granicznego w UE. Usterki lokalnego kiosku, brak pracowników i problemy z łącznością nie są także równoznaczne z przerwaniem działania całego systemu centralnego. Podczas planowania lotu warto sprawdzać zalecenia własnego lotniska oraz przewoźnika, zamiast przyjmować jeden uniwersalny czas odprawy.

Co rejestruje system Entry/Exit System

EES rozpoczął stopniowe uruchamianie w październiku 2025 roku. Przy odpowiednich przekroczeniach zewnętrznych granic Schengen system zapisuje informacje z dokumentu podróży oraz dane biometryczne, takie jak zdjęcie twarzy i odciski palców. Celem jest skuteczniejsze identyfikowanie osób, które przekraczają dopuszczalny czas pobytu, i ograniczenie nadużyć tożsamości. Nie oznacza to, że każda osoba mieszkająca w Polsce musi rejestrować w EES codzienny dojazd do pracy.

System jest przeznaczony przede wszystkim dla obywateli państw trzecich podróżujących na krótkie pobyty, którzy podlegają rejestracji na zewnętrznej granicy Schengen. Obywatele krajów Schengen nie są traktowani tak samo jak osoby przybywające na podstawie wizy krótkoterminowej lub ruchu bezwizowego spoza tej strefy. Konkretne wyjątki i zakres rejestracji określają przepisy, dlatego sama narodowość bez uwzględnienia dokumentu i statusu pobytowego nie wystarcza do odpowiedzi na wszystkie pytania.

Granica zewnętrzna i lotnisko to nie to samo

Przekroczenie granicy między dwoma państwami Schengen w zwykłych warunkach nie jest równoznaczne z wjazdem spoza strefy. Z kolei podróż lotnicza z Londynu do Paryża może wymagać przejścia kontroli granicznej, mimo że samolot ląduje w kraju Unii Europejskiej. Mechanizm ma znaczenie szczególnie dla osób z paszportem państwa trzeciego, które często przemieszczają się między Europą a krajami poza Schengen.

W archiwum portalu opisaliśmy kontrole niemieckiej policji federalnej na lotniskach i przy granicy z Holandią. To inny typ działań niż rejestracja EES, prowadzony według odrębnych podstaw prawnych. Warto także odróżnić sprawdzanie dokumentów od kontroli bezpieczeństwa bagażu na lotnisku Kolonia/Bonn. Wykrywanie przedmiotów zabronionych nie należy do funkcji EES.

Jakie znaczenie ma pozew dla konsorcjum i podatników

Agencja może domagać się ochrony swoich interesów finansowych na podstawie umowy, a wykonawcy mają prawo kwestionować zarzuty i kary. Informacje o opóźnieniach nie oznaczają, że sąd już przesądził, kto ponosi odpowiedzialność za całość problemów. Firmy w pierwszych doniesieniach nie przedstawiły jednakowego stanowiska: Leonardo odmówiło komentarza, a do IBM i Atos kierowano pytania o sprawę. Nie należy dopisywać nieogłoszonych ugód ani z góry zakładać wysokości odszkodowania.

Dla osób podróżujących praktyczne znaczenie ma rozdzielenie dwóch spraw: procesu o przeszłe obowiązki wykonawców i codziennej obsługi granic. Spory o technologie mogą wpływać na przyszłe zamówienia publiczne, ale sam fakt ich ujawnienia nie daje podstaw do odwoływania podróży. O możliwych konsekwencjach dodatkowych kontroli dla ruchu lotniczego pisaliśmy też przy okazji serii alarmów i procedur bezpieczeństwa w Europie, które jednak miały zupełnie inny charakter niż EES.

Co pozew oznacza dla podróżnych - krótkie odpowiedzi

Czy przez pozew zawieszono EES?

Nie. eu-LISA poinformowała, że spór dotyczy budowy systemu, a nie jego bieżącej pracy.

Czy obywatel Polski musi podawać odciski palców w EES?

Nie z racji polskiego obywatelstwa. System dotyczy wskazanych grup podróżnych spoza strefy Schengen przekraczających jej granice zewnętrzne.

Dlaczego data pozwu jest ważniejsza od medialnego nagłówka

Dokumenty finansowe eu-LISA ujawnione w listopadzie 2026 roku wskazują na uruchomienie środków kontraktowych jeszcze w grudniu poprzedniego roku. Podanie obu dat zapobiega fałszywemu wrażeniu, że system działał bez sporu aż do obecnego tygodnia. W okresie uruchamiania infrastruktury podmioty odpowiedzialne za poszczególne części mogą równocześnie realizować zobowiązania i toczyć spór o wcześniejsze etapy. Sama obecność pozwu nie wyklucza normalnej eksploatacji.

Dla obywatela UE i posiadacza paszportu państwa trzeciego rzeczywisty wpływ EES jest różny. Właśnie dlatego oficjalne informacje o wymaganej rejestracji należy czytać w zależności od obywatelstwa, statusu pobytowego i kierunku podróży. Przed lotem poza Schengen warto zweryfikować dokumenty, czas na przesiadkę oraz aktualne wskazówki portu lotniczego. Nie ma podstaw, by na skutek procesu zmieniły się automatycznie przepisy wizowe.

Źródła informacji

Reuters, The Guardian, Financial Times, eu-LISA, Europejska Służba Działań Zewnętrznych