Znalezisko blisko schronu z 1939 roku
Kości odnaleziono na głębokości około 2,5 metra od obecnego poziomu gruntu, mniej więcej pół metra od północnej ściany żelbetowego schronu. To miejsce związane z systemem obronnym Wojskowej Składnicy Tranzytowej. W bezpośrednim sąsiedztwie szczątków znaleziono polski bagnet z pochwą oraz dwa guziki wojskowe używane przez szeregowych Wojska Polskiego w latach dwudziestych XX wieku. Zestaw tych przedmiotów ma znaczenie dla historycznej interpretacji znaleziska, lecz sam w sobie nie rozstrzyga tożsamości zmarłego. Przedmioty mogą wskazywać na wojskowy kontekst pochówku, a dokładna identyfikacja wymaga połączenia wielu rodzajów dowodów.
Kim był Mieczysław Krzak i dlaczego pojawiła się hipoteza
Według informacji przekazanych przez Muzeum II Wojny Światowej jednym z możliwych wyjaśnień jest odnalezienie szczątków legionisty Mieczysława Krzaka, który najprawdopodobniej zginął w nocy z 1 na 2 września 1939 roku. Badacze wiążą hipotezę z lokalizacją znaleziska oraz przedmiotami znajdującymi się przy kościach. Filip Kuczma, kierownik Działu Archeologicznego muzeum, podkreślił jednak, że hipotezę można potwierdzić lub obalić dopiero po badaniach genetycznych. W tym momencie nie wolno więc pisać, że szczątki zostały już zidentyfikowane. To właśnie różnica między odkryciem archeologicznym a ustaleniem personaliów osoby zmarłej.
Co stanie się ze szczątkami
O odkryciu powiadomiono Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków oraz prokuratora Instytutu Pamięci Narodowej w Gdańsku. Pod nadzorem prokuratora i z udziałem antropologa szczątki mają zostać podjęte i przebadane. W procesie identyfikacji istotną rolę mają odegrać analizy prowadzone w Pomorskim Uniwersytecie Medycznym w Szczecinie. Badania mogą dostarczyć informacji o cechach biologicznych zmarłego i umożliwić porównania genetyczne, jeśli dostępny będzie odpowiedni materiał odniesienia. Nie podano jednak potwierdzonego terminu ogłoszenia wyników. Ostateczna decyzja dotycząca dalszego postępowania zależy od rezultatów prac.
Dlaczego na Westerplatte wciąż prowadzi się badania
Badania archeologiczne na półwyspie trwają od 2016 roku. W 2019 roku odkryto mogiły dziewięciu polskich żołnierzy, a siedmiu udało się zidentyfikować dzięki badaniom genetycznym. W 2022 roku zostali pochowani na nowym cmentarzu Żołnierzy Wojska Polskiego na Westerplatte. W 2024 roku odkryto także szczątki czterech polskich jeńców cywilnych zamordowanych przez Niemców w pierwszych miesiącach wojny. Ta chronologia pokazuje, że badania nie ograniczają się do jednego sezonu i nie zawsze dotyczą wyłącznie siedmiodniowej obrony składnicy. Każdy kontekst archeologiczny wymaga osobnej oceny.
Siedem dni obrony i współczesna pamięć
Westerplatte broniło się od 1 do 7 września 1939 roku. Historię samej walki, strukturę placówek i trudne decyzje dowódców przedstawia obszerny materiał o siedmiu dniach obrony Westerplatte. Inne opracowanie wyjaśnia, dlaczego obrona składnicy stała się symbolem początku wojny. Nowe znalezisko nie zmienia automatycznie przebiegu wrześniowych walk. Może natomiast uzupełnić wiedzę o losach konkretnych uczestników obrony i miejscach ich pochówku, co ma ogromne znaczenie dla rodzin i instytucji zajmujących się pamięcią historyczną.
Co jest pewne, a co pozostaje do ustalenia
Pewne jest odnalezienie szczątków w pobliżu historycznej placówki „Fort” i obecność elementów wyposażenia wojskowego. Potwierdzono również przekazanie sprawy właściwym instytucjom oraz plan badań antropologicznych i genetycznych. Nie ustalono jeszcze publicznie tożsamości zmarłego ani nie ogłoszono wyniku identyfikacji. Według muzealnych analiz na Westerplatte mogą pozostawać szczątki jeszcze dwóch obrońców. To szacunek oparty na źródłach historycznych, a nie dowód, że właśnie ich odnaleziono. W badaniach historycznych ostrożność jest szczególnie ważna, ponieważ zbyt wczesne przypisanie nazwiska może wprowadzać w błąd rodziny i opinię publiczną.
Co nowe odkrycie oznacza dla muzeum
Odnalezienie szczątków na terenie budowy muzeum wymaga połączenia prac inwestycyjnych z ochroną dziedzictwa. Nadzór archeologiczny pozwala dokumentować warstwy i przedmioty, zanim zostaną naruszone przez roboty. Każdy znaleziony obiekt ma znaczenie nie tylko jako osobna pamiątka, lecz również przez swoje położenie względem innych śladów. Dlatego przedmioty znalezione przy kościach nie powinny być oceniane w oderwaniu od miejsca. W kolejnych komunikatach najważniejsze będą informacje o wynikach badań, a nie samo powtarzanie przypuszczenia o możliwej tożsamości obrońcy.
Kalendarium badań na Westerplatte
- 2016: rozpoczęcie badań archeologicznych na półwyspie.
- 2019: odkrycie mogił dziewięciu polskich żołnierzy.
- 2022: pochówek zidentyfikowanych obrońców na nowym cmentarzu.
- 2024: odnalezienie szczątków czterech polskich jeńców cywilnych.
- 5 listopada 2026: odkrycie szczątków przy placówce „Fort”.
Chronologia dotyczy kolejnych etapów badań, nie oznacza, że wszystkie odnalezione osoby zginęły w tych samych okolicznościach.
Aby zrozumieć rolę placówki „Fort”, warto sięgnąć do szczegółowej rekonstrukcji siedmiu dni obrony Westerplatte, opisującej układ stanowisk i walki z września 1939 roku. Historyczny kontekst nie przesądza jednak, do kogo należą obecnie odnalezione szczątki.
Szerszą perspektywę pamięci o początku wojny przedstawia opracowanie o znaczeniu Westerplatte jako symbolu. Nowe odkrycie archeologiczne powinno być oceniane przede wszystkim na podstawie dokumentacji terenowej i badań specjalistycznych, nie popularności historycznej hipotezy.
Od odkrycia szczątków do ewentualnej identyfikacji: kolejne etapy
- Zabezpieczenie miejsca: badacze dokumentują położenie szczątków i przedmiotów w warstwach ziemi, aby nie utracić informacji o kontekście znaleziska.
- Analiza archeologiczna i antropologiczna: specjaliści oceniają materiał kostny oraz relację znaleziska do pozostałości umocnień i wyposażenia.
- Porównanie z dokumentami historycznymi: sprawdza się, czy miejsce i dostępne źródła pasują do losów osób uznawanych za potencjalnych zmarłych.
- Badania identyfikacyjne: jeśli materiał i procedury na to pozwalają, możliwe jest porównanie danych genetycznych z odpowiednim materiałem referencyjnym.
Żaden pojedynczy przedmiot znaleziony przy szczątkach nie stanowi samodzielnego dowodu tożsamości. Także zgodność miejsca odkrycia z przekazami historycznymi pozostaje przesłanką, dopóki nie zostanie potwierdzona wynikami badań. Kontekst obrony placówki „Fort” przybliża opracowanie o siedmiu dniach walk na Westerplatte.
Źródła informacji
- RMF24
- Muzeum II Wojny Światowej
