Chłodzenie wyprzedza ogrzewanie. Co dokładnie porównała MAE?
W opublikowanym 19 listopada raporcie World Energy Outlook 2026 Międzynarodowa Agencja Energetyczna wskazuje na przełom w strukturze potrzeb energetycznych budynków. Chodzi o łączne zapotrzebowanie na usługi zapewniające komfort cieplny: utrzymanie niższej temperatury w gorącym otoczeniu oraz ogrzanie pomieszczeń w chłodniejszym klimacie. Nie jest to stwierdzenie, że wszystkie istniejące klimatyzatory zużywają już więcej zakupionego prądu niż wszelkie systemy ogrzewania zużywają różnych paliw. Dostarczenie tej samej usługi może wymagać innej ilości energii w zależności od urządzenia, izolacji budynku i lokalnych warunków.
Agencja tłumaczy zmianę rosnącymi temperaturami, urbanizacją i poprawą poziomu dochodów w państwach rozwijających się. Szczególnie duży wzrost potrzeb przewidywany jest w Indiach i Azji Południowo-Wschodniej, a dalej w Ameryce Łacińskiej, na Bliskim Wschodzie i w Afryce. Dla wielu mieszkańców chłodzenie nie jest dziś luksusem, lecz sposobem ograniczania zagrożeń związanych z ekstremalnymi temperaturami. Jednocześnie gwałtowny wzrost liczby urządzeń może pogłębiać obciążenie infrastruktury, jeśli nie będzie towarzyszył mu rozwój sieci i efektywności energetycznej.
Najważniejsze liczby z raportu na 2035 rok
W gospodarkach rozwijających się poza Chinami około 85 procent gospodarstw domowych jest narażonych na wysokie temperatury, podczas gdy klimatyzację posiada mniej niż 20 procent z nich. Ta luka nie oznacza, że każda rodzina natychmiast kupi klimatyzator; pokazuje jednak potencjalną skalę przyszłego popytu, gdy dostępność urządzeń i energii będzie rosła.
| Scenariusz MAE | Dodatkowe zapotrzebowanie na prąd do chłodzenia do 2035 r. | Interpretacja |
|---|---|---|
| STEPS - polityki deklarowane | około 1700 TWh więcej | Wzrost popytu przy założeniach scenariusza polityk |
| Wariant silniejszych fal upałów | około 2400 TWh więcej | O około 700 TWh, czyli 40 proc. ponad STEPS |
Scenariusze MAE są prognozami warunkowymi, nie ogłoszonymi wynikami pomiaru przyszłości
MAE porównuje scenariusz STEPS z wariantem zakładającym częstsze, silniejsze i dłuższe fale upałów. Dodatkowe 700 terawatogodzin w tym drugim ujęciu jest efektem przyjętych założeń dotyczących temperatur oraz użytkowania klimatyzacji. Nie wolno interpretować tej wartości jako ilości energii już wykorzystanej ani jako pewnej wielkości zużycia w 2035 roku. Oprócz rocznego wolumenu bardzo ważna jest koncentracja zapotrzebowania w gorące popołudnia i wieczory.
Dlaczego upały są trudnym testem dla sieci?
W systemie elektroenergetycznym elektrownie muszą w każdej chwili równoważyć zapotrzebowanie odbiorców. Kiedy całe osiedla jednocześnie uruchamiają klimatyzatory, szczyt poboru może rosnąć szybciej niż przeciętne zużycie w ciągu roku. Oznacza to większe wymagania wobec linii przesyłowych, lokalnych transformatorów, magazynowania energii i źródeł mocy dostępnych właśnie podczas upałów. Jeśli nie zostaną odpowiednio rozbudowane, największym problemem może być przeciążenie w krótkim okresie, a nie brak energii w skali całego roku.
Raport przypomina też, że coraz bardziej cyfrowe sieci stają się podatne na różne typy zakłóceń. MAE wskazuje na utrzymujące się ryzyko cyberataków oraz awarii związanych z klęskami żywiołowymi. To kolejny powód, aby inwestycji w chłodzenie nie rozpatrywać wyłącznie jako wyboru sprzętu domowego. Bezpieczeństwo energetyczne wymaga sprawnej infrastruktury i zdolności do reagowania na nieoczekiwane szczyty zapotrzebowania.
Skalę koniecznej modernizacji MAE określa konkretnymi liczbami: w ciągu następnej dekady świat będzie potrzebował co najmniej 25 mln kilometrów nowych linii elektroenergetycznych, a następne 15 mln kilometrów istniejących linii trzeba wymienić lub zmodernizować. Te wartości dotyczą całości transformacji i wzrostu popytu na prąd, nie wyłącznie klimatyzacji. Raport przewiduje również, że udział elektryczności w końcowym zużyciu energii może zbliżyć się do 30 procent do 2035 roku w scenariuszach CPS i STEPS, wobec 23 procent w 2025 roku.
Energia i polityka klimatyczna. Dlaczego raport jest ważny dla Europy?
W Europie od lat dyskutuje się głównie o kosztach ogrzewania, gazie i bezpieczeństwie dostaw zimą. Wcześniej opisywaliśmy poziom zapełnienia europejskich magazynów gazu i znaczenie zapasów. Nowy raport pokazuje inny wymiar tego samego wyzwania: przygotowanie systemów także na coraz bardziej energochłonne lata. Poszczególne państwa mają odmienny klimat i strukturę zabudowy, dlatego skala wzrostu potrzeb chłodzenia nie musi być taka sama w Polsce, we Włoszech i w Indiach.
Międzynarodowa debata obejmuje także szerszą zmianę udziału elektryczności w zużyciu energii. W czasie COP31 poruszano spór o ambitny cel elektryfikacji do 2035 roku. Więcej elektrycznych pomp ciepła, aut i urządzeń chłodniczych może ograniczać zużycie niektórych paliw, ale zwiększa zależność od niezawodnych sieci. Kluczowe jest więc zarówno wytwarzanie energii, jak i sposób jej transportu oraz sterowanie popytem.
Jak zmniejszać zużycie energii bez rezygnowania z chłodzenia?
Najprostsza odpowiedź nie sprowadza się do budowania większej liczby elektrowni. Znaczenie mają urządzenia o wysokiej efektywności, właściwe ustawienia temperatury, zacienianie okien, wentylacja nocna, izolacja oraz projektowanie miast ograniczających efekt nagrzewania. Te rozwiązania mogą zmniejszać szczyty poboru, lecz ich skuteczność zależy od klimatu i konkretnego budynku. W gorącym, wilgotnym regionie dostęp do bezpiecznego chłodzenia jest także zagadnieniem zdrowotnym, dlatego nie powinno się utożsamiać oszczędności wyłącznie z rezygnacją z klimatyzacji.
Trwające w Antalyi negocjacje klimatyczne na szczeblu ministrów mają inny charakter niż techniczny raport MAE, ale podejmują podobne pytanie: jak połączyć bezpieczeństwo dostaw, koszty ponoszone przez gospodarstwa domowe i ograniczanie emisji. Dobór źródeł energii, standardów budowlanych i sieci będzie zależał od decyzji podejmowanych w kolejnych latach. Prognoza agencji nie nakazuje jednej technologii każdemu państwu.
Co zyskuje gospodarstwo domowe, a co operator sieci?
Dla mieszkańca priorytetem jest komfort i rachunek za energię. Dla operatora równie ważne są przewidywalność poboru i możliwość utrzymania napięcia w sieci. Nowoczesne sterowanie klimatyzacją może przesuwać część pracy urządzenia poza najbardziej obciążone godziny, ale takie strategie muszą uwzględniać zdrowie mieszkańców i warunki pogodowe. Przy wyborze sprzętu warto porównywać efektywność sezonową, a nie tylko moc chłodniczą i cenę zakupu.
Wyniki raportu nie przesądzają, jak szybko nastąpi wzrost instalacji w konkretnych krajach. Pokazują natomiast, że przygotowanie na fale upałów staje się jednym z głównych zadań globalnej energetyki. Potrzebne są równocześnie urządzenia dostępne cenowo, modernizacja sieci i polityka ograniczania zbędnego zużycia. Bez tych elementów rosnące potrzeby chłodzenia mogą prowadzić do wyższych rachunków i większego ryzyka przerw w dostawach.
Źródła informacji
Międzynarodowa Agencja Energetyczna, Reuters, Tagesschau