AI przestała być tylko tematem giełdowych wycen
Podczas wystąpienia we Frankfurcie Boris Vujčić wskazał, że sztuczna inteligencja zaczęła wpływać na bezpieczeństwo finansowe znacznie szerzej, niż wynikałoby z samych zmian kursów spółek technologicznych. Wcześniej obawy skupiały się przede wszystkim na tym, czy inwestorzy nie płacą zbyt wiele za akcje firm związanych z AI. Obecnie regulator dostrzega również powiązania z rynkiem długu, koncentracją finansowania i systemami informatycznymi instytucji finansowych.
W przypadku szybko rosnącego sektora technologicznego skala planowanych inwestycji wymusza poszukiwanie kapitału na wielu rynkach. Firmy nie finansują się wyłącznie z bieżących przychodów ani z emisji akcji. Coraz istotniejsze stają się obligacje, kredyty i złożone struktury finansowe. Gdy wiele przedsięwzięć zależy od podobnych oczekiwań co do przyszłych zysków, gwałtowna zmiana nastrojów może jednocześnie dotknąć kilka grup inwestorów.
Vujčić zwrócił uwagę na szacowane potrzeby finansowania największych amerykańskich przedsiębiorstw technologicznych do 2030 roku, określone na około 5,5 biliona dolarów. To prognozowana skala potrzeb kapitałowych, nie kwota już zaciągniętego zadłużenia. Różnica jest kluczowa dla prawidłowej oceny ryzyka. Duże potrzeby finansowania nie muszą oznaczać niewypłacalności przedsiębiorstw, lecz mogą zwiększać wrażliwość rynku na stopy procentowe i wyceny aktywów.
Dlaczego obligacje i pozabilansowe struktury budzą obawy?
W tradycyjnym modelu inwestor kupujący akcje przyjmuje bezpośrednio ryzyko wahań wartości firmy. Finansowanie dłużne dodaje jednak inne zobowiązania: terminy spłat, odsetki i warunki umów. Jeżeli przychody z nowych centrów danych, modeli lub usług pojawią się później od zakładanego harmonogramu, obsługa długu może stać się trudniejsza nawet wtedy, gdy długoterminowy potencjał technologii pozostanie duży.
EBC wskazuje też na nieprzejrzyste struktury finansowania poza bilansem oraz wzajemne powiązania między uczestnikami rynku. Gdy dostawca technologii, klient i inwestor finansują się częściowo za pośrednictwem siebie nawzajem, rośnie znaczenie wiedzy o rzeczywistych ekspozycjach. Banki i nadzorcy muszą rozumieć, kto ostatecznie ponosi stratę w razie odpisów, zerwania umowy lub gwałtownej korekty wyceny.
W polskim kontekście temat pomaga oddzielić koszt finansowania rozwoju od bieżącej wartości firmy. Przykładem są dyskusje wokół finansowania inwestycji technologicznych przez Metę. Samo pozyskanie kapitału nie oznacza, że inwestycje zakończą się sukcesem; podobnie wyższe zapotrzebowanie na pieniądze nie jest automatycznie sygnałem nadchodzącego krachu. Bank centralny opisuje systemowe podatności, a nie ogłasza pewnego załamania rynku.
Drugie zagrożenie: ataki cybernetyczne przyspieszone przez AI
Rozwój autonomicznych narzędzi sztucznej inteligencji może zwiększać szybkość i skalę prób cyberataków. Vujčić zwrócił uwagę między innymi na bardziej przekonujące techniki wyłudzania informacji od ludzi. Systemy bankowe muszą równocześnie wykorzystywać AI do obrony, lecz ich wdrażanie wymaga nakładów, sprawdzania zgodności z regulacjami i ostrożności przy dostępie do danych.
Ryzyko operacyjne różni się od zagrożeń giełdowych. Bank może zachować stabilne źródła finansowania, a jednocześnie utracić dostępność kluczowej usługi wskutek ataku na infrastrukturę lub dostawcę. Z kolei spadek cen akcji przedsiębiorstw rozwijających AI nie oznacza automatycznie przerwy w działaniu bankowych systemów płatniczych. Regulator rozpatruje oba rodzaje zagrożeń łącznie, ponieważ mogą oddziaływać na siebie.
Zadłużenie państw i konkurencja o pieniądze inwestorów
Wysokie zadłużenie części państw strefy euro stanowi osobną podatność. Przy niskim potencjalnym wzroście gospodarczym oraz wyższych kosztach długoterminowego finansowania rządom trudniej ograniczać relację długu do dochodów gospodarki. Rosnące rentowności obligacji oznaczają większe koszty nowego zadłużenia i refinansowania wcześniej wyemitowanych papierów.
Dodatkową kwestią jest konkurencja o kapitał między państwami a dużymi firmami technologicznymi. Jeżeli jednocześnie rośnie podaż obligacji rządowych i długu przedsiębiorstw, inwestorzy mogą wymagać wyższych rentowności. Nie oznacza to mechanicznego wzrostu każdej raty kredytu konsumenta, ale pozwala wyjaśnić, dlaczego banki centralne analizują rynek finansowania publicznego i prywatnego jako części jednego systemu.
Podobną konieczność ostrożnego rozróżniania długu i planów jego spłaty widać przy polskich zobowiązań z tytułu obligacji. W przypadku państwa liczy się harmonogram wykupu obligacji, koszt odsetek i możliwości budżetu, a przy inwestycjach technologicznych - źródła finansowania oraz rzeczywista rentowność projektów. Zestawienie tych procesów stanowi tło dla wypowiedzi EBC, nie oznacza jednak, że bank przedstawił nową decyzję o stopach procentowych.
| Obszar ryzyka | Na co zwraca uwagę EBC |
|---|---|
| Rynek kapitałowy | Wyceny spółek i powiązania między finansującymi |
| Bezpieczeństwo operacyjne | Ataki cybernetyczne i socjotechnika wspomagane AI |
| Finanse publiczne | Obsługa zadłużenia przy wyższych rentownościach |
Trzy obszary ryzyka wskazane przez EBC
Co to oznacza dla banków i inwestorów?
Wystąpienie Vujčicia jest ostrzeżeniem o obszarach wymagających monitorowania. Nie jest komunikatem o kryzysie finansowym ani podjęciem decyzji o podniesieniu stóp procentowych. Dla banków znaczenie mają kontrola koncentracji kredytowej, odporność systemów informatycznych i ocena zdolności klientów do obsługi zobowiązań. Dla inwestorów kluczowe staje się odróżnienie obietnic związanych z AI od tego, które przychody są już mierzalne.
Na uwagę zasługuje też ciągłość nadzoru instytucji, o której piszemy w kontekście zmian personalnych we władzach EBC. Zmiany personalne i debata o stabilności finansowej to osobne procesy. Oceniając obecną wypowiedź EBC, warto skupić się na opisanych rodzajach ryzyka i unikać wyciągania z niej prognoz, których bank nie sformułował.
Źródła informacji
Reuters, Europejski Bank Centralny