Spis treści
- Kary UOKiK i zasady zmian w ING Banku Śląskim
- Koszty zewnętrzne w Plus Banku
- Podwyżki opłat w Erste Bank Polska
- Zmiana regulaminu w Banku Pocztowym
- FAQ
Kary UOKiK i zasady zmian w ING Banku Śląskim
UOKiK poinformował w poniedziałek o nałożeniu kar na cztery instytucje finansowe – ING Bank Śląski, Bank Pocztowy, Plus Bank oraz Erste Bank Polska. Postępowania obejmowały klauzule stosowane w umowach dotyczących rachunków bankowych, kart płatniczych i kredytowych, pożyczek oraz kredytów, w tym hipotecznych. Każdy z banków otrzymał dwie kary. Jedną za postanowienia dotyczące zmiany warunków umowy, drugą za mechanizmy modyfikowania opłat i prowizji. Decyzje nie są prawomocne, a banki mają możliwość odwołania się do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
Najwyższą karę, wynoszącą 80,68 mln zł, otrzymał Erste Bank Polska. Drugą pod względem wysokości sankcję nałożono na ING Bank Śląski. Urząd zakwestionował przede wszystkim nieprecyzyjne postanowienia określające sytuacje, w których bank mógł samodzielnie zmienić obowiązującą umowę. Szczegółowe informacje o wysokości kar przedstawiają się następująco.
- Erste Bank Polska – 80,68 mln zł.
- ING BSK – 63,26 mln zł.
- Bank Pocztowy – 2,71 mln zł.
- Plus Bank – 453 tys. zł.
Urząd wyjaśnił, że klauzule modyfikacyjne określają okoliczności oraz zakres zmian, które instytucja finansowa może jednostronnie wprowadzić do zawartej umowy. Według UOKiK takie postanowienia powinny pozwalać klientowi ustalić, jakie konkretne zdarzenia mogą prowadzić do modyfikacji warunków korzystania z usług. Podobne zagadnienia dotyczące ochrony konsumentów są przedmiotem innych działań UOKiK.
„Jeśli bank stosuje w umowie klauzulę modyfikacyjną, to zasady takich zmian muszą być opisane jasno i precyzyjnie. Konsument powinien wiedzieć, co może być powodem zmiany, czego może ona dotyczyć i jak daleko może sięgać”
W przypadku ING Banku Śląskiego zastrzeżenia dotyczyły między innymi ogólnych warunków pożyczki. Jeden z zapisów pozwalał bankowi zmienić warunki umowy w następstwie wydania dokumentów przez organy nadzorcze lub inne uprawnione podmioty. Katalog tych dokumentów, obejmował różne rodzaje rozstrzygnięć i stanowisk.
„wydanie decyzji, rekomendacji, zalecenia, stanowiska, orzeczenia lub innego dokumentu przez organ nadzorczy lub inny uprawniony podmiot, określającego zasady świadczenia przez Bank usług lub określającego zasady korzystania z tych usług przez Pożyczkobiorcę w ramach zawartej z nim Umowy”
Według urzędu, sformułowania wykorzystane w tej klauzuli były zbyt szerokie. Dotyczyło to zwłaszcza określeń odnoszących się do stanowisk, innych dokumentów oraz uprawnionych podmiotów. Klient nie mógł jednoznacznie ustalić, jakie konkretne wydarzenie pozwala bankowi zmienić warunki umowy.
„Problemem były m.in. pojęcia 'stanowisko', 'inny dokument' czy 'inny uprawniony podmiot'. Tak ogólne sformułowania nie pozwalały konsumentowi ustalić, jakie zdarzenia rzeczywiście uzasadniają zmianę. Mogły przykładowo obejmować stanowiska organizacji branżowych, np. Związku Banków Polskich”
Inny zakwestionowany mechanizm ING Banku Śląskiego, pozwalał na podwyższenie opłat i prowizji nawet o 200 proc. Podstawą takiej zmiany mógł być między innymi wzrost inflacji o zaledwie 0,30 punktu procentowego albo wzrost przeciętnego wynagrodzenia o 1 proc. Zdaniem UOKiK tak niewielkie zmiany wskaźników ekonomicznych nie uzasadniały jednostronnej modyfikacji umowy z konsumentem.
Urząd zwrócił również uwagę, na częstotliwość potencjalnych podwyżek. Przy zastosowaniu wskazanych progów mechanizm umożliwiał bankowi zwiększanie opłat niemal każdego miesiąca. Problem dotyczył zatem zarówno skali dopuszczalnych zmian, jak i warunków, od których uzależniono ich wprowadzenie.
Koszty zewnętrzne w Plus Banku
Plus Bank został ukarany kwotą 453 tys. zł. Zastrzeżenia UOKiK dotyczyły między innymi postanowienia pozwalającego zmieniać stawki opłat i prowizji podczas obowiązywania umowy rachunku bankowego. Podstawą podwyżki mógł być wzrost kosztów ponoszonych przez instytucję finansową.
Klauzula przewidywała możliwość zmiany opłat również w związku ze wzrostem innych kosztów ponoszonych przez bank na rzecz instytucji zewnętrznych. Wystarczającym progiem miała być zmiana wynosząca co najmniej 1 proc. Tak określone warunki nie zawierały zamkniętego katalogu wydatków mogących stanowić podstawę podwyżki.
„zmiany cen energii, połączeń telekomunikacyjnych, usług pocztowych, kosztów obsługi rozliczeń transakcji, rozliczeń międzybankowych i innych kosztów ponoszonych przez Bank na rzecz instytucji zewnętrznych, których dotyczą opłaty lub prowizje, o co najmniej 1 proc.”
Według urzędu, szczególne znaczenie miało sformułowanie dotyczące innych kosztów ponoszonych na rzecz podmiotów zewnętrznych. Otwarty katalog wydatków nie pozwalał konsumentowi wcześniej ustalić, jakie konkretnie koszty mogą spowodować zwiększenie opłaty lub prowizji. Zapis dawał bankowi możliwość powoływania się na różne rodzaje obciążeń finansowych związanych z prowadzeniem działalności.
UOKiK podkreślił również, że wzrost kosztów funkcjonowania przedsiębiorstwa nie musi automatycznie oznaczać możliwości przeniesienia ich na klientów. Część wydatków jest związana ze zwykłym ryzykiem prowadzenia działalności gospodarczej i powinna być uwzględniana już podczas ustalania warunków umowy.
Podwyżki opłat w Erste Bank Polska
Erste Bank Polska otrzymał najwyższą spośród czterech kar, wynoszącą 80,68 mln zł. Urząd określił stosowany przez tę instytucję mechanizm modyfikowania opłat jako szczególnie rozbudowany. Jeden z zapisów umożliwiał podwyższenie opłaty lub prowizji w sytuacji, gdy przeciętne miesięczne wynagrodzenie wzrosło o co najmniej 3 proc. Inną przesłanką był wskaźnik inflacji określony w klauzuli na poziomie co najmniej 0,5 punktu procentowego.
Postanowienie określało również zasady wprowadzania opłat za usługi, które wcześniej były bezpłatne. Jeżeli dotychczasowa opłata lub prowizja wynosiła 0 zł, po zmianie mogła osiągnąć maksymalnie 200 zł. W przypadku prowizji ustalonej wcześniej na poziomie 0 proc. nowa stawka nie mogła przekroczyć 2 proc. Oznaczało to możliwość wprowadzenia odpłatności za czynności, za które wcześniej klient nie ponosił takiego obciążenia.
Klauzula przewidywała ponadto możliwość odpowiedniego, określanego jako „adekwatne”, zwiększenia istniejącej opłaty lub prowizji. Bank mógł także wprowadzić nową opłatę, powołując się między innymi na wzrost kosztów przeprowadzanych operacji i świadczonych usług. Wysokość takich zmian miała pozostawać związana z kosztami ponoszonymi przez instytucję.
UOKiK zakwestionował jednak, sposób określenia przesłanek ekonomicznych. Wątpliwości dotyczyły nie tylko niskich progów, ale również ich znaczenia.
„Wątpliwości dotyczyły nie tylko poziomu progów. W przypadku inflacji klauzula nie wskazywała jednoznacznie, czy przesłanką jest jej wzrost, czy sam poziom wskaźnika. Próg 0,5 pkt proc. mógł być osiągany także przy typowych i przejściowych wahaniach, próg 3 proc. dla wzrostu płac był osiągany stale w ostatnich latach”
Według urzędu, samo podanie wskaźnika gospodarczego oraz wartości progowej nie jest wystarczające. Klient powinien móc ustalić, dlaczego zmiana konkretnego wskaźnika wpływa na daną opłatę oraz w jaki sposób przekłada się na jej wysokość. Zastrzeżenia dotyczyły więc również braku odpowiednio precyzyjnego powiązania między zmianą sytuacji ekonomicznej a wysokością obciążeń wynikających z umowy.
Do sprawy odniósł się prezes UOKiK Tomasz Chróstny. Podkreślił, że bank powinien już podczas zawierania umowy jasno określić warunki, na podstawie których będzie mógł ją później zmodyfikować.
„Klauzula modyfikacyjna nie może być wekslem in blanco. Jeśli bank chce zastrzec sobie możliwość zmiany warunków umowy, zasady muszą być jasne już wtedy, kiedy konsument ją podpisuje. Sama inflacja czy ogólny wzrost kosztów nie dają bankowi dowolności w podnoszeniu opłat”
Zmiana regulaminu w Banku Pocztowym
Bank Pocztowy otrzymał karę w wysokości 2,71 mln zł. Urząd zakwestionował między innymi postanowienia umowy i regulaminu karty kredytowej. Jeden z zapisów umożliwiał zmianę regulaminu w następstwie rozszerzenia oferty banku lub ulepszenia dotychczasowych usług i produktów. Według UOKiK mechanizm ten nie określał dostatecznie precyzyjnie zakresu możliwych modyfikacji.
W zakwestionowanej klauzuli wskazano, że podstawą wprowadzenia zmian mogą być określone modyfikacje oferty instytucji.
Problem dotyczył braku wyraźnego rozróżnienia pomiędzy zmianami drugorzędnymi a postanowieniami mającymi istotne znaczenie dla konsumenta. Rozszerzenie oferty lub ulepszenie usług, mogło więc stanowić podstawę modyfikacji również takich warunków, które miały wpływ na decyzję klienta o zawarciu umowy.
UOKiK wskazał, że zakwestionowany mechanizm mógł obejmować nawet sposób spłacania rat oraz formę zabezpieczenia kredytu. Nie chodziło zatem wyłącznie o zmiany związane z dodatkowymi funkcjami produktu bankowego. Postanowienie mogło dotyczyć również warunków mających znaczenie dla realizacji zobowiązania. Tematyka warunków udzielania kredytów pojawia się także w kontekście obowiązkowych pakietów przy kredycie samochodowym.
„Klauzula nie rozróżniała zmian dotyczących elementów pobocznych od warunków istotnych dla decyzji konsumenta o zawarciu umowy. W decyzji wskazano, że mechanizm mógł obejmować nawet sposób spłaty rat czy formę zabezpieczenia kredytu”
W ocenie UOKiK zastrzeżenia wobec czterech banków dotyczyły wspólnego problemu. Stosowane postanowienia nie pozwalały konsumentom wystarczająco dokładnie przewidzieć, kiedy oraz w jakim zakresie warunki zawartych umów mogą zostać zmienione. W poszczególnych przypadkach chodziło o ogólne przesłanki modyfikacji umowy, możliwość podwyższania prowizji, powoływanie się na wzrost kosztów działalności lub zmienianie regulaminów.
Wszystkie cztery decyzje pozostają nieprawomocne. ING Bank Śląski, Bank Pocztowy, Plus Bank i Erste Bank Polska mogą zakwestionować rozstrzygnięcia przed Sądem Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Oznacza to, że nałożone kary oraz ustalenia urzędu mogą jeszcze podlegać kontroli sądowej.
FAQ
Które banki zostały ukarane przez UOKiK?
Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów nałożył kary na cztery instytucje – ING Bank Śląski, Bank Pocztowy, Plus Bank oraz Erste Bank Polska. Zastrzeżenia dotyczyły nieprecyzyjnych klauzul pozwalających na jednostronną zmianę warunków umowy oraz opłat i prowizji.
Który bank otrzymał najwyższą karę?
Najwyższą karę otrzymał Erste Bank Polska. Wyniosła ona 80,68 mln zł. Na ING Bank Śląski nałożono 63,26 mln zł, na Bank Pocztowy 2,71 mln zł, a na Plus Bank 453 tys. zł.
Za co UOKiK ukarał ING Bank Śląski?
Urząd zakwestionował nieprecyzyjne postanowienia dotyczące jednostronnej zmiany warunków umowy oraz mechanizm umożliwiający podwyższanie opłat i prowizji nawet o 200 proc. Podstawą podwyżki mógł być między innymi wzrost inflacji o 0,30 punktu procentowego lub przeciętnego wynagrodzenia o 1 proc.
Jakie nieprawidłowości stwierdzono w Plus Banku?
Zastrzeżenia dotyczyły klauzuli pozwalającej na zmianę opłat i prowizji w związku ze wzrostem kosztów ponoszonych przez bank. Postanowienie zawierało otwarty katalog wydatków, przez co klient nie mógł dokładnie ustalić, jakie koszty mogą być podstawą podwyżki.
Czy Erste Bank Polska mógł wprowadzić opłatę za dotychczas bezpłatną usługę?
Zakwestionowana klauzula przewidywała możliwość podwyższenia opłaty wynoszącej wcześniej 0 zł do maksymalnie 200 zł. Jeżeli prowizja wynosiła wcześniej 0 proc., jej nowa wysokość mogła osiągnąć maksymalnie 2 proc.
Dlaczego UOKiK zakwestionował regulamin Banku Pocztowego?
Urząd uznał, że postanowienia dotyczące zmiany regulaminu nie rozróżniały modyfikacji drugorzędnych od istotnych warunków umowy. Mechanizm mógł obejmować nawet sposób spłaty rat oraz formę zabezpieczenia kredytu.
Czy kary dla czterech banków są prawomocne?
Nie. Decyzje UOKiK nie są prawomocne. Wszystkie cztery banki mogą odwołać się do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
Źródło: TVN24
