Pierwsze spotkanie trzech mocarstw ma odbyć się przy okazji APEC
Rzeczniczka Białego Domu Olivia Wales zapowiedziała, że w rozmowie przywódców Stanów Zjednoczonych, Rosji i Chin jednym z głównych punktów będzie redukcja broni jądrowej. Termin wskazany przez administrację amerykańską to czwartek 19 listopada. Spotkanie planowane jest w chińskim Shenzhen, gdzie odbywa się forum Współpracy Gospodarczej Azji i Pacyfiku, czyli APEC.
Sam szczyt APEC skupia 21 gospodarek regionu i dotyczy przede wszystkim handlu, inwestycji oraz współpracy ekonomicznej. Trójstronne spotkanie, jeśli do niego dojdzie w zapowiadanej formule, wykraczałoby zatem daleko poza zasadniczy program forum. Z tego powodu ważne jest rozróżnienie pomiędzy harmonogramem APEC a odrębnymi rozmowami najwyższych przywódców.
Jeszcze w październiku propozycja takiego szczytu była tylko przedmiotem dyskusji. Wcześniejsze doniesienia o możliwym spotkaniu Trumpa, Putina i Xi Jinpinga podkreślały brak uzgodnionej daty i różnice interesów trzech stolic. Nowością jest publiczne wskazanie terminu i priorytetów przez Biały Dom. Nie stanowi to jednak potwierdzenia wspólnie zatwierdzonej agendy przez wszystkie trzy państwa.
Trump ma rozpocząć podróż po Azji w poniedziałek. W planie znajduje się także wizyta na Filipinach. Przedstawiciele amerykańskiej administracji nie zapowiedzieli odrębnego spotkania Trumpa z Putinem w cztery oczy. Nie podali także podpisanego dokumentu, nad którym negocjatorzy mieliby już pracować.
Dlaczego redukcja broni jądrowej jest tak trudna
Największe zasoby broni jądrowej posiadają Rosja i Stany Zjednoczone, natomiast potencjał Chin jest znacznie mniejszy, choć rośnie. Pekin od lat wskazuje właśnie na tę dysproporcję, gdy odrzuca pomysł przystąpienia na podobnych zasadach do kontroli zbrojeń dwóch największych mocarstw nuklearnych.
Wygasły New START i warunki nowego układu
Sytuację komplikuje wygaśnięcie w lutym 2026 roku traktatu New START, ostatniego porozumienia ograniczającego rozmieszczone strategiczne głowice Stanów Zjednoczonych i Rosji. Gdy nie ma analogicznych obowiązujących limitów, trudniej przewidywać przyszłą liczbę systemów i weryfikować ich rozmieszczenie. Sama deklaracja redukcji nie zastąpi szczegółowego systemu kontroli.
Amerykański urzędnik zaznaczył wprost, że administracja nie spodziewa się zawarcia porozumienia nuklearnego już podczas czwartkowej rozmowy. Celem ma być raczej rozpoczęcie dyskusji, która w przyszłości mogłaby przynieść rezultat. Nie ma potwierdzenia, że Rosja i Chiny zaakceptują wszystkie proponowane tematy.
W tym sporze ważne są nie tylko liczby głowic, ale także ich rodzaje, możliwość przenoszenia przez rakiety i bombowce oraz metody kontroli. Nawet osiągnięcie politycznej zgody na cel redukcji nie rozstrzyga sposobu jego realizacji. Każde państwo musiałoby uznać reguły weryfikacji za zgodne z własnym bezpieczeństwem.
W praktyce ograniczenie arsenałów wymagałoby porównywalnych definicji broni, uzgodnionych limitów oraz możliwości sprawdzenia deklaracji. Bez takich zasad każda ze stron mogłaby rozumieć słowo „redukcja” inaczej. Dotyczy to szczególnie Chin, które odrzucają stawianie ich potencjału na równi z rosyjskim i amerykańskim.
| Kwestia | Zapowiedziany stan |
|---|---|
| Termin | Czwartek 19 listopada 2026 roku |
| Miejsce | Shenzhen w Chinach, przy okazji APEC |
| Temat amerykański | Ograniczenie broni jądrowej i sytuacja wokół Iranu |
| Porozumienie | Biały Dom nie oczekuje natychmiastowego układu |
Planowane rozmowy w Shenzhen - podstawowe ustalenia.
Iran ma znaleźć się w agendzie. Ukraina nie jest zapowiadana
Waszyngton zapowiedział, że Trump chce rozmawiać również o konflikcie związanym z Iranem. W tym obszarze spotykają się kwestie bezpieczeństwa Bliskiego Wschodu, programów nuklearnych i relacji wielkich mocarstw. Niezależnym źródłem napięć pozostaje między innymi brak pełnego dostępu inspektorów MAEA do irańskich instalacji.
W tle pozostają wcześniejsze działania militarne, w tym amerykańskie uderzenia w irańskie obiekty jądrowe. Nie oznacza to jednak, że podczas spotkania trzech przywódców zapadnie decyzja o nowej operacji. Biały Dom wskazał temat rozmowy, a nie gotowe rozwiązanie czy wspólny plan.
Zgodnie z informacjami przekazanymi agencji Reuters przedstawiciel administracji nie spodziewa się, aby Trump poruszał w tej formule rosyjską wojnę przeciw Ukrainie. Uzasadnił to tym, że rozmowy dotyczące wojny prowadzone są w innym układzie dyplomatycznym. Ta deklaracja nie przesądza o wszystkich możliwych wypowiedziach przywódców, ale wyznacza oficjalną intencję Waszyngtonu.
Dla Kijowa ma to znaczenie, ponieważ wcześniejsze spekulacje o nowej „Jałcie” dotyczyły ryzyka rozmów wielkich mocarstw o przyszłości Ukrainy bez udziału ukraińskich władz. Zapowiedziany przez USA kierunek rozmowy jest inny: broń jądrowa i Iran. Nie istnieje potwierdzone trójstronne porozumienie zmieniające granice lub system bezpieczeństwa Europy.
Shenzhen - miejsce zapowiadanego spotkania mocarstw.
Co musi się stać, by rozmowy przyniosły wynik
Pierwszym sprawdzianem będzie sam udział trzech przywódców w ustalonej formule i ogłoszenie wspólnego zakresu rozmów. Drugim - ewentualne powierzenie pracy ekspertom od kontroli zbrojeń. Trzecim - wypracowanie zasad, które dałoby się niezależnie monitorować. Dopiero ten ostatni etap pozwalałby mówić o realnym ograniczeniu arsenałów.
Przy tak odmiennych stanowiskach sukcesem politycznym może okazać się nawet otwarcie stałego kanału rozmów. Nie należy jednak utożsamiać tego z rozbrojeniem, zakończeniem konfliktu na Bliskim Wschodzie czy zmianą polityki wobec Ukrainy. Każdy z tych problemów wymaga odrębnych decyzji.
Zapowiedź spotkania nadaje nową rangę listopadowemu szczytowi w Shenzhen, ale najbardziej wymiernym rezultatem byłoby przedstawienie po jego zakończeniu konkretnych uzgodnień i sposobu ich realizacji. Do tej pory istotne pozostaje stanowisko Chin, które konsekwentnie podkreślają mniejszą skalę swojego arsenału nuklearnego.
Źródła informacji
Reuters, Associated Press
