Wstrząs na wschód od Madang - gdzie było epicentrum?
Niemiecki ośrodek GEOFON, działający w ramach GFZ, umieścił centrum trzęsienia w rejonie o współrzędnych 5,59 stopnia szerokości południowej i 146,62 stopnia długości wschodniej. To wschodnia część Papui-Nowej Gwinei, nie zaś okolice stolicy Port Moresby. Amerykańska służba geologiczna USGS wskazała położenie około 99 kilometrów na wschód i południowy wschód od Madang. Różnice w dokładnych współrzędnych są związane z aktualizacją obliczeń po otrzymaniu kolejnych zapisów sejsmicznych.
Wstrząs odnotowano w środę 18 listopada o 03:42 UTC, czyli o 04:42 czasu polskiego. W Papui-Nowej Gwinei był to już środek dnia. Mieszkańcy mogą mieć zatem inne odczucie przebiegu zdarzenia niż odbiorcy europejskich komunikatów, mimo że wszystkie instytucje opisują to samo trzęsienie.
Region Madang leży w pobliżu strefy bardzo aktywnych granic płyt tektonicznych. Obszar ten nie jest odosobnionym punktem na mapie sejsmicznej Pacyfiku: wstrząsy występują w Papui-Nowej Gwinei oraz na sąsiednich wyspach regularnie, ale ich konsekwencje zależą od głębokości, odległości od zabudowy, warunków gruntowych i jakości budynków. Nie wolno wyciągać wniosków o skali uszkodzeń z samej liczby określającej magnitudę.
Mapa rejonu epicentrum na wschód od Madang
USGS umieścił źródło wstrząsu około 99 kilometrów na wschód i południowy wschód od Madang, na pozycji około 5,70 stopnia szerokości południowej i 146,55 stopnia długości wschodniej. Zestawienie z niemieckimi współrzędnymi pomaga zorientować się, jak niewielka różnica położenia może wynikać z niezależnych metod opracowania pomiarów. Nie ma potrzeby traktować tych wskazań jako dwóch różnych epicentrów.
Dlaczego jedne źródła podają 6,0, a inne 5,8?
Agencja Reuters przekazała w pierwszym komunikacie wstępną magnitudę 6,0 na podstawie danych niemieckiego GFZ. Późniejszy, potwierdzony zapis w serwisie GEOFON podaje 5,8 Mw. Również USGS przedstawił oszacowanie 5,8. To kolejno opracowywane pomiary jednego zdarzenia, nie dwa osobne trzęsienia. Przy szybkich wiadomościach o aktywności sejsmicznej aktualizacja magnitudy jest zjawiskiem normalnym.
GEOFON pokazuje głębokość 10 kilometrów w podstawowej karcie zdarzenia, ale w dodatkowym rozwiązaniu mechanizmu ogniska wskazuje około 42 kilometrów. USGS oszacował głębokość na 52,3 kilometra. Takie rozbieżności wymagają ostrożności w przedstawianiu wstrząsu jako jednoznacznie płytkiego lub głębokiego. Dla oceny zagrożenia ważne będą ostateczne opracowania i miejscowe obserwacje, których wstępne katalogi nie zastępują.
Magnituda opisuje ilość energii uwolnionej podczas pęknięcia skał. Intensywność natomiast określa skutki odczuwane w konkretnym miejscu. Dlatego podobna magnituda może wiązać się z zupełnie innymi stratami na rozmaitych wyspach. Warto pamiętać o tym także przy czytaniu wcześniejszej relacji dotyczącej wstrząsu na Morzu Banda, gdzie główną kwestią była odrębna analiza ryzyka tsunami.
Czy pojawił się alarm tsunami lub doniesienia o szkodach?
Sama informacja o magnitudzie 5,8 nie stanowi potwierdzenia powstania fali tsunami. W komunikatach geofizycznych, na których opiera się pierwsza ocena zdarzenia, nie wskazano potwierdzonego bilansu strat ani ofiar. Osobno należy traktować brak danych o szkodach i oficjalne stwierdzenie, że szkód nie ma. Pierwsza z tych sytuacji oznacza niedostatek wiadomości z terenu, a druga wymagałaby kontroli i jednoznacznego stanowiska lokalnych instytucji.
Potencjał tsunami zależy od sposobu przemieszczenia dna morskiego, głębokości, położenia uskoku i innych czynników. Wartość magnitudy odczytana w nagłówku nie wystarcza do wydawania zaleceń dotyczących wybrzeża. Zasady interpretowania oficjalnego ostrzeżenia pokazuje m.in. opis trzęsienia ziemi w Japonii. To przykład innego zdarzenia, którego skutków nie należy przenosić automatycznie na Papuę-Nową Gwineę.
Co zrobić po silnym trzęsieniu w rejonie Pacyfiku?
Dla mieszkańców ważniejsze od samej liczby w nagłówku są stan najbliższego budynku, możliwe wstrząsy wtórne i decyzje lokalnych służb. Po ustaniu silnych drgań należy uważać na uszkodzone przewody, szkło, niestabilne elementy konstrukcji i osuwające się zbocza. W pobliżu wybrzeża trzeba kierować się lokalnymi procedurami ewakuacji oraz oficjalnymi ostrzeżeniami. Jeżeli wstrząsy są długie i mocne, nie warto odkładać reakcji tylko dlatego, że nie pojawiło się jeszcze ostrzeżenie w telefonie.
Podróżujący w tej części Oceanii powinni sprawdzać komunikaty miejscowych władz i przewoźników. Dopiero wiadomości z lotnisk, portów i dróg pozwalają ocenić ewentualne utrudnienia w konkretnym miejscu. Dla porównania w Japonii po osobnych wstrząsach pojawiały się ograniczenia na kolei, opisane w relacji o ostatnich wstrząsów w Japonii. Nie przesądza to jednak, że podobne działania zarządzono w rejonie Madang.
Dalsze ustalenia będą zależeć przede wszystkim od informacji o odczuwalności drgań, oględzin budynków i raportów lokalnej administracji. Potwierdzona magnituda oraz lokalizacja stanowią punkt wyjścia; bilans skutków wymaga odrębnych danych.
Źródła informacji
GFZ, USGS, Reuters