Dlaczego referendum w Sanoku zostało uznane za nieważne?
W niedzielnym głosowaniu uczestniczyło 3019 spośród 27 954 mieszkańców uprawnionych do udziału. Próg ważności wynosił 7086 osób. Wymóg ten nie jest zwykłą połową mieszkańców miasta ani połową głosujących za odwołaniem. W referendum dotyczącym burmistrza wybranego w wyborach bezpośrednich stosuje się szczególny warunek frekwencyjny: co najmniej trzy piąte liczby osób uczestniczących w wyborze odwoływanego organu. W Sanoku punktem odniesienia była druga tura wyborów samorządowych z 2024 roku.
Do osiągnięcia progu zabrakło 4067 osób. Sama przewaga odpowiedzi „tak” wśród tych, którzy pojawili się w lokalach, nie wystarcza do skrócenia kadencji. Referendum uznano więc za nieważne, choć większość oddanych ważnych głosów poparła odwołanie. To podstawowa różnica pomiędzy wynikiem politycznym widocznym w urnach a skutkiem prawnym całej procedury.
| Wynik referendum | Liczba |
|---|---|
| Uprawnieni mieszkańcy | 27 954 |
| Uczestnicy głosowania | 3019 |
| Głosy za odwołaniem | 2718 |
| Głosy przeciw | 276 |
| Głosy nieważne | 25 |
| Próg ważności | 7086 |
Co wynika z oficjalnych wyników głosowania?
W protokole podano 2994 głosy ważne: 2718 za odwołaniem i 276 przeciw. Dodatkowo oddano 25 głosów nieważnych. Oznacza to, że około dziewięciu na dziesięciu uczestników, którzy oddali ważny głos, poparło zakończenie kadencji burmistrza. Jednak w ocenie ważności całego referendum liczy się liczba wszystkich uczestników, nie tylko rozkład odpowiedzi. Mieszanie tych dwóch wielkości prowadziłoby do mylnego wniosku, że sam wynik 2718 do 276 powinien rozstrzygać sprawę.
W Sanoku głosowanie odbyło się w obwodach rozlokowanych na terenie całej gminy miejskiej. Było kolejnym etapem konfliktu dotyczącego funkcjonowania władz, a nie wyborami nowego burmistrza. Po ogłoszeniu nieważności głosowania nie uruchamia się wprost procedury przedterminowego wyboru następcy. Dla porównania, w Częstochowie przygotowywano kalendarz przedterminowych wyborów po referendalnym odwołaniu władz.
Zarzuty wobec Tomasza Matuszewskiego to odrębna sprawa
Samorządowiec pozostaje burmistrzem w znaczeniu wyniku referendum, ale nie należy tego utożsamiać z rozstrzygnięciem postępowania karnego ani ze zniesieniem zastosowanych środków procesowych. W połowie października Matuszewski został zawieszony w wykonywaniu obowiązków w związku z postępowaniem prowadzonym przez rzeszowską prokuraturę. Zarzuty dotyczą przekroczenia uprawnień i obietnicy korzyści majątkowej w zamian za poparcie polityczne. Burmistrz nie przyznaje się do winy i podważa polityczne motywy sprawy.
Rozstrzygnięcie referendalne nie jest wyrokiem sądowym. Nie oznacza ani potwierdzenia, ani oddalenia zarzutów. Sytuacja urzędu może więc być oceniana na dwóch oddzielnych płaszczyznach: mieszkańcy nie odwołali burmistrza w skutecznym referendum, a właściwe organy nadal prowadzą postępowanie dotyczące jego działań. Głosowanie nie zmienia automatycznie procesowego statusu zainteresowanego.
Wynik 10,8 proc. frekwencji warto odróżnić od skali poparcia dla każdej ze stron w całym elektoracie. Głosy za odwołaniem stanowiły mniej niż jedną dziesiątą liczby uprawnionych, a głosy przeciw niecały jeden procent. Nie można jednak wyprowadzać z absencji jednolitego stanowiska pozostałych mieszkańców: część mogła świadomie bojkotować referendum, inni mogli nie uczestniczyć z powodów niezwiązanych z oceną burmistrza. Takiej motywacji nie da się ustalić na podstawie samego protokołu.
Spór o władzę i finanse miasta trwa od wyborów
Konflikt wokół burmistrza i przewodniczącego rady miasta Sławomira Miklicza narastał po niewielkiej różnicy głosów w drugiej turze wyborów samorządowych w 2024 roku. W kolejnych miesiącach w centrum sporu znalazły się stan miejskich finansów, program naprawczy i ocena sposobu wykonywania obowiązków przez władzę wykonawczą. Referendum miało dać mieszkańcom możliwość bezpośredniej decyzji, ale jego ważność od początku zależała od mobilizacji znacznej części elektoratu.
W listopadzie 2025 roku także nie udało się doprowadzić do skutecznego odwołania rady miejskiej w referendum. Oznacza to, że dwa kolejne spory o mandat władz lokalnych rozstrzygały się nie tylko w kampaniach, ale również na poziomie wymaganych procedur i frekwencji. W innych miastach te same mechanizmy dają bardzo różne wyniki. Spór o referendum w Gliwicach zakończył się już na etapie weryfikacji podpisów, zanim doszło do głosowania.
Mieszkańcy Sanoka pozostają teraz z dotychczasową strukturą wybranych władz i pytaniem o dalszą współpracę burmistrza z radą. Przedmiotem kolejnych decyzji samorządowych będą w szczególności budżet, priorytety inwestycyjne oraz wykonywanie bieżących zadań miasta. Osobną kwestią pozostają dalsze decyzje procesowe w sprawie zarzutów, których referendum nie rozstrzyga.
Urząd Miasta Sanoka, Rynek 1
Sanok - wypowiedź przewodniczącego rady przed referendum, nagranie z 12 listopada 2026 roku
Źródła informacji
PKW, RMF FM, tvPodkarpacie