Amerykańskie biuro ostrzega, australijski minister protestuje
Ostrzeżenie pojawiło się w analizie Congressional Budget Office, instytucji opracowującej niezależne oceny finansowe i produkcyjne dla Kongresu USA. Dokument wskazał, że amerykański przemysł budowy okrętów podwodnych ma trudności z obsłużeniem potrzeb własnej marynarki. Jeśli część gotowych jednostek zostanie sprzedana Australii, flota USA może dysponować mniejszą liczbą okrętów bojowych przez wiele lat. W ocenie CBO skutki mogą być widoczne nawet do 2060 roku.
Richard Marles odniósł się do tej oceny w niedzielnym programie telewizji ABC. Stwierdził, że autorzy analizy mylą się co do kierunku zmian w produkcji amerykańskich stoczni. Przekonywał, że skala budowy jednostek rośnie, a AUKUS jest realizowany. Nie podał jednak informacji oznaczającej formalne wycofanie raportu przez CBO. Dlatego stanowisko ministra i ocena biura pozostają konkurencyjnymi ocenami możliwości programu.
Jak działa plan AUKUS?
AUKUS jest projektem strategicznej współpracy Australii, Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych, zapoczątkowanym w 2021 roku. Jego głównym elementem jest budowa zdolności Australii do używania okrętów podwodnych o napędzie jądrowym, ale uzbrojonych konwencjonalnie. To istotna różnica: napęd jądrowy nie oznacza automatycznie rozmieszczenia broni atomowej.
Plan składa się z etapów. Najpierw amerykańskie i brytyjskie jednostki mają częściej operować z australijskiej bazy HMAS Stirling w ramach współpracy szkoleniowej. Następnie Australia ma otrzymać okręty amerykańskiej klasy Virginia, a w dalszej perspektywie z Wielką Brytanią opracować i budować nowy typ jednostek w ramach programu SSN-AUKUS. Każdy z etapów ma inny harmonogram i zależy od odrębnych możliwości przemysłowych.
| Etap | Planowany rezultat | Najważniejsze ograniczenie |
|---|---|---|
| Rotacyjna obecność | Amerykańskie i brytyjskie okręty w Australii | Infrastruktura i wyszkolenie personelu |
| Zakup Virginia | Pierwsze jednostki dla Australii w latach 30. | Tempo produkcji i potrzeby marynarki USA |
| SSN-AUKUS | Wspólna konstrukcja brytyjsko-australijska | Wieloletni rozwój projektu i budowa własnych zdolności |
ABC zwróciła uwagę, że pierwszym praktycznym etapem ma być uruchomienie rotacyjnej obecności alianckich okrętów na zachodzie Australii w 2027 roku. Nie jest to tożsame z przekazaniem Australii własnej jednostki Virginia. Do tego czasu liczyć się będą wyszkolenie australijskich załóg, zdolność miejscowej bazy do obsługi okrętów i terminowe prowadzenie inwestycji infrastrukturalnych. Taka sekwencja ułatwia odróżnienie zbliżającego się etapu szkoleniowego od wieloletniego zakupu i budowy floty.
Dlaczego zdolności stoczniowe są tak ważne?
Okręt podwodny jest jednym z najbardziej złożonych wyrobów przemysłu obronnego. Jego produkcja wymaga specjalistów, materiałów, reaktorów, stoczni i sieci dostawców, a późniejsza eksploatacja - kosztownego serwisu i modernizacji. Samo zamówienie większej liczby jednostek nie sprawi, że powstaną one natychmiast. Program musi łączyć harmonogram budowy nowych okrętów z naprawami i utrzymywaniem obecnie używanych.
Marles podkreślił w ABC, że nie tylko produkcja, ale również utrzymanie i remonty okrętów decydują o dostępności jednostek. Jest to odpowiedź na argument CBO, że sprzedaż Australii może ograniczyć liczbę okrętów gotowych do wykorzystania przez amerykańskie siły. Nie ma jednak potwierdzenia, że obie strony przyjęły już wspólny model wyliczeń.
Wielkie koszty i strategiczny cel programu
Australia zadeklarowała na projekt AUKUS około 368 miliardów dolarów australijskich rozłożonych na trzy dekady. W tej kwocie mieszczą się również nakłady na zwiększanie zdolności produkcyjnych w USA i Wielkiej Brytanii. Wysokie koszty sprawiają, że harmonogram realizacji oraz kontrola wydatków będą przedmiotem wieloletniej debaty politycznej w Australii.
Ważnym tłem jest rosnąca konkurencja strategiczna na Indo-Pacyfiku. Australia wzmacnia współpracę z państwami regionu także w innych formatach, czego przykładem jest niedawne porozumienie obronne z Filipinami. Nie jest ono częścią kontraktu na okręty Virginia, ale pokazuje szerszy kierunek australijskiej polityki bezpieczeństwa.
Chiny krytykują AUKUS jako przedsięwzięcie mogące zwiększać napięcia i napędzać zbrojenia. Państwa uczestniczące w programie przedstawiają go natomiast jako narzędzie odstraszania i utrzymania równowagi sił. Odrębne tło trudnych relacji Canberry i Pekinu opisywał portal przy okazji sporu o chińską inicjatywę Pasa i Szlaku.
Mapa bazy morskiej HMAS Stirling w Australii.
Richard Marles o kosztach AUKUS, archiwalny wywiad ABC z czerwca 2026 roku.
Co będzie rzeczywistym testem zapowiedzi?
Minister utrzymuje, że Australia ma otrzymać pierwsze amerykańskie jednostki na początku lat 30. XXI wieku. CBO ostrzega z kolei przed wpływem sprzedaży na amerykańską marynarkę. O tym, która prognoza okaże się bliższa rzeczywistości, zdecydują zmierzone tempo produkcji, tempo remontów i formalne decyzje w sprawie transferu jednostek.
Niedzielna wypowiedź Marlesa jest polityczną obroną programu, a nie dostawą okrętów ani zakończeniem sporu technicznego. Najważniejsze pytania nadal dotyczą tego, czy trzy państwa zdołają równocześnie wykonać własne plany rozbudowy flot bez pogłębiania braków po stronie amerykańskiej.
Źródła informacji
Reuters, ABC News, Congressional Budget Office