Wiedeń chroni nie tylko własne instytucje
Najważniejsza propozycja dotyczy luki w austriackich przepisach. Obecne regulacje zabraniają prowadzenia tajnej działalności wywiadowczej na szkodę Republiki Austrii. Stolica tego kraju jest jednak także siedzibą instytucji, które reprezentują interesy dziesiątek innych państw. Rozpoznawanie ich pracy przez obce służby nie zawsze mieści się w dotychczasowej definicji przestępstwa szpiegowskiego.
Minister spraw zagranicznych Beate Meinl-Reisinger zapowiedziała, że projekt ma wprost obejmować szpiegostwo przeciwko Unii Europejskiej i organizacjom międzynarodowym. Za taki czyn przewidziano do pięciu lat pozbawienia wolności. Jeżeli działalność godzi bezpośrednio w państwo austriackie, maksymalna kara miałaby wzrosnąć do dziesięciu lat.
| Obszar | Obecne przepisy | Projekt rządu |
|---|---|---|
| Szpiegostwo na szkodę Austrii | Do 5 lat więzienia | Do 10 lat |
| Szpiegostwo przeciw UE lub organizacji międzynarodowej | Brak tak wyraźnego odrębnego przepisu | Do 5 lat |
| Werbowanie osób do działań wywiadowczych | Proponowane doprecyzowanie przepisów | Wyraźne objęcie zakazem |
Porównanie zapowiedzianych zmian w austriackim prawie
Dlaczego w centrum zainteresowania jest właśnie stolica Austrii
Wiedeń gości między innymi Międzynarodową Agencję Energii Atomowej, Organizację Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie oraz wiele jednostek Organizacji Narodów Zjednoczonych. W mieście działają misje dyplomatyczne, eksperci i delegacje zajmujące się bezpieczeństwem, energią czy kontrolą zbrojeń. Takie skupienie instytucji tworzy naturalny cel dla służb próbujących zdobywać informacje.
Problem komplikuje status dyplomatów. Immunitety służą ochronie normalnej działalności placówek zagranicznych, ale mogą być również wykorzystywane do ukrywania pracy wywiadowczej. W takich sytuacjach państwo często sięga po wydalenie dyplomaty, a nie klasyczny proces karny. Nowelizacja ma umożliwić skuteczniejszą reakcję również wtedy, gdy celem działań nie jest bezpośrednio austriackie ministerstwo czy urząd.
Wiedeń - siedziba rządu Austrii przy Ballhausplatz
Austriacki rząd wskazuje także na rekrutowanie tak zwanych jednorazowych agentów. Chodzi o osoby pozyskiwane do pojedynczych zadań, czasami bez pełnej wiedzy o tym, kto faktycznie zleca działanie. Nowe przepisy mają wyraźniej obejmować zarówno werbowanie, jak i świadome podjęcie współpracy z obcymi służbami. Konkretne kwalifikacje prawne będą zależeć od ostatecznej treści ustawy.
Wiedeńskie organizacje często działają w formule wielostronnej: przy jednym stole zasiadają przedstawiciele krajów pozostających w sporze. Właśnie dlatego bezpieczeństwo informacji w tych instytucjach wykracza poza interes wyłącznie kraju-gospodarza.
Dyplomatyczne wydalenia i wcześniejsze sprawy
Meinl-Reisinger poinformowała, że od objęcia stanowiska w marcu 2025 roku austriackie władze odmówiły wiz wjazdowych 63 dyplomatom oraz wydaliły ośmiu rosyjskich dyplomatów. Są to działania administracyjno-dyplomatyczne; nie oznaczają automatycznie skazania tych osób za przestępstwa. Według Reutersa czterech dyplomatów Rosji wydalono w październiku 2026 roku.
Podobne napięcia występowały także w innych krajach europejskich. W Niemczech szeroko opisywano sprawę podejrzeń szpiegostwa w Dreźnie oraz wyrok w procesie rosyjskiego szpiega w Düsseldorfie. To odrębne postępowania, ale pokazują, że państwa UE stosują różne przepisy wobec działalności obcych wywiadów.
W ramach prac legislacyjnych znaczenie będzie mieć również ustalenie, jakie czynności stanowią karalne pozyskiwanie informacji i jak wykazać zamiar działania na rzecz obcego wywiadu. Bez jasnej definicji samo podwyższenie kar nie zagwarantuje skuteczności postępowań.
Jak przebiegnie zmiana prawa
Rząd przedstawił założenia, lecz nowe sankcje nie weszły w życie. Projekt ma przejść kilkutygodniowy przegląd, następnie trafić do parlamentu. Deputowani mogą zmienić jego treść, doprecyzować definicje lub sposób ścigania przestępstw. Dopóki procedura się nie zakończy, obowiązują dotychczasowe przepisy.
Dla Austrii znaczenie ma także jej polityka neutralności wojskowej. Neutralność nie oznacza jednak, że państwo rezygnuje z ochrony własnych instytucji, systemów informatycznych czy organizacji goszczących na jego terytorium. Władze przedstawiają reformę jako odpowiedź na zagrożenia hybrydowe, wśród których wymieniają cyberataki, sabotaż i dezinformację.
Polskie służby prowadzą osobne dochodzenia dotyczące podejrzeń pracy na rzecz rosyjskiego wywiadu. W ostatnich dniach opisywaliśmy zatrzymania związane z podejrzanym eksportem komponentów wojskowych. Nie ma podstaw, by łączyć te polskie postępowania z decyzją austriackiego rządu. Wspólny jest szerszy problem ochrony instytucji i infrastruktury przed działaniami wywiadowczymi.
Najbliższym sprawdzianem dla zapowiedzi minister będzie treść skierowana do parlamentu. Samo zwiększenie maksymalnej kary nie wyjaśnia jeszcze, jak nowe przepisy będą rozróżniały działalność wywiadowczą od legalnej pracy dyplomatycznej i dziennikarskiej. Takie granice musi określać ustawa.
Źródła informacji
Reuters, Associated Press, Ministerstwo Spraw Zagranicznych Austrii
