Spotkanie w Shenzhen i słowa o trudnej decyzji
James Marape rozmawiał z Xi Jinpingiem we wtorek w chińskim Shenzhen przy okazji spotkań związanych z forum APEC. Odnosząc się do zamknięcia tajwańskiego przedstawicielstwa, premier Papui-Nowej Gwinei zaznaczył, że decyzja nie była łatwa, ponieważ napotykał sprzeciw we własnym kraju. Nie przedstawił jednak publicznie szczegółowego opisu tego oporu ani nazwisk osób, których dotyczył. Reuters relacjonował jego wystąpienie jako istotny sygnał dotyczący relacji Port Moresby z Pekinem.
Marape wyraził przy tym nadzieję, że postawa jego kraju wesprze chińskie dążenia dotyczące Tajwanu. Stwierdził, że Papua-Nowa Gwinea szanuje suwerenność Chin, tak jak oczekuje poszanowania własnej. Xi Jinping odpowiedział uznaniem dla rozwijania stosunków dwustronnych i przestrzegania przez partnera polityki jednych Chin. Było to więc spotkanie, na którym ogólnym deklaracjom o współpracy towarzyszył konkretny, politycznie wrażliwy temat.
Najważniejsze jest rozróżnienie między zamknięciem przedstawicielstwa a zmianą formalnego uznania dyplomatycznego. Papua-Nowa Gwinea już wcześniej utrzymywała oficjalne stosunki z Chińską Republiką Ludową. Przedstawicielstwo Tajwanu działało w innym charakterze, umożliwiając kontakty praktyczne mimo braku pełnych relacji dyplomatycznych. Zniknięcie takiej placówki nie oznacza więc, że państwo dopiero teraz uznało Pekin.
W 1999 roku Papua-Nowa Gwinea przez krótki czas utrzymywała stosunki dyplomatyczne z Tajpej, po czym ponownie uznała Pekin. To historyczne tło tłumaczy, dlaczego współczesna decyzja o biurze Tajwanu ma duże znaczenie symboliczne, choć nie jest nową zmianą formalnego sojuszu dyplomatycznego.
Dlaczego Tajwan zamykał swoje przedstawicielstwo?
Tajpej poinformowało na początku listopada o decyzji dotyczącej zakończenia pracy biura w Papui-Nowej Gwinei. Tajwańskie władze wskazały na presję ze strony Chin. Zapowiedziały również wstrzymanie zakupów skroplonego gazu ziemnego z tego państwa. Są to informacje o stanowisku Tajwanu i jego reakcjach, a nie potwierdzenie każdej kulisy negocjacji, które doprowadziły do zamknięcia placówki.
Jaką rolę odgrywało tajwańskie biuro?
Biuro pełniło funkcję nieformalnego przedstawicielstwa dyplomatycznego. Takie placówki pomagają w kontaktach gospodarczych, konsularnych i administracyjnych, gdy oficjalne stosunki dyplomatyczne istnieją z innym rządem. Ich likwidacja może utrudnić obsługę części relacji, nawet jeśli handel lub podróże nie ustają automatycznie. Ostateczny zakres konsekwencji zależy od późniejszych decyzji obu stron.
Również władze Stanów Zjednoczonych skrytykowały zamknięcie biura. Amerykański Departament Stanu uznał je za kolejny przejaw chińskiej presji na Tajwan i jego partnerów. Jest to stanowisko polityczne Waszyngtonu, które należy odróżnić od publicznych wypowiedzi Marape oraz Xi. Sam premier nie opisał podczas spotkania wszystkich mechanizmów wywierania nacisku.
Mapa Shenzhen w Chinach
Dwie różne decyzje: Papua-Nowa Gwinea uznawała Pekin już wcześniej. Nowy spór dotyczy zamknięcia tajwańskiego przedstawicielstwa, które utrzymywało kontakty praktyczne bez formalnej ambasady.
Dlaczego Pacyfik stał się polem rywalizacji o uznanie?
Państwa wyspiarskie Oceanii utrzymują kontakty gospodarcze i pomocowe z różnymi partnerami, w tym Chinami, Australią, Stanami Zjednoczonymi i Tajwanem. Ich decyzje dyplomatyczne mają znaczenie także dlatego, że liczba państw oficjalnie uznających Tajpej jest niewielka. Według danych przytoczonych przez Reutersa Tajwan ma obecnie formalne stosunki z dwunastoma państwami na świecie.
Na Pacyfiku do grupy formalnych partnerów dyplomatycznych Tajwanu należą Palau, Tuvalu i Wyspy Marshalla. Obok nich działają różne placówki i mechanizmy współpracy niebędące ambasadami. Tę różnicę łatwo przeoczyć przy nagłówkach mówiących o „zerwaniu stosunków”. W przypadku Papui-Nowej Gwinei spór dotyczył właśnie przedstawicielstwa i związanych z nim relacji gospodarczych.
Wyjaśnieniu stanowiska Pekinu służy także wcześniejszy materiał o tym, jak Xi Jinping ponowił wezwanie do zjednoczenia Tajwanu. Z kolei doniesienia o chińskich jednostkach podczas niezapowiedzianych ćwiczeń pokazują inny wymiar napięcia wokół wyspy: wojskowy, a nie dyplomatyczny. Obu wątków nie należy mieszać, choć dotyczą tej samej rywalizacji politycznej.
Jakie znaczenie ma gospodarczy wątek LNG?
Skroplony gaz ziemny jest jednym z towarów, dzięki którym państwa mogą rozwijać kontakty handlowe z odległymi odbiorcami. Zapowiedź Tajwanu dotycząca wstrzymania zakupów od Papui-Nowej Gwinei pokazuje, że spór dyplomatyczny może mieć również wymiar gospodarczy. Nie ma jednak podstaw do automatycznego przeliczania tej decyzji na konkretną kwotę strat, jeśli nie podano warunków kontraktów i wolumenu dostaw.
Kluczowe pozostaje również pytanie, czy strony znajdą inne sposoby utrzymania kontaktów gospodarczych. Zamknięcie biura może komplikować część bieżących spraw, ale nie stanowi samo w sobie informacji o pełnej blokadzie handlu. Dalsze kroki Tajpej, Port Moresby i Pekinu powinny być oceniane osobno, gdy zostaną formalnie ogłoszone.
Rozmowy w Shenzhen to kolejny element polityki Chin w regionie, w którym konkurencja o inwestycje i wpływy splata się z kwestią uznania Tajwanu. We wcześniejszych obradach kierownictwa Chin dominowały z kolei krajowe priorytety polityczne. Wypowiedź Marape wyróżnia się tym, że otwarcie przyznał on istnienie wewnętrznych trudności przy decyzji dotyczącej tajwańskiej placówki.
Najbliższym miernikiem skutków tej sprawy będą konkretne decyzje dotyczące obsługi kontaktów z Tajwanem oraz ewentualne zmiany w handlu gazem. Sama pochwała ze strony Xi pokazuje wagę symboliczną zamknięcia przedstawicielstwa, ale nie rozstrzyga jeszcze gospodarczych następstw.
Źródła informacji
Reuters, The Independent