Spis treści
- Rekordowe finansowanie programów lekowych przez NFZ w 2026 roku
- Kolejki do programów lekowych i problemy finansowe szpitali
- Jak poprawić dostęp do programów lekowych? Rekomendacje ekspertów
- Czym są programy lekowe i kto może skorzystać z bezpłatnego leczenia?
- FAQ
Rekordowe finansowanie programów lekowych przez NFZ w 2026 roku
Narodowy Fundusz Zdrowia zabezpieczył w 2026 roku ponad 16,8 mld zł na realizację programów lekowych. Z tej kwoty blisko 15 mld zł przeznaczono na zakup samych leków. Dane przekazane przez Fundusz w poniedziałek pokazują systematyczny wzrost nakładów na nowoczesne terapie. Zwiększa się również liczba osób objętych leczeniem.
„W 2026 roku na finansowanie programów lekowych zabezpieczyliśmy rekordową kwotę ponad 16,8 miliarda złotych, w tym blisko 15 miliardów złotych na same leki. Pokazuje to skalę zaangażowania środków publicznych w zapewnienie pacjentom dostępu do nowoczesnego leczenia. Rośnie także liczba osób korzystających z programów lekowych. W pierwszym półroczu 2026 roku leczeniem objętych było już ponad 327 tysięcy osób, podczas gdy w całym 2025 roku było ich ponad 337 tysięcy”
Iwona Kasprzak – dyrektor Departamentu Gospodarki Lekami w Centrali NFZ
Skalę zmian pokazuje porównanie z 2017 rokiem. Wówczas z tej formy leczenia korzystało około 121 tys. osób, a wartość rozliczonych świadczeń wynosiła około 3,6 mld zł. Obecnie Fundusz finansuje ponad 140 programów. Obejmują one terapie stosowane w chorobach onkologicznych, neurologicznych, hematologicznych, autoimmunologicznych oraz rzadkich. Pacjenci spełniający wymagane kryteria otrzymują dostęp do leków, których koszty mogą przekraczać milion złotych na osobę.
Najważniejsze dane dotyczące finansowania i liczby pacjentów przedstawiają się następująco.
- 2017 rok – około 121 tys. pacjentów i około 3,6 mld zł rozliczonych świadczeń.
- 2025 rok – ponad 337 tys. pacjentów korzystających z programów lekowych.
- Pierwsze półrocze 2026 roku – ponad 327 tys. osób objętych terapią.
- 2026 rok – ponad 16,8 mld zł zabezpieczonych na programy lekowe, w tym blisko 15 mld zł na leki.
- Liczba programów – ponad 140 finansowanych przez NFZ.
W pierwszej połowie 2026 roku największą liczbę pacjentów objęły trzy programy lekowe. Łącznie korzystało z nich około 38 proc. wszystkich osób leczonych w tej formie. Najwięcej chorych otrzymywało leki w ramach programu dotyczącego chorób siatkówki. Było to prawie 67 tys. osób. Kolejne miejsca zajmowały programy leczenia stwardnienia rozsianego, obejmujące ponad 29 tys. pacjentów, oraz raka piersi, z których korzystało ponad 25 tys. osób.
Rozszerzanie dostępu do nowoczesnych metod leczenia wiąże się także ze zmianami na listach refundacyjnych. O wcześniejszych decyzjach dotyczących finansowania leków informowaliśmy w materiale 16 nowych terapii na liście refundacyjnej od 1 kwietnia.
Kolejki do programów lekowych i problemy finansowe szpitali
Rosnące finansowanie programów lekowych nie oznacza, że wszyscy pacjenci mogą bez przeszkód rozpocząć terapię. Szpitale mają problemy z utrzymaniem płynności finansowej. Jednocześnie zwiększa się liczba osób zainteresowanych nowoczesnym leczeniem. Trudności dotyczą między innymi przyjmowania nowych chorych do programów. Sytuację opisywał portal TVN24.pl, wskazując na zależność między kondycją finansową placówek a dostępnością kosztownych leków.
Przykładem jest szpital w Skarżysku-Kamiennej. W lutym informowano, że placówka zamierza zrezygnować z jednej z terapii stosowanych u pacjentów ze stwardnieniem rozsianym. Lecznica zmagała się z wielomilionowym zadłużeniem. Miała również trudności z uzyskaniem od dostawców leków kredytu kupieckiego z odroczonym terminem zapłaty. Problem wynikał ze sposobu finansowania terapii. Szpital musi najpierw kupić i podać lek pacjentowi, natomiast NFZ rozlicza jego zakup dopiero po kilku miesiącach. W tym czasie placówka ponosi koszty, które mogą wpływać na możliwość dalszego prowadzenia programu.
Nie jest to jedyny problem związany z finansowaniem świadczeń medycznych. O ograniczeniach w rozliczaniu badań i możliwych konsekwencjach dla pacjentów pisaliśmy również w artykule NFZ tnie finansowanie badań i wydłuża kolejki. Osobną kwestią pozostaje zadłużenie placówek medycznych. Przykładem jest opisywana sytuacja szpitala w Krasnymstawie, którego zobowiązania sięgają 29 mln zł.
Wojciech Wiśniewski, ekspert ochrony zdrowia w Polskim Towarzystwie Gospodarczym, zwracał w sierpniu uwagę na brak danych dotyczących liczby oczekujących na rozpoczęcie leczenia. W rozmowie z dziennikarką TVN24+ wskazywał, że nie istnieje centralna lista pacjentów czekających na włączenie do programu lekowego. Oznacza to, że rzeczywista długość kolejek pozostaje nieznana.
„Problemów z programami lekowymi absolutnie nikt nie mierzy, przez co skala problemu nie jest znana. To utajony kryzys. Nie ma listy pacjentów oczekujących na włączenie do programu lekowego”
Wojciech Wiśniewski – ekspert ochrony zdrowia w Polskim Towarzystwie Gospodarczym
O problemie informowano także w kwietniu, podczas konferencji towarzyszącej prezentacji raportu „Zdrowie ponad długi – o finansach szpitali i dostępie do leków”. Zwracano wówczas uwagę na prowadzenie nieoficjalnych kolejek do innowacyjnego leczenia. Zamiast jednolitego systemu rejestracji pacjenci mieli być zapisywani do zeszytów znajdujących się w szpitalnych rejestracjach. Brak oficjalnej ewidencji utrudnia ustalenie, ile osób rzeczywiście oczekuje na rozpoczęcie terapii.
Jak poprawić dostęp do programów lekowych? Rekomendacje ekspertów
Problemy z realizacją programów lekowych stały się przedmiotem rekomendacji prawników z kancelarii Rymarz Zdort Maruta. Przygotowali oni propozycje zmian, które miałyby w krótkim czasie poprawić sytuację w ochronie zdrowia. Jednym z najważniejszych postulatów jest wprowadzenie nielimitowanego rozliczania programów lekowych. Obecnie są one świadczeniami limitowanymi. Oznacza to, że realizacja leczenia jest związana z wartością kontraktu zawartego z NFZ. Według autorów rekomendacji zniesienie limitów wyeliminowałoby ryzyko wstrzymywania terapii z powodu wyczerpania środków przewidzianych w umowie.
Drugą propozycją jest zmiana zasad refundowania zakupionych leków. Obecnie Fundusz rozlicza dawki podane pacjentom. Prawnicy postulują natomiast, aby finansowanie obejmowało pełne koszty zakupu preparatów. Ma to znaczenie dla szpitali, które muszą wcześniej zapewnić dostępność leków i ponieść związane z tym wydatki. Proponowane zmiany dotyczą zatem zarówno wysokości finansowania, jak i sposobu rozliczania terapii.
Najważniejsze rekomendacje prawników obejmują
- Nielimitowane rozliczanie programów lekowych – odejście od ograniczeń wynikających z wartości kontraktów.
- Ograniczenie ryzyka przerywania lub wstrzymywania leczenia – zapewnienie możliwości dalszego finansowania terapii po wyczerpaniu kontraktu.
- Refundację pełnych kosztów zakupu leków – zamiast rozliczania wyłącznie dawek podanych pacjentom.
Odrębną kwestią są koszty obsługi programów lekowych. Szpitale otrzymują od NFZ pełne finansowanie samych leków, ale nie zawsze całej pracy związanej z prowadzeniem terapii. Chodzi między innymi o wynagrodzenia personelu pielęgniarskiego i wykorzystywany sprzęt jednorazowy. Po przekroczeniu wartości kontraktu Fundusz proponuje rozliczenie tych kosztów na poziomie 50 proc. W kwietniu zwracał na to uwagę Waldemar Malinowski, prezes Ogólnopolskiego Związku Pracodawców Szpitali Powiatowych.
„Mówimy tu o pracy pielęgniarek czy sprzęcie jednorazowym, za które fundusz po przekroczeniu kontraktu proponuje nam zapłatę w wysokości 50 procent. Czy to jest uczciwe?”
Waldemar Malinowski – prezes Ogólnopolskiego Związku Pracodawców Szpitali Powiatowych
Wskazywany przez przedstawicieli szpitali problem, dotyczy więc nie tylko zakupu drogich preparatów. Realizacja programu wymaga również zapewnienia personelu, odpowiedniego wyposażenia oraz organizacji leczenia. Koszty te ponoszą placówki prowadzące terapie. W sytuacji przekroczenia kontraktu nie wszystkie wydatki związane z obsługą programu są rozliczane w pełnej wysokości.
Czym są programy lekowe i kto może skorzystać z bezpłatnego leczenia?
Programy lekowe umożliwiają bezpłatne leczenie pacjentów z określonymi chorobami przy wykorzystaniu nowoczesnych, często bardzo kosztownych terapii. Są finansowane ze środków publicznych przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Każdy program zawiera szczegółowe wymagania dotyczące kwalifikacji do leczenia. Określa również zasady stosowania leków, konieczne badania oraz sposób kontrolowania skuteczności i bezpieczeństwa terapii. Samo rozpoznanie choroby nie oznacza automatycznego rozpoczęcia leczenia.
Decyzję o zakwalifikowaniu pacjenta, podejmuje lekarz w ośrodku realizującym określony program. Bierze pod uwagę dokumentację medyczną, wyniki przeprowadzonych badań oraz aktualny stan zdrowia chorego. Pacjent musi spełniać wszystkie wymagania medyczne przewidziane dla danej terapii. Po rozpoczęciu leczenia pozostaje pod opieką specjalistów. Zespół medyczny kontroluje skuteczność podawanych leków, ocenia bezpieczeństwo ich stosowania i podejmuje decyzje dotyczące dalszego prowadzenia terapii zgodnie z zasadami programu.
Najważniejsze elementy kwalifikacji i leczenia obejmują
- Rozpoznanie choroby – ustalenie, czy schorzenie pacjenta jest objęte określonym programem lekowym.
- Spełnienie kryteriów medycznych – ocenę zgodności stanu zdrowia z wymaganiami programu.
- Analizę dokumentacji i wyników badań – sprawdzenie informacji niezbędnych do podjęcia decyzji o leczeniu.
- Kwalifikację przez lekarza – decyzję podejmowaną w ośrodku realizującym terapię.
- Rozpoczęcie bezpłatnego leczenia – podawanie leków zgodnie z zasadami konkretnego programu.
- Monitorowanie terapii – kontrolę skuteczności leczenia, bezpieczeństwa stosowania leków i stanu zdrowia pacjenta.
Pacjent zakwalifikowany do programu nie ponosi kosztów leków ani świadczeń związanych z realizacją terapii. Finansowanie zapewnia NFZ. Dotyczy to również leczenia należącego do najdroższych świadczeń opłacanych ze środków publicznych. W pierwszym półroczu 2026 roku koszt terapii jednego chorego w wybranych programach przekraczał milion złotych. W przypadku jednej z nich wyniósł ponad 6,2 mln zł.
Wysokość wydatków na programy lekowe rośnie, podobnie jak liczba osób korzystających z nowoczesnego leczenia.
FAQ
Ile pieniędzy NFZ przeznaczył na programy lekowe w 2026 roku?
Narodowy Fundusz Zdrowia zabezpieczył na finansowanie programów lekowych ponad 16,8 mld zł, w tym blisko 15 mld zł na same leki.
Ilu pacjentów korzystało z programów lekowych w pierwszym półroczu 2026 roku?
W pierwszych sześciu miesiącach 2026 roku leczeniem w ramach programów lekowych objętych było ponad 327 tys. osób.
Ile programów lekowych finansuje NFZ?
Narodowy Fundusz Zdrowia finansuje ponad 140 programów lekowych obejmujących między innymi choroby onkologiczne, neurologiczne, hematologiczne, autoimmunologiczne i rzadkie.
W jakich programach lekowych leczono najwięcej pacjentów?
W pierwszym półroczu 2026 roku najwięcej osób korzystało z programów leczenia chorób siatkówki, stwardnienia rozsianego oraz raka piersi. Łącznie obejmowały one około 38 proc. pacjentów korzystających z programów lekowych.
Dlaczego szpitale mają problemy z realizacją programów lekowych?
Trudności wynikają między innymi z konieczności wcześniejszego zakupu drogich leków, opóźnionych rozliczeń z NFZ, limitów kontraktowych oraz niepełnego finansowania kosztów obsługi programów po przekroczeniu kontraktu.
Czy istnieje oficjalna lista osób oczekujących na programy lekowe?
Według Wojciecha Wiśniewskiego z Polskiego Towarzystwa Gospodarczego nie ma centralnej listy pacjentów oczekujących na włączenie do programów lekowych. Z tego powodu rzeczywista skala kolejek pozostaje nieznana.
Kto decyduje o zakwalifikowaniu pacjenta do programu lekowego?
O kwalifikacji decyduje lekarz w ośrodku realizującym określony program. Podstawą są dokumentacja medyczna, wyniki badań, stan zdrowia pacjenta oraz szczegółowe wymagania programu.
Czy leczenie w programach lekowych jest bezpłatne?
Tak. Pacjenci zakwalifikowani do programów lekowych otrzymują bezpłatne leki oraz świadczenia związane z realizacją terapii. Koszty finansuje Narodowy Fundusz Zdrowia.
Ile może kosztować najdroższa terapia finansowana przez NFZ?
W pierwszym półroczu 2026 roku koszt leczenia jednego pacjenta w wybranych programach przekraczał milion złotych. W przypadku jednej z terapii wyniósł ponad 6,2 mln zł.
Źródło: PAP, TVN24