Wydrukuj tę stronę
poniedziałek, 16 listopad 2026 14:19

Genewa: Państwa spierają się o autonomiczną broń

Oprac.:
Genewa: Spór o zasady używania broni autonomicznej Genewa: Spór o zasady używania broni autonomicznej Fot: Pixabay / zdjęcie poglądowe

W Genewie rozpoczęła się 16 listopada konferencja państw konwencji ONZ o niektórych rodzajach broni konwencjonalnej. Jednym z głównych tematów pięciodniowego spotkania jest przyszłość prawnych ograniczeń autonomicznych systemów uzbrojenia. USA i Rosja sprzeciwiają się pracom nad wiążącymi przepisami, podczas gdy ONZ oraz Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża apelują o silniejsze gwarancje ludzkiej kontroli nad użyciem siły.

Co może zmienić konferencja w Genewie?

Pałac Narodów w Genewie, miejsce konferencji ONZ

Siódma konferencja przeglądowa konwencji CCW odbywa się w Pałacu Narodów, europejskiej siedzibie ONZ w Genewie, od 16 do 20 listopada 2026 roku. Obradom przewodniczy ambasador Szwajcarii Julien Thöni. Strony mają ocenić dotychczasowe zasady ograniczające poszczególne rodzaje uzbrojenia i uzgodnić kierunek kolejnych prac. To nie jest spotkanie, na którym w pierwszym dniu automatycznie powstaje nowy światowy zakaz.

Najważniejsza decyzja dotyczy mandatu do dalszych rozmów o śmiercionośnych systemach autonomicznych, określanych skrótem LAWS. Państwa mogą zdecydować, czy mają powstać negocjacje prowadzące do prawnie wiążącego dokumentu, czy też prace zatrzymają się na zestawie zasad i dobrowolnych zaleceń. Rozstrzygnięcie w tej kwestii jest szczególnie istotne, bo rozwój algorytmów i czujników zmienia możliwości nowoczesnego uzbrojenia szybciej niż proces stanowienia międzynarodowych norm.

W obradach uczestniczą przedstawiciele państw-stron konwencji. ONZ wskazuje 128 stron tego porozumienia. Jedną z podstawowych funkcji CCW jest ograniczanie broni powodującej nadmierne cierpienie lub narażającej ludność cywilną na nieproporcjonalne skutki. Jej dotychczasowe protokoły dotyczą między innymi niektórych min, broni zapalającej, laserów oślepiających i pozostałości materiałów wybuchowych po konfliktach.

USA i Rosja nie chcą wiążącego instrumentu

Reuters opisuje istotną różnicę stanowisk. Wiele państw popiera rozpoczęcie negocjacji nad instrumentem obejmującym zakazy oraz ograniczenia dotyczące systemów autonomicznych. Przedstawiciele Stanów Zjednoczonych i Rosji kwestionują potrzebę nowych wiążących regulacji w tym formacie. Do państw krytycznych wobec takiej drogi należy również Izrael. Ich argumentacja skupia się na stosowaniu istniejącego międzynarodowego prawa humanitarnego do nowych technologii.

Po drugiej stronie sporu znajdują się państwa i organizacje humanitarne przekonane, że dotychczasowe przepisy nie odpowiadają wystarczająco jasno na pytanie, kto powinien kontrolować wybór celu i moment otwarcia ognia. Sekretarz generalny ONZ oraz Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża wzywali w 2026 roku do pilnego ustanowienia prawnie wiążących zakazów i ograniczeń. Sednem ich apelu jest zachowanie ludzkiej odpowiedzialności za decyzje mogące zakończyć się śmiercią.

Nie należy mylić sprzeciwu wobec nowego traktatu z formalną zgodą na dowolne działanie uzbrojenia. Nawet państwa sceptyczne wobec osobnego dokumentu deklarują znaczenie już obowiązujących norm prawa wojennego. Różnica polega na tym, czy prawo wymaga dodatkowych, szczegółowych zakazów, czy można je stosować bez nowej umowy. Ta sporna kwestia może zdecydować o rezultacie całego spotkania.

Jak działa system, który sam wybiera cel?

Broń autonomiczna - materiał edukacyjny ONZ z 2026 roku

Określenie „broń autonomiczna” nie oznacza każdego drona lub każdego komputera używanego przez armię. Wiele współczesnych systemów pomaga człowiekowi rozpoznać obiekt, wskazać zagrożenie albo wyznaczyć trasę, lecz ostateczna decyzja o uderzeniu pozostaje po stronie operatora. Najtrudniejsze pytania prawne pojawiają się wtedy, gdy urządzenie potrafi samodzielnie wskazać i zaatakować cel po aktywowaniu przez człowieka, bez jego dalszej, rzeczywistej decyzji w konkretnym momencie.

W praktyce spór obejmuje także granicę odpowiedzialności. Jeśli algorytm błędnie sklasyfikuje pojazd cywilny jako wojskowy, nie wystarczy powiedzieć, że pomyliła się maszyna. Konieczne jest ustalenie, jak system zaprojektowano, kto go dopuścił do użycia, jakie ograniczenia wprowadzono i czy operator miał możliwość zapobieżenia nielegalnemu atakowi. Różne państwa odmiennie oceniają, na ile takie zagadnienia można już rozstrzygać w obecnym prawie.

Rozwój przemysłowych i cywilnych technologii sztucznej inteligencji w Europie nie oznacza automatycznie zastosowań bojowych. Cywilny algorytm rozpoznawania obrazów oraz oprogramowanie służące do wyboru celów mają inne skutki społeczne i prawne. W debacie o regulacjach liczy się zatem nie samo użycie skrótu AI, lecz konkretny stopień samodzielności i sposób prowadzenia działań zbrojnych.

Wnioski z prac ekspertów w latach 2024-2026

W przyjętym we wrześniu dokumencie eksperci nie ustalili, że każdy rodzaj autonomii wojskowej jest identyczny i wymaga jednolitego zakazu. Przygotowali zbiór elementów, które mogłyby stać się podstawą przyszłych rozwiązań. Konferencja w Genewie ma zdecydować przede wszystkim o dalszym trybie rozmów, dlatego spór proceduralny może okazać się równie ważny jak same propozycje norm technicznych.

Grupa ekspertów rządowych działająca w ramach CCW przyjęła 4 września 2026 roku końcowy raport. Zawiera on elementy możliwego instrumentu i inne środki dotyczące autonomicznych systemów uzbrojenia, lecz nie przesądza jego ostatecznej formy prawnej. Obecna konferencja ma rozważyć dalszy mandat do pracy nad tym zestawem. Oznacza to, że państwa nie rozpoczynają rozmów od zupełnie pustej kartki, ale nie mają też gotowego traktatu wymagającego jedynie podpisów.

Różnica między dokumentem wiążącym a niewiążącym jest praktyczna. Traktat mógłby wymagać określonych działań od państw, które go ratyfikują. Dobrowolne wytyczne mogłyby natomiast ujednolicić procedury, lecz bez tego samego poziomu obowiązku prawnego. W obu przypadkach kluczowe byłoby zdefiniowanie, co jest zakazane, a co wymaga szczególnej kontroli człowieka.

Wojskowe zastosowania automatyzacji łączą się z szerszym zagadnieniem bezpieczeństwa europejskiego. Gdy państwa podpisują plany współpracy obronnej, równolegle muszą ustalać zasady używania nowych technologii na polu walki. Partnerstwo polityczne czy technologiczne nie zwalnia jednak poszczególnych sił zbrojnych z odpowiedzialności za przestrzeganie prawa humanitarnego.

Co stanie się po 20 listopada?

Konferencja przeglądowa ma zakończyć się 20 listopada. Możliwym rezultatem jest określenie mandatu przyszłych negocjacji, poparcie wypracowanych elementów instrumentu albo znacznie bardziej ograniczona zgoda na kontynuację analiz. Każdy z tych wariantów miałby inne znaczenie dla procesu tworzenia prawa, dlatego samo rozpoczęcie obrad nie jest równoznaczne z ustanowieniem zakazu autonomicznych systemów broni.

Organizacje humanitarne podkreślają, że stawką jest zachowanie kontroli człowieka przy wyborze celów i stosowaniu przemocy. Państwa dyskutujące o nowym dokumencie ważą natomiast tę potrzebę z własnymi koncepcjami bezpieczeństwa i odstraszania. Wynik rozmów będzie można ocenić dopiero przez konkretne uzgodnione zapisy i dalszy harmonogram prac, a nie samą ogólną deklarację o znaczeniu odpowiedzialnego użycia technologii.

Źródła informacji

ONZ, Reuters, Associated Press

Ostatnio zmieniany poniedziałek, 16 listopad 2026 15:46
Miłosz Niedzielski

Redaktor Trybuny Polskiej młodego pokolenia. Głównie zajmuje się działem niemieckim. Fan SEO. Zdolny naukowiec. Ponadto redaguje swoje dwa portale dla dzieci i młodzieży

https://trybunapolska.pl/milosz-niedzielski