Co postanowiły trzy izby Sądu Najwyższego?
Uchwała została podjęta przez połączone izby: Cywilną, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oraz Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych. W obradach uczestniczyło ponad 40 sędziów. Rozstrzygnięcie dotyczyło dwóch szczególnie istotnych kwestii: skuteczności orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, których nie opublikowano, oraz warunków, jakie musi spełniać skład orzekający TK.
Połączone izby przyjęły stanowisko, że powszechnie obowiązująca moc orzeczenia TK nie jest uzależniona od ogłoszenia go w organie urzędowym. Oznacza to, że w ocenie sędziów uczestniczących w uchwale samo nieopublikowanie rozstrzygnięcia nie powinno pozbawiać go tej mocy. To ważny element sporu o skutki wyroków Trybunału, których publikacja była w ostatnich latach wstrzymywana.
Temat ten łączy się z wcześniejszymi decyzjami władz państwowych. Na TrybunaPolska.pl opisywaliśmy między innymi zapowiedź premiera dotyczącą publikacji uchwały TK i kontrowersje wokół sposobu postępowania z rozstrzygnięciami tej instytucji.
Ślubowanie przed prezydentem jako warunek orzekania
Drugie ustalenie dotyczy składu Trybunału. Zgodnie z uchwałą za orzeczenie TK należy uznać rozstrzygnięcie wydane wyłącznie przez osoby, które zostały wybrane przez Sejm i złożyły ślubowanie w obecności prezydenta. Sędzia Aleksander Stępkowski, przedstawiając uzasadnienie, wskazał, że w szczególnych okolicznościach obecność głowy państwa mogłaby mieć także formę zdalną.
Sprawa jest istotna z powodu obecnego konfliktu dotyczącego ślubowania części nowo wybranych sędziów Trybunału. Jak podało RMF24, pięcioro spośród ośmiorga sędziów wybranych przez Sejm obecnej kadencji nie zostało zaproszonych do Pałacu Prezydenckiego. Złożyli oni ślubowania w Sejmie, a następnie przekazali ich pisemne roty Kancelarii Prezydenta. Kancelaria kwestionuje spełnienie w ten sposób ustawowego wymogu ślubowania wobec prezydenta.
Nowa uchwała wpisuje się zatem w szerszy spór o funkcjonowanie i obsadę Trybunału Konstytucyjnego. Nie rozwiązuje automatycznie wszystkich sporów personalnych czy organizacyjnych, ale wyraźnie określa stanowisko uczestniczących w niej izb co do składu wydającego orzeczenia.
Dlaczego uchwała zapadła właśnie teraz?
Podstawą posiedzenia były pytania skierowane przez Joannę Misztal-Konecką, prezes Izby Cywilnej Sądu Najwyższego. Dotyczyły one między innymi konsekwencji niepublikowania części wyroków Trybunału w ciągu ostatnich dwóch lat. Połączone izby rozpatrywały szerszy problem niż jedną konkretną sprawę sądową: chodziło o relację między wydaniem rozstrzygnięcia TK, jego publikacją oraz uprawnieniem osób zasiadających w składzie orzekającym.
W uzasadnieniu sędzia Stępkowski powoływał się na nadzwyczajne okoliczności funkcjonowania instytucji wymiaru sprawiedliwości. Tłem są liczne spory o kompetencje, ważność czynności i kierowanie Trybunałem. Na portalu relacjonowaliśmy także wcześniejsze rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego dotyczące zarządzeń wobec władz TK. Dotyczyły one jednak innego postępowania i nie należy utożsamiać ich z uchwałą z 18 listopada.
Co decyzja oznacza dla obywateli i sądów?
Przedmiotem uchwały jest zasadnicze pytanie: czy brak urzędowego ogłoszenia orzeczenia TK wpływa na jego obowiązywanie i jak oceniać skład, który takie rozstrzygnięcie wydał. Odpowiedź może mieć znaczenie dla rozpoznawania spraw, w których strony powołują się na wyroki Trybunału. Nie oznacza jednak, że każda wcześniejsza sprawa zostaje automatycznie wznowiona albo że powstaje bezpośrednie prawo do określonej wypłaty czy odszkodowania.
Istotny jest również skład podejmujący uchwałę: według relacji Polsat News i RMF24 w obradach uczestniczyli w większości sędziowie powołani do Sądu Najwyższego w procedurach z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa po 2017 roku. Legalność tych nominacji i konsekwencje ich udziału w orzekaniu są od lat przedmiotem osobnego sporu prawnego. Dlatego skutki nowej uchwały należy odróżnić od politycznych ocen jej znaczenia oraz od przyszłej praktyki sądów i innych organów.
W tle pozostają także pytania o organizację i finansowanie instytucji. Osobny wątek stanowiły wcześniej wyjaśnienia NBP dotyczące wstrzymanych przelewów dla TK; nie są one przedmiotem dzisiejszej uchwały, ale pokazują skalę instytucjonalnego konfliktu.
Gdzie zapadła uchwała?
Posiedzenie połączonych izb odbyło się w Sądzie Najwyższym w Warszawie. Siedziba sądu znajduje się przy placu Krasińskich 2/4/6. To tutaj rozpatrywano pytania o moc orzeczeń Trybunału i warunki ślubowania członków składu orzekającego.
Mapa Sądu Najwyższego przy placu Krasińskich w Warszawie.
Ostateczne znaczenie uchwały dla konkretnych postępowań będzie zależało od jej zastosowania w praktyce oraz reakcji uczestników trwającego sporu prawnego. Jej treść nie zastępuje indywidualnego rozstrzygnięcia w sprawie obywatela.
Źródła: Polsat News, RMF24, Wirtualna Polska, Sąd Najwyższy.