Nowy projekt po negocjacjach trwających do rana
Szczyt ONZ w tureckiej Antalyi miał zakończyć się w piątek 20 listopada. Delegacje nie znalazły jednak uzgodnionego języka w kluczowych sprawach i obrady przedłużono o kolejny dzień oraz noc. W niedzielę nad ranem przewodniczący COP31, turecki minister środowiska Murat Kurum, przedstawił nowy pakiet proponowanych zapisów.
Przewodnictwo konferencji współtworzą Turcja i Australia. To właśnie ich zespoły prowadziły konsultacje z delegacjami państw bogatych, krajów rozwijających się, producentów paliw kopalnych oraz państw szczególnie narażonych na podnoszenie poziomu mórz i ekstremalne zjawiska pogodowe. Wypracowany kompromis musi odpowiadać na różne oczekiwania, aby mógł uzyskać wymagany konsensus.
Delegacjom wyznaczono czas do godziny 03:00 GMT (04:00 w Polsce) na zgłaszanie zastrzeżeń. Wznowienie sesji plenarnej zaplanowano na 06:00 GMT, czyli 07:00 polskiego czasu. Są to terminy dotyczące planu obrad, a nie potwierdzenie, że decyzja już zapadła. W przypadku kolejnych sprzeciwów zatwierdzenie dokumentu może wymagać dalszych rozmów.
Co najbardziej dzieli uczestników COP31?
Najostrzejszy spór dotyczy sformułowań o odchodzeniu od ropy, gazu i węgla. Grupa państw, w tym Unia Europejska i małe kraje wyspiarskie, domaga się jednoznacznego potwierdzenia kierunku transformacji energetycznej. Z kolei część eksporterów surowców sprzeciwia się zapisom, które mogłyby zostać odczytane jako formalne zobowiązanie do szybkiego ograniczenia produkcji i wykorzystania paliw kopalnych.
Poprzedni projekt tekstu był krytykowany między innymi za usunięcie wyraźnego odniesienia do paliw kopalnych. Kurum deklarował, że nowa propozycja uwzględnia zastrzeżenia. Associated Press zwróciła uwagę na istotny szczegół nowego projektu: nie użyto w nim wprost określeń „paliwa kopalne”, „ropa”, „węgiel” ani „stopniowe odchodzenie”. Dokument odnosi się do wcześniejszych ustaleń z Dubaju, ale sama taka wzmianka nie jest równoznaczna z ponownym zapisaniem zobowiązania do odchodzenia od paliw kopalnych. Jest to konkretna różnica między oceną przewodniczącego szczytu a literalną treścią propozycji.
Warto pamiętać, że porozumienie z Dubaju z 2023 roku przewidywało przyspieszenie globalnego odchodzenia od paliw kopalnych w systemach energetycznych. Spór w Antalyi dotyczy między innymi tego, czy tegoroczna deklaracja ma potwierdzić i wzmocnić tę zasadę, czy ograniczyć się do szerszych sformułowań o gospodarce niskoemisyjnej.
| Obszar rozmów | Pytanie negocjacyjne |
|---|---|
| Paliwa kopalne | W najnowszej propozycji brak wyraźnych nazw paliw kopalnych; czy delegacje zaakceptują taki zapis? |
| Finansowanie adaptacji | W jaki sposób wesprzeć państwa najbardziej narażone na skutki ocieplenia? |
| Elektryfikacja | Jak zwiększyć udział energii elektrycznej i z jakich źródeł ma ona pochodzić? |
Główne obszary negocjacji klimatycznych w Antalyi.
Spór o pieniądze na przystosowanie do zmian klimatu
W projekcie pojawia się również cel zwiększenia udziału energii elektrycznej w końcowym światowym zużyciu energii do 35 procent w 2035 roku, lecz samo założenie nie narzuca korzystania wyłącznie z odnawialnych źródeł energii. To ważne rozróżnienie: wzrost elektryfikacji może służyć obniżaniu emisji, ale jego efekt zależy od sposobu wytwarzania prądu. W projekcie znalazła się również propozycja wychwytywania i magazynowania miliarda ton dwutlenku węgla. Takie technologie nie są tożsame z unikaniem emisji u źródła, dlatego wzbudzają zastrzeżenia części państw i organizacji środowiskowych. Druga istotna kwestia to środki na adaptację, czyli działania pozwalające krajom lepiej radzić sobie z upałami, suszami, powodziami i rosnącym poziomem mórz. Państwa o niższych dochodach oczekują konkretniejszych zobowiązań finansowych, a część delegacji domaga się jednoznacznego punktu odniesienia dla przyszłego zwiększania pomocy.
Według Associated Press w projekcie zabrakło jasnego punktu odniesienia, od którego należałoby liczyć postulowane trzykrotne zwiększenie finansowania adaptacji. Sam zapis o większym wsparciu nie wskazuje jeszcze, kto ma je zapewnić, w jakiej formie i według jakiego harmonogramu. Dlatego negocjatorzy analizują nie tylko ogólny kierunek polityczny, lecz również mechanizmy realizacji. Dla szczególnie zagrożonych krajów wyspiarskich różnica między deklaracją a finansowaniem konkretnych projektów ma bezpośrednie znaczenie.
Dlaczego tekst może mieć znaczenie dla Polski?
Polska jako państwo Unii Europejskiej uczestniczy we wspólnym stanowisku negocjacyjnym UE. Ewentualne uzgodnienia polityczne na COP31 nie zmieniają automatycznie polskich ustaw ani rachunków za energię. Mogą jednak wyznaczać międzynarodowy kierunek przyszłych działań w energetyce, ochronie klimatu i finansowaniu inwestycji.
Więcej o wcześniejszym etapie sporu można przeczytać w tekście o żądaniach zapisania odejścia od ropy, gazu i węgla. W osobnym materiale wyjaśnialiśmy również, dlaczego ministrowie przejęli najtrudniejszą część rozmów klimatycznych. Najnowszą informacją jest przedstawienie nowego projektu po dodatkowych nocnych konsultacjach, a nie sam fakt przedłużenia szczytu.
Przedstawiony projekt powinien zostać oceniony na podstawie ostatecznego przyjętego brzmienia. Wcześniejszy impas w Antalyi po przekroczeniu planowanego terminu pokazał, że nawet po ogłoszeniu zbliżenia stanowisk konkretne zapisy mogą pozostać przedmiotem sprzeciwu.
Jakie decyzje jeszcze są potrzebne?
Kolejnym krokiem jest formalne rozpatrzenie projektu przez delegacje i podjęcie decyzji na sesji plenarnej. Do tego czasu nie można ogłosić zawarcia nowego światowego porozumienia. Nie można również wyciągać szczegółowych skutków prawnych z samego zapewnienia przewodniczącego, że kompromis stał się możliwy.
Dla przyszłej oceny COP31 najważniejsze będą trzy elementy: ostateczne brzmienie zapisów o paliwach kopalnych, konkretność finansowania adaptacji oraz tryb wdrożenia proponowanych celów energetycznych. Dopiero ich zestawienie pokaże, czy nocna propozycja oznacza przełom, czy tylko kompromis ograniczający wcześniejsze ambicje.
Antalya Expo Center - miejsce konferencji COP31.
Źródła informacji
Reuters, Associated Press, Tagesschau