4247 zmian do reformy: liczby pokazują skalę sporu
W Parlamencie Europejskim wpłynęły 3181 poprawki w komisji środowiska oraz 1066 w komisji przemysłu i energii. Razem daje to 4247 propozycji, w tym ponad sto zgłoszonych przez polskich eurodeputowanych. Według ustaleń korespondentki RMF FM w Brukseli część dokumentów zawiera podobne postulaty, a inne są ze sobą sprzeczne. Tak duża liczba nie oznacza, że każdą poprawkę posłowie przyjmą osobno i w niezmienionej formie.
Przed głosowaniami prowadzone są rozmowy nad kompromisami. Poprawki są punktem wyjścia do negocjacji, a nie gotową listą przyszłych obciążeń. Dla gospodarstw domowych i firm kluczowe jest, które z nich uzyskają większość, a następnie czy zgodzą się na nie także państwa członkowskie UE.
Stawką politycznej debaty jest między innymi ETS2, odrębny rynek uprawnień do emisji związany z paliwami używanymi w ogrzewaniu budynków i w transporcie drogowym. System ma inną konstrukcję niż istniejący od lat ETS obejmujący duże instalacje przemysłowe. Dlatego zgłoszenie poprawki o ETS2 nie jest tym samym co zmiana cen wszystkich uprawnień w dotychczasowym systemie.
KO i PSL chcą 2031 roku, PiS postuluje zniesienie systemu
Polscy europosłowie związani z Koalicją Obywatelską i PSL zabiegają o trzyletnie przesunięcie uruchomienia ETS2, z 2028 na 2031 rok. Wśród złożonych propozycji jest również wariant całkowitego wykreślenia nowego systemu. Politycy prowadzą rozmowy z delegacjami z innych krajów, zwłaszcza w ramach Europejskiej Partii Ludowej.
Andrzej Halicki ocenia, że postulat opóźnienia ma poparcie jedenastu delegacji krajowych, skupiających około 96 europosłów. To deklaracja polityka uczestniczącego w negocjacjach, a nie oficjalny wynik przyszłego głosowania. Inne rozważane rozwiązania obejmują krótsze przesunięcie lub zobowiązanie Komisji Europejskiej do ponownej oceny zasad systemu. Według RMF FM dla ostatniego z tych wariantów nie złożono jeszcze formalnej poprawki.
PiS proponuje dalej idące zmiany. Eurodeputowani tego ugrupowania chcą usunięcia ETS2, a w osobnej propozycji - zakończenia całego handlu emisjami od 2028 roku. Ten drugi postulat dotyczyłby również ETS1. Wymagałby znacznie szerszej ingerencji w unijne regulacje niż sama korekta harmonogramu nowego systemu.
Wśród polskich sporów o koszty energii pojawił się wcześniej postulat odejścia od ETS na konwencji PiS w Katowicach. Warto jednak odróżnić deklarację partii w polskiej debacie od etapu prac legislacyjnych w instytucjach UE.
Na czym polega osobny system ETS2?
Według Komisji Europejskiej ETS2 ma objąć emisje powstające przy spalaniu paliw w budynkach, transporcie drogowym i części mniejszych sektorów gospodarki. Bezpośrednim uczestnikiem systemu są dostawcy paliw, którzy rozliczają określone emisje za pomocą uprawnień. To istotna różnica wobec błędnego obrazu, jakoby każdy właściciel auta miał osobiście kupować i umarzać certyfikat na stacji benzynowej.
Co propozycje oznaczają dla domowych rachunków?
Nowy koszt po stronie dostawców może być przenoszony na ceny paliw i ogrzewania, ale wysokość ewentualnej zmiany rachunku konkretnej rodziny zależy od wielu składników. Cena energii zawiera koszt zakupu surowca, marże, podatki, dystrybucję i inne elementy. Nie ma więc podstaw do wyliczania jednej pewnej podwyżki dla wszystkich gospodarstw domowych na podstawie liczby poprawek zgłoszonych przez europosłów.
Zgodnie z informacjami Komisji Europejskiej w 2026 roku ETS2 ma stać się w pełni operacyjny w 2028 roku. Polskie propozycje dotyczą właśnie zmiany tego harmonogramu. Niezależnie od wyniku negocjacji nie wolno przedstawiać obecnego pomysłu opóźnienia jako decyzji już przyjętej przez Unię Europejską.
| Komisja | Liczba poprawek | Rola |
|---|---|---|
| ENVI | 3181 | Główne prace nad reformą |
| ITRE | 1066 | Opinia komisji przemysłu i energii |
| Łącznie | 4247 | Propozycje, nie uchwalone przepisy |
Liczba zmian zgłoszonych do reformy unijnego ETS
Głosowania: 19 listopada, 1 grudnia i rozmowy z rządami
Pierwszym ważnym sprawdzianem politycznym ma być czwartkowe głosowanie 19 listopada w komisji przemysłu i energii ITRE. Ta komisja przygotowuje opinię do zasadniczej reformy. Główne głosowanie w komisji środowiska ENVI planowane jest na 1 grudnia. Według relacji z Brukseli przedstawiciele państw członkowskich chcą uzgodnić własne stanowisko 11 grudnia.
Nawet jeśli komisja przyjmie poprawkę korzystną dla Polski, droga do ostatecznego aktu prawnego nie zakończy się automatycznie. Konieczne jest stanowisko całego Parlamentu i porozumienie z państwami członkowskimi. Szczególnie wyraźnie widać to na przykładzie niedawnego kompromisu o darmowych uprawnieniach dla przemysłu, który również wymaga formalnych procedur.
Zgodnie z materiałami Komisji Europejskiej uczestnikami ETS2 są przede wszystkim dostawcy paliw. Oddzielenie ich obowiązków od rachunków odbiorców końcowych pozwala uniknąć mylenia systemu uprawnień z bezpośrednim podatkiem płaconym przez każdego kierowcę. Dla ceny detalicznej znaczenie będzie mieć stopień przeniesienia kosztów na konsumentów.
Spór o ETS2 to nie to samo co wyroki TSUE
12 listopada Trybunał Sprawiedliwości UE oddalił siedem polskich skarg na akty pakietu Fit for 55, w tym dotyczące handlu emisjami. Wyroki TSUE w sprawie Fit for 55 nie przekreślają politycznej możliwości nowelizowania przepisów przez unijnego prawodawcę. Dotyczą prawidłowości przyjęcia istniejących aktów, a nie prawa parlamentarzystów do składania nowych poprawek.
Dla przedsiębiorstw i gospodarstw domowych najrozsądniejszym punktem odniesienia pozostaje obecny stan prawny oraz oficjalne rozstrzygnięcia kolejnych etapów unijnej procedury. Liczba 4247 wskazuje na ostrość sporu i rozległość negocjacji, a nie na liczbę nowych opłat. O tym, jak wyglądać będzie przyszły koszt emisji, zdecydują finalne przepisy i warunki rynkowe.
Źródła informacji
RMF FM, Komisja Europejska, Parlament Europejski
