Wydrukuj tę stronę
czwartek, 19 listopad 2026 15:21

Małopolska: Prawie 250 szkół w kampanii „Ustal z Babcią hasło”

Oprac.:
Małopolska uczy rodzin bezpiecznego hasła Małopolska uczy rodzin bezpiecznego hasła Fot: Pixabay / zdjęcie poglądowe

W Małopolsce rozpoczęła się druga edycja kampanii „Ustal z Babcią hasło”, która ma chronić seniorów przed oszustami podszywającymi się przez telefon pod członków rodziny. Do tegorocznego przedsięwzięcia zgłosiło się już prawie 250 szkół podstawowych i ponadpodstawowych. Uczniowie mają pomagać starszym krewnym w ustaleniu wspólnego, poufnego hasła służącego do sprawdzania tożsamości rozmówcy.

Przedsięwzięcie ma utrudnić przestępcom zarówno klasyczne oszustwa „na wnuczka”, jak i próby podszywania się pod krewnych z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Małopolska policja włącza się w szkolenia koordynatorów szkolnych i edukację rodzin.

Prawie 250 szkół przyłącza się do drugiej edycji

Nowa odsłona małopolskiej kampanii została zaprezentowana 19 listopada. W przedsięwzięciu biorą udział szkoły podstawowe i ponadpodstawowe z różnych części regionu. Każda placówka wyznacza koordynatora, który ma otrzymać materiały edukacyjne i możliwość udziału w specjalistycznych szkoleniach prowadzonych przez Komendę Wojewódzką Policji w Krakowie.

Uczniowie mają pełnić rolę pośredników pomiędzy instytucjami a domem. Podczas rozmów z dziadkami, rodzicami i innymi bliskimi mogą w prosty sposób wyjaśnić, dlaczego samo rozpoznanie głosu osoby dzwoniącej nie jest już wystarczającym zabezpieczeniem. Akcja nie polega na tworzeniu skomplikowanych kodów ani instalowaniu specjalnej aplikacji, lecz na uzgodnieniu zasady, którą rozumieją wszyscy uczestnicy rodzinnej rozmowy.

To ważna zmiana skali przedsięwzięcia. Pierwsza edycja, podsumowywana wcześniej przez małopolską policję, objęła niespełna 50 szkół. Obecne zainteresowanie jest więc wielokrotnie większe, choć sama liczba zgłoszeń nie mówi jeszcze, ile rodzin rzeczywiście wdroży hasło i będzie z niego korzystać.

W pierwszej odsłonie kampanii, podsumowanej przez małopolską policję, udział wzięło około 7 tys. uczniów z 345 klas. To wynik działań edukacyjnych z wcześniejszego okresu, a nie liczba uczestników drugiej edycji. O aktualnej skali projektu świadczy na razie liczba zgłoszonych szkół, zaś liczba objętych rozmowami rodzin będzie wymagała podsumowania po zakończeniu przedsięwzięcia.

Jak ustalić rodzinne hasło, aby naprawdę pomagało?

Hasłem może być krótkie, łatwe do zapamiętania słowo lub zdanie znane bliskim, ale nieudostępniane publicznie. Ważne, by nie była to informacja łatwa do odgadnięcia na podstawie profilu społecznościowego, taka jak imię zwierzęcia widoczne w wielu postach czy popularna data urodzin. Dobrze, by rodzina ustaliła je spokojnie podczas bezpośredniego spotkania.

Podczas podejrzanej rozmowy osoba odbierająca telefon może poprosić dzwoniącego o podanie hasła. Jeżeli rozmówca go nie zna, próbuje zmienić temat lub nakłania do zachowania tajemnicy, należy przerwać połączenie i samodzielnie skontaktować się z bliską osobą pod wcześniej znanym numerem. Nie warto oddzwaniać wyłącznie na numer widoczny w nieoczekiwanym połączeniu.

Policja przypomina, że przestępcy często wykorzystują strach i presję czasu. Oszust może mówić o rzekomym wypadku, pilnej operacji, problemie z policją albo konieczności przekazania oszczędności. Żadna nagła historia, nawet wypowiedziana znajomym głosem, nie jest powodem, by rezygnować z prostego sprawdzenia tożsamości.

Ponad 830 poszkodowanych i 21,6 mln zł strat

Skalę problemu pokazują dane przytoczone przez Komendę Wojewódzką Policji w Krakowie. W 2025 roku ofiarami oszustw opartych na fałszywych historiach, podszywaniu się pod członków rodziny i funkcjonariuszy zostało ponad 830 osób w regionie. Łączne straty wyniosły około 21,6 mln zł. Liczba poszkodowanych była niemal dwukrotnie większa niż w poprzednim roku.

Służby prowadzą również działania wykraczające poza tę kampanię. W 2025 roku małopolscy funkcjonariusze uczestniczyli w ponad 1,4 tys. spotkań dotyczących bezpieczeństwa osób starszych, w których wzięło udział niemal 34 tys. osób. Sama edukacja nie daje pewności, że każdy uniknie przestępstwa, ale pozwala wcześniej przećwiczyć właściwą reakcję.

Znaczenie metod podszywania się pod bliskich widać także w historii, gdy zatrzymano podejrzewanego organizatora oszustw „na wnuczka”. Osobna sprawa dotyczyła działalności zorganizowanej grupy, ale mechanizm wywierania presji na rozmówcę należy do tych samych zagrożeń, przeciwko którym skierowana jest nowa kampania.

Fałszywy głos i prawdziwe emocje

Szczególną trudność stanowią narzędzia sztucznej inteligencji pozwalające tworzyć nagrania przypominające głos konkretnej osoby. Do oszustwa nie jest potrzebne idealne odtworzenie głosu przez długi czas. Wystarczy krótkie, emocjonalne połączenie, zakłócenia w tle i przekonująca opowieść o pilnej potrzebie pomocy.

Hasło rodzinne jest dodatkową przeszkodą, ale nie zastępuje zdrowych zasad bezpieczeństwa. Należy zachować ostrożność wobec prośby o podanie kodu z SMS-a, wykonanie przelewu, zainstalowanie programu zdalnego dostępu lub przekazanie gotówki nieznanej osobie. Także poza oszustwami telefonicznymi można stracić oszczędności - pokazuje to sprawa oszustwa związanego z ogłoszeniem o wynajmie.

W rodzinie warto umówić się również na drugi sposób sprawdzania kontaktu: rozłączenie się i połączenie z bliskim z własnej listy numerów. Taka procedura nie wymaga szczególnych umiejętności cyfrowych i nie zależy od tego, czy rozmówca potrafi odróżnić prawdziwe nagranie od imitacji.

Małopolski Urząd Wojewódzki w Krakowie

Najważniejsze pytania rodzin uczestniczących w kampanii

Czy hasło należy podać osobie, która sama zadzwoniła?

Hasło pomaga rozpoznać bliskich, ale nie powinno być ujawniane publicznie ani przekazywane nieznanym osobom. Gdy rozmowa budzi wątpliwości, najlepiej ją zakończyć i samodzielnie zadzwonić do członka rodziny.

Co zrobić, kiedy ktoś żąda pilnego przelewu?

Przerwać kontakt, samodzielnie zadzwonić do bliskiego pod znanym numerem i nie wysyłać pieniędzy wyłącznie na podstawie telefonicznego żądania. Podejrzenie próby oszustwa należy zgłosić policji.

Rodzinna rozmowa jest istotą kampanii. Włączenie dzieci i młodzieży do edukacji starszego pokolenia może sprawić, że procedura sprawdzania tożsamości stanie się codziennym nawykiem, a nie jednorazową reakcją na kolejny telefon od oszusta.

Źródła informacji

Małopolski Urząd Wojewódzki, RMF, Policja Małopolska

Ostatnio zmieniany czwartek, 19 listopad 2026 15:37
Sylwester Niedzielski

Redaktor naczelny „Trybuny Polskiej”. Bez przerwy w pracy, zawsze ciekawy nowinek technologicznych. Pasjonat polityki i historii. Wierzy w ciągły rozwój. Motto: „Zawsze trzeba mieć plan”.

https://trybunapolska.pl/sylwester-niedzielski