Podpisy w Manili i konkretna zmiana w zasadach współpracy
Nowe porozumienie obronne Filipin i Australii podpisano 15 listopada w Manili przed szczytem ASEAN. Ze strony filipińskiej uczestniczył w ceremonii sekretarz obrony Gilberto Teodoro, a ze strony australijskiej ambasador Marc Innes-Brown. Obecny był też premier Australii Anthony Albanese. Dokument nazwano Defense Cooperation Arrangement, czyli DCA.
Wbrew pozorom jego najważniejszym elementem nie jest publiczna zapowiedź stworzenia nowej bazy wojskowej ani automatyczny obowiązek udziału w wojnie. Chodzi przede wszystkim o ułatwienie realizacji już istniejącej współpracy między siłami zbrojnymi obu państw. Teodoro powiedział dziennikarzom, że procedury wynikające z wcześniejszego porozumienia o statusie odwiedzających sił zbrojnych mają zostać istotnie uproszczone.
Minister posłużył się obrazowym porównaniem: zamiast około stu formalnych kroków do wykonania pojedynczego zadania miałoby wystarczyć około dziesięciu. To ilustracja zamierzonego uproszczenia, a nie szczegółowy wykaz przepisów skreślonych w dokumencie. Najważniejsza wiadomość brzmi: Manila i Canberra chcą szybciej organizować wspólne działania wojskowe oraz ćwiczenia, ograniczając biurokratyczne przeszkody.
Co zmienia DCA wobec istniejącego SOVFA
Od lat obowiązuje dwustronne porozumienie dotyczące statusu sił wizytujących, nazywane SOVFA. Określa ono ramy prawne pobytu personelu wojskowego jednej strony na terytorium drugiej. Nowy dokument DCA ma pomóc wykonywać taką współpracę w praktyce, zwłaszcza gdy wymaga ona częstych wizyt, rozlokowania sprzętu, uzgodnień szkoleniowych lub koordynacji między dowództwami.
| Dokument | Znaczenie |
|---|---|
| SOVFA | Istniejące ramy prawne dla wizyt i współpracy personelu wojskowego obu państw. |
| DCA | Uproszczenie koordynacji i procedur wykonywania wspólnych działań. |
| Praktyczne obszary | Ćwiczenia morskie, powietrzne i lądowe, pomoc humanitarna i działania po katastrofach. |
Różnica między ramami prawnymi SOVFA a nowym porozumieniem DCA.
Filipiński sekretarz obrony wymienił współpracę sił morskich, lotnictwa i wojsk lądowych. Osobno wskazał reagowanie na katastrofy i pomoc humanitarną. Ma to szczególne znaczenie na Filipinach, które regularnie mierzą się z tajfunami i innymi zagrożeniami naturalnymi. Wojsko bywa tam angażowane w transport, dostarczanie pomocy oraz wsparcie ewakuacji. Uproszczenie procedur może ułatwić wspólne ćwiczenie takich działań, choć nie przesądza o przebiegu konkretnej przyszłej akcji ratowniczej.
Dlaczego na pierwszym planie jest Morze Południowochińskie
Obydwa państwa współpracują również w odpowiedzi na napięcia morskie związane z rywalizacją o kontrolę nad ważnymi akwenami. Filipiny wskazują, że chińskie jednostki regularnie wywierają presję na ich statki i patrole. Pekin przedstawia własne działania jako zgodne z prawem i odrzuca filipińską ocenę. Spór dotyczy nie tylko politycznych deklaracji, lecz również konkretnych praw do eksploatacji zasobów, swobody żeglugi oraz działania służb przybrzeżnych.
W 2016 roku międzynarodowy trybunał arbitrażowy zakwestionował szerokie chińskie roszczenia historyczne na tym akwenie. Australia publicznie wspierała stanowisko Manili odwołujące się do tego rozstrzygnięcia. Chiny go nie uznają. Nie oznacza to jednak, że samo podpisanie DCA zmienia orzeczenie, ustanawia nowe granice morskie lub rozwiązuje trwające spory terytorialne.
Gdy mowa o napięciach na zachodnim Pacyfiku, warto też odróżnić różne rejonowe konflikty. Opisywane na łamach portalu incydenty z udziałem chińskiej straży przybrzeżnej w pobliżu Tajwanu dotyczą innych wód niż część obszarów spornych wokół Filipin. Są jednak elementem szerszej debaty o obecności chińskich jednostek na regionalnych szlakach morskich.
Jak Australia wpisuje się w filipińską sieć partnerów
Manila pozostaje związana sojuszem traktatowym ze Stanami Zjednoczonymi, lecz stopniowo rozszerza sieć kontaktów obronnych. Współpraca z Australią jest jednym z jej elementów. W praktyce takie porozumienia pozwalają organizować szkolenia, ćwiczenia i konsultacje z kilkoma partnerami, nie zastępując automatycznie relacji ze Stanami Zjednoczonymi. Konkretne zobowiązania wynikają z treści każdego dokumentu z osobna.
W ostatnich dniach uwagę zwracała również duża aktywność chińskich jednostek wojskowych na zachodnim Pacyfiku. Ta informacja dotyczyła ćwiczeń obserwowanych przez służby Tajwanu, a nie operacji wspólnej z Australią. Pokazuje jednak, dlaczego państwa regionu podnoszą kwestię wzajemnej koordynacji i odstraszania.
Teodoro ocenił, że nowe ustalenia wzmacniają zdolność Filipin do wiarygodnego odstraszania. Jest to stanowisko filipińskiego rządu, a nie wynik niezależnego testu pokazującego, jak zachowałby się potencjalny przeciwnik. Chiny z kolei sprzeciwiają się manewrom Manili z partnerami, argumentując, że zwiększają one napięcia. Obie oceny wymagają przedstawienia jako stanowiska stron, nie bezspornego rezultatu porozumienia.
W uroczystości w Manili uczestniczył australijski premier Anthony Albanese, choć formalnym sygnatariuszem po stronie Canberry był ambasador Marc Innes-Brown. Ma to znaczenie dla precyzji opisu dyplomatycznego: obecność szefa rządu podczas podpisania dokumentu nie oznacza, że to on składał pod nim podpis. Ze strony Filipin porozumienie podpisał szef resortu obrony Gilberto Teodoro.
Manila na Filipinach.
Co będzie świadczyło o skuteczności podpisanej umowy
Sam podpis nie wyjaśnia jeszcze, jak szybko zmienią się codzienne procedury wojskowe. O praktycznej wartości DCA będą decydować harmonogramy ćwiczeń, rzeczywiste wspólne operacje, terminowość uzgodnień oraz zdolność współpracy podczas akcji humanitarnych. Dalsze szczegóły mogą przedstawić filipińskie i australijskie ministerstwa obrony. Na razie pewne jest podpisanie dokumentu w Manili i deklaracja, że uprości realizację SOVFA.
Źródła informacji
Reuters, GMA News
