Wydrukuj tę stronę
środa, 21 październik 2026 10:01

Berlin: Ogromny wyciek danych po cyberataku na urzędy

Oprac.:
Cyberatak na berlińskie urzędy ujawnił poważne luki w zabezpieczeniach informatycznych. Cyberatak na berlińskie urzędy ujawnił poważne luki w zabezpieczeniach informatycznych. Zdjęcie ilustracyjne: Pexels / Licencja Pexels

System wykrywania cyberataków nie chronił komputera, przez który przestępcy dostali się do berlińskiej administracji, ani serwerów, z których później wykradziono informacje. Śledztwo dziennikarzy rbb ujawniło, że w 2026 roku oprogramowaniem zabezpieczającym objęto zaledwie 5 procent urządzeń. Po ataku grupy Rhysida opublikowano w darknecie, kopię dowodu osobistego senator Ute Bonde, jej podpis elektroniczny oraz dokumenty dotyczące obecnych i byłych pracowników berlińskich urzędów. Problemy z finansowaniem ochrony informatycznej były znane jeszcze przed włamaniem, niemieckie służby ostrzegały przed podobnymi metodami działania cyberprzestępców co najmniej od marca 2025 roku.

Spis treści

Ute Bonde, Manja Schreiner i Bettina Jarasch wśród poszkodowanych

Grupa cyberprzestępcza Rhysida opublikowała w darknecie poufne dokumenty wykradzione z dwóch berlińskich administracji senackich. Wśród ujawnionych materiałów, znalazła się kopia dowodu osobistego urzędującej senator odpowiedzialnej za transport, Ute Bonde z Unii Chrześcijańsko-Demokratycznej (CDU). Przestępcy zdobyli również zapisaną kopię jej podpisu elektronicznego. W zbiorze danych odnaleziono korespondencję elektroniczną dwóch poprzedniczek Bonde, Manji Schreiner z CDU oraz Bettiny Jarasch z partii Zielonych. Analiza przeprowadzona przez dziennikarzy śledczych rbb24 wykazała, że skradzione informacje obejmują nie tylko dokumenty osób kierujących administracją transportową.

W opublikowanych zasobach, znajdują się także liczne kopie dokumentów tożsamości oraz materiały zawierające dane osobowe pracowników zaatakowanych instytucji. Berlińska Administracja Senacka ds. Mobilności, Transportu, Ochrony Klimatu i Środowiska potwierdziła na pytanie rbb, że Ute Bonde należy do osób dotkniętych kradzieżą informacji. Urząd wyjaśnił, że przejęte materiały pochodziły przede wszystkim ze wspólnych oraz indywidualnych katalogów pracowników. Były to nieuporządkowane zbiory dokumentów przechowywane w zasobach informatycznych obu instytucji. Stefan Ziller, ekspert Zielonych zajmujący się cyfryzacją, skrytykował przechowywanie tak poufnych informacji w sieci administracji senackiej.

W rozmowie z rbb podkreślił, że kopie dowodów osobistych i inne dokumenty zawierające dane osobowe powinny podlegać szczególnej ochronie albo zostać usunięte po zakończeniu ich wykorzystywania. Manja Schreiner i Bettina Jarasch poinformowały nadawcę, że najwyraźniej padły ofiarą przestępstwa. Jarasch zaznaczyła jednak, że o naruszeniu dotyczącym jej danych dowiedziała się jedynie nieoficjalnie. Nie przekazano jej pełnych informacji o zakresie ujawnionych materiałów.

Po skierowaniu formalnego zapytania, otrzymała od pełnomocniczki ds. ochrony danych w administracji senackiej odpowiedź, że z powodu dużej liczby wniosków rozpatrzenie sprawy opóźni się o kilka miesięcy. Była senator zarzuciła władzom Berlina niewłaściwe informowanie poszkodowanych i pozostawienie ich samych z konsekwencjami włamania. Skrytykowała również ograniczanie wydatków na bezpieczeństwo informatyczne. Informacyjną politykę władz określiła jako „katastrofalną”. Ujawnienie danych dotyczy więc zarówno kierownictwa berlińskiej administracji, jak i jej pracowników. Więcej o wcześniejszych doniesieniach dotyczących cyberataku na berlińskie urzędy można przeczytać w osobnej publikacji.

Berlin objął systemem wykrywania ataków tylko 5 procent urządzeń

Ustalenia rbb wskazują, że problemy z finansowaniem i obsadą stanowisk odpowiedzialnych za bezpieczeństwo informatyczne, występowały w obu instytucjach jeszcze przed włamaniem. Dotyczyło to Administracji Senackiej ds. Rozwoju Miasta, Budownictwa i Mieszkalnictwa oraz Administracji Senackiej ds. Mobilności, Transportu, Ochrony Klimatu i Środowiska. W odpowiedzi przekazanej dziennikarzom oba urzędy przyznały, że w 2024 roku środki niezbędne do zapewnienia bezpieczeństwa informatycznego były dostępne jedynie „częściowo w wymaganym zakresie”.

Sytuacja ta pozostawała w sprzeczności z założeniami obowiązujących od 2017 roku wytycznych, dotyczących bezpieczeństwa informacji. Dokument zobowiązuje administrację, do zapewnienia wystarczających zasobów finansowych i kadrowych na niezbędne zabezpieczenia organizacyjne oraz techniczne. Natomiast w 2026 roku brakowało pieniędzy na kompleksową ochronę systemów. Szczególnie istotne okazały się ograniczenia programu wykrywania cyberataków, który wprowadzono w tym samym roku. Administracja odpowiedzialna za rozwój miasta poinformowała rbb, że zakupione licencje umożliwiały objęcie monitoringiem zaledwie 5 procent wszystkich urządzeń. Rozszerzenie zabezpieczeń na pozostałe komputery i serwery, nie nastąpiło z powodów finansowych. Co istotne, ochroną nie objęto również systemów bezpośrednio związanych z późniejszym włamaniem.

Oprogramowanie wykrywające zagrożenia, nie działało ani na urządzeniu końcowym zidentyfikowanym i zbadanym jako punkt wejścia przestępców, ani na serwerach, z których później wyprowadzono dane. Władze Berlina już w 2023 roku planowały jednak rozwój ważnych zabezpieczeń, służących wykrywaniu i odpieraniu cyberataków. Ich zadaniem miało być rozpoznawanie prób włamania na wczesnym etapie oraz zapobieganie dalszemu rozprzestrzenianiu się przestępczych działań w sieci administracji. Wynika to z raportu o bezpieczeństwie informacji, do którego wyłączny dostęp uzyskała redakcja rbb.

Dokument sporządzany jest corocznie i przedstawia stan ochrony informatycznej Berlina, na podstawie informacji przekazywanych przez poszczególne urzędy. Stefan Ziller ocenił, że niedobory finansowe były również konsekwencją polityki budżetowej berlińskiego Senatu. Według polityka konieczne inwestycje w zabezpieczenia były wielokrotnie odkładane. Ziller uznał, że władze świadomie akceptowały wynikające z tego zagrożenia. Ustalenia dziennikarzy, dotyczą zatem zarówno ograniczonej liczby licencji, jak i wcześniejszych informacji o niewystarczających środkach na ochronę systemów.

„Z pełną świadomością zaakceptowano ryzyko dla bezpieczeństwa”.

Stefan Ziller, polityk Zielonych i ekspert ds. cyfryzacji, o działaniach władz Berlina.

BSI ostrzegało przed metodami ClickFix i TerminalFix od marca 2025 roku

Federalny Urząd Bezpieczeństwa Technologii Informacyjnych (BSI) ostrzegał przed sposobem działania cyberprzestępców, co najmniej od marca 2025 roku, a więc na długo przed atakiem na berlińską administrację. Ostrzeżenia dotyczyły metody znanej jako ClickFix, polegającej na nakłanianiu użytkowników do samodzielnego wykonania szkodliwego polecenia na komputerze. Przestępcy wykorzystywali w tym celu fałszywe komunikaty bezpieczeństwa i podrobione testy weryfikacyjne, które miały przypominać standardowe mechanizmy sprawdzające, czy z urządzenia korzysta człowiek. Ofiara, przekonana o konieczności wykonania czynności zabezpieczającej, uruchamiała wskazane polecenie. W rzeczywistości prowadziło ono do pobrania dodatkowego złośliwego oprogramowania. W ten sposób użytkownik sam umożliwiał przestępcom uzyskanie dostępu do systemu.

BSI przekazywał informacje o tym zagrożeniu wielokrotnie. Ostrzeżenia publikowano zarówno publicznie, jak i w codziennych raportach o sytuacji związanej z bezpieczeństwem informatycznym. Dokumenty te trafiały również do przedstawicieli niemieckich krajów związkowych. We wrześniu 2026 roku federalny urząd opisał bardziej rozwiniętą odmianę tej metody, określaną jako TerminalFix. W komunikacie bezpieczeństwa wskazano, że po zainfekowaniu pierwszego komputera przestępcy mogą przemieszczać się do kolejnych części sieci. Uzyskany dostęp pozwala im rozpoznawać serwery, badać uprawnienia użytkowników oraz sprawdzać działanie systemów tworzenia kopii zapasowych. Według BSI, podczas ataków tego rodzaju dochodziło również do kradzieży danych i wykorzystywania oprogramowania wymuszającego okup.

Federalny urząd, powiązał jedno ze stosowanych w takich przypadkach złośliwych narzędzi z tą samą grupą przestępczą, której przypisuje także oprogramowanie wymuszające okup Rhysida oraz powiązaną z nim stronę służącą do publikowania wykradzionych informacji. Nie oznacza to jednak potwierdzenia, że włamanie do dwóch berlińskich administracji przebiegało dokładnie według opisanego schematu. BSI nie potwierdził dziennikarzom rbb zastosowania tej konkretnej metody. Urząd poinformował jedynie, że pozostaje w bliskim kontakcie z krajem związkowym Berlin w związku z incydentem bezpieczeństwa i wspiera działania zmierzające do jego opanowania.

Nie wyjaśniono również, czy ostrzeżenia rozpowszechniane od marca 2025 roku dotarły bezpośrednio do odpowiedzialnych jednostek w Berlinie oraz dwóch zaatakowanych później administracji. Nie wiadomo także, jakie zabezpieczenia wprowadzono w następstwie tych komunikatów. Przypadek pokazuje zakres informacji, którymi dysponował federalny urząd, lecz nie rozstrzyga, czy odpowiednie ostrzeżenia zostały wykorzystane przez berlińskie instytucje. Kwestia ochrony informacji dotyczy również innych przypadków wycieku danych osobowych opisywanych w Niemczech.

Berlin-CERT i ITDZ nie wyjaśniły, czy ostrzeżenia dotarły do urzędów

W Berlinie funkcjonuje ustalony system przekazywania ostrzeżeń o zagrożeniach informatycznych. Jego ważnym elementem, jest Berlińskie Centrum Usług Informatycznych (ITDZ), które na zlecenie Kancelarii Senatu prowadzi Berlin-CERT, czyli zespół reagowania na incydenty komputerowe w berlińskiej administracji. Jednostka ta odpowiada za przekazywanie istotnych komunikatów osobom pełniącym w urzędach funkcje pełnomocników ds. bezpieczeństwa informacji. Następny etap należy jednak do poszczególnych instytucji. To one samodzielnie odpowiadają za wdrażanie zalecanych środków ochronnych. Oznacza to, że wykrywanie zagrożeń, rozpowszechnianie ostrzeżeń i realizowanie zabezpieczeń nie pozostają w gestii jednej jednostki administracyjnej.

W przypadku ostrzeżeń BSI dotyczących metody ClickFix nie ustalono, czy informacje przekazywane od marca 2025 roku rzeczywiście trafiły do obu urzędów, które później padły ofiarą cyberataku. Dziennikarze rbb skierowali w tej sprawie pytania do ITDZ. Chcieli ustalić, czy komunikaty federalnego urzędu zostały przekazane za pośrednictwem berlińskiego systemu ostrzegania i czy podjęto na ich podstawie działania ochronne. Centrum nie udzieliło jednak odpowiedzi dotyczącej przebiegu przekazywania informacji. W pisemnym stanowisku odesłało dziennikarzy do Kancelarii Senatu. Również ta instytucja nie odpowiedziała na pytanie, które ma zasadnicze znaczenie dla ustalenia, czy wcześniejsze ostrzeżenia zostały właściwie wykorzystane.

Stefan Ziller uważa, że rozproszenie odpowiedzialności za ochronę informatyczną, pomiędzy różne jednostki administracyjne jest rozwiązaniem przestarzałym. Polityk Zielonych domaga się większej centralizacji bezpieczeństwa informatycznego w Berlinie. Jego stanowisko wynika z ujawnionych problemów organizacyjnych oraz finansowych. Wcześniejsze plany rozwoju zabezpieczeń, ograniczona liczba licencji wykrywających ataki i brak jednoznacznych odpowiedzi dotyczących obiegu ostrzeżeń wskazują na kilka odrębnych kwestii, które pozostają przedmiotem ustaleń. Najważniejsze pytanie nadal pozostaje bez odpowiedzi. Nie wiadomo, czy dwa zaatakowane urzędy otrzymały ostrzeżenia o stosowanych przez cyberprzestępców metodach oraz jakie działania podjęły po ich otrzymaniu. Niewyjaśniona pozostaje także kwestia przekazania wcześniejszych ostrzeżeń do odpowiedzialnych berlińskich instytucji.

FAQ

Kto przeprowadził cyberatak na berlińskie urzędy?

Wykradzione informacje opublikowała grupa cyberprzestępcza Rhysida. Atak dotyczył dwóch berlińskich administracji senackich odpowiedzialnych za rozwój miasta, budownictwo i mieszkalnictwo oraz za mobilność, transport, ochronę klimatu i środowiska.

Jakie dokumenty wykradziono z berlińskiej administracji?

W opublikowanym zbiorze znalazły się między innymi kopia dowodu osobistego Ute Bonde, zapisana kopia jej podpisu elektronicznego, korespondencja Manji Schreiner i Bettiny Jarasch oraz liczne kopie dokumentów tożsamości i inne materiały zawierające dane osobowe pracowników urzędów.

Czy Ute Bonde została poszkodowana w cyberataku?

Tak. Berlińska Administracja Senacka ds. Mobilności, Transportu, Ochrony Klimatu i Środowiska potwierdziła, że Ute Bonde należy do osób, których dane zostały wykradzione.

Dlaczego system bezpieczeństwa nie wykrył ataku na berlińskie serwery?

Wprowadzony w 2026 roku system wykrywania cyberataków obejmował jedynie 5 procent urządzeń. Nie był zainstalowany na komputerze zidentyfikowanym jako punkt wejścia przestępców ani na serwerach, z których później wyprowadzono informacje. 

Od kiedy BSI ostrzegał przed metodą ClickFix?

Federalny Urząd Bezpieczeństwa Technologii Informacyjnych, przekazywał ostrzeżenia dotyczące tej metody co najmniej od marca 2025 roku. Informacje publikowano publicznie oraz w codziennych raportach kierowanych również do przedstawicieli niemieckich krajów związkowych.

Na czym polega metoda ClickFix wykorzystywana przez cyberprzestępców?

Metoda polega na wyświetlaniu fałszywych komunikatów bezpieczeństwa lub testów weryfikacyjnych. Użytkownik zostaje nakłoniony do uruchomienia polecenia na własnym komputerze. Wykonanie tego polecenia, prowadzi do pobrania złośliwego oprogramowania, które może umożliwić przestępcom dostęp do systemu.

Czym różni się metoda TerminalFix od ClickFix?

We wrześniu 2026 roku BSI opisał TerminalFix jako bardziej rozwiniętą odmianę tego sposobu ataku. Po zainfekowaniu pierwszego komputera przestępcy mogą uzyskać dostęp do kolejnych części sieci, sprawdzać serwery, uprawnienia użytkowników i systemy tworzenia kopii zapasowych.

Czy BSI potwierdził sposób przeprowadzenia cyberataku w Berlinie?

Nie. Federalny urząd nie potwierdził, że włamanie przeprowadzono metodą ClickFix lub TerminalFix. Poinformował jedynie, że pozostaje w bliskim kontakcie z władzami Berlina i wspiera działania związane z opanowaniem incydentu.

Kto odpowiada za przekazywanie ostrzeżeń o cyberatakach w Berlinie?

Berlińskie Centrum Usług Informatycznych ITDZ, prowadzi na zlecenie Kancelarii Senatu zespół Berlin-CERT. Jednostka przekazuje ważne ostrzeżenia pełnomocnikom ds. bezpieczeństwa informacji w urzędach. Za wdrażanie zalecanych zabezpieczeń odpowiadają poszczególne instytucje.

Czy berlińskie urzędy otrzymały ostrzeżenia BSI przed cyberatakiem?

Nie zostało to wyjaśnione. Ani ITDZ, ani Kancelaria Senatu nie odpowiedziały dziennikarzom rbb, czy ostrzeżenia dotyczące metody ClickFix dotarły do obu później zaatakowanych administracji i jakie środki ochronne zastosowano.

Źródło: Tagesschau, rbb24

Cyberatak na administrację jest konkretnym przykładem ryzyka, które powinno być uwzględniane w planowaniu bezpieczeństwa państwa. W Polsce jesienią 2026 roku trwały uzgodnienia nowej Strategii Bezpieczeństwa Narodowego, obejmujące zagrożenia hybrydowe i odporność instytucji na zakłócenia. Szczegóły przedstawia materiał o nowej Strategii Bezpieczeństwa Narodowego przygotowywanej w Polsce.

Ostatnio zmieniany czwartek, 12 listopad 2026 21:24
Małgorzata Kuniczuk

Redaktorka Trybuny Polskiej. Przedstawia najnowsze informacje z kraju. Ponadto prowadzi serwisy lokalne: Warszawa, Płock, Kołobrzeg, oraz szeroki rynek niemiecki. Fanka dobrej książki. Hobbystycznie dekorator wnętrz.

https://trybunapolska.pl/malgorzata-kuniczuk