Po nocnych negocjacjach jest porozumienie proceduralne
Piątkowe rozmowy państw-stron konwencji o niektórych rodzajach broni konwencjonalnej przedłużyły się do sobotniego poranka. Ostatecznie zgodzono się na dalszy proces mający doprowadzić do opracowania zasad dla śmiercionośnych autonomicznych systemów broni w perspektywie dwóch lat. Według Reutersa kompromis udało się uzyskać po sporach o język dokumentu i procedury podejmowania decyzji.
Przewodniczący obrad, szwajcarski dyplomata Julien Thöni, ocenił wynik jako osiągnięcie wielostronnej dyplomacji. Organizacje praw człowieka nie podzielają jednak optymizmu, ponieważ wypracowany mandat nie gwarantuje, że końcowym rezultatem będzie prawnie wiążący instrument. To zasadnicza różnica między uzgodnieniem kolejnych spotkań a uchwaleniem nowych obowiązków dla państw.
Czego chciało około stu państw?
Szeroka grupa uczestników rozmów popierała szybsze wypracowanie zakazów i ograniczeń chroniących człowieka przed decyzjami o użyciu śmiercionośnej siły podejmowanymi przez maszyny. W ich ocenie szybkość rozwoju systemów rozpoznawania i namierzania celów wymaga jednoznacznych granic. Sekretarz generalny ONZ, papież i Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża apelowali o prawnie wiążące zasady oraz skuteczną ludzką kontrolę.
| Co uzgodniono | Czego nie uzgodniono |
|---|---|
| Kontynuowanie prac nad zasadami do 2028 roku | Obowiązkowego międzynarodowego zakazu |
| Dalsze rozmowy w ramach konwencji CCW | Pewności, że finałem będzie wiążący traktat |
Wynik rozmów w Genewie - decyzja proceduralna i nierozstrzygnięte kwestie
ONZ i Czerwony Krzyż apelują o zasady dla broni autonomicznej, nagranie archiwalne z 2026 roku
Inne stanowisko zajęły Stany Zjednoczone, Rosja i Izrael, należące do ważnych producentów i użytkowników nowoczesnych technologii wojskowych. Według relacji Reutersa państwa te sprzeciwiały się rozwiązaniu polegającemu na tworzeniu nowych globalnych obowiązków prawnych, wskazując znaczenie istniejących zasad oraz regulacji krajowych. W efekcie finalne uzgodnienie nie rozstrzyga, czy negocjowany dokument musi być traktatem.
Co właściwie oznacza autonomiczna broń?
Mapa Pałacu Narodów w Genewie
Autonomiczny system uzbrojenia to nie to samo co każdy dron, robot wojskowy czy program komputerowy. Szczególne kontrowersje wywołują konstrukcje zdolne po uruchomieniu samodzielnie wybierać i atakować cele bez dodatkowej, konkretnej decyzji człowieka. Stopień takiej samodzielności może być różny: od prostego rozpoznawania obiektów po pełny wybór momentu użycia siły.
W prawie humanitarnym kluczowe pozostają zasady rozróżniania celów cywilnych i wojskowych, proporcjonalności oraz podejmowania środków ostrożności. Gdy algorytm klasyfikuje obiekt błędnie, pojawia się pytanie o odpowiedzialność operatora, dowódcy, konstruktora i państwa, które dopuściło system do użycia. Nowe prawo miałoby określić, jakie funkcje muszą pozostawać pod kontrolą człowieka oraz które zastosowania byłyby niedopuszczalne.
Dlaczego konwencja wymaga kompromisu?
Według relacji z konferencji jednym z powodów przedłużenia obrad były rosyjskie zastrzeżenia proceduralne, które utrudniły prowadzenie części formalnych spotkań. W ramach CCW każda ze stron może wpływać na wspólny tekst, a negocjatorzy przez wiele godzin spierali się nawet o pojedyncze słowa. To tłumaczy, dlaczego decyzja o dalszym procesie, choć ograniczona, wymagała aż nocnego kompromisu.
Proces prowadzony jest w ramach konwencji CCW, do której należy 128 stron. Zasada konsensusu daje uczestnikom dużą możliwość blokowania rozwiązań, a różnice dotyczące bezpieczeństwa narodowego, technologii i prawa są wyraźne. Dlatego nawet poparcie około stu państw nie wystarczyło do narzucenia wiążącego zakazu. Część obserwatorów zaczęła mówić o możliwości osobnych negocjacji poza dotychczasowym formatem, ale nie oznacza to, że taki proces już został uruchomiony.
Wcześniej Trybuna Polska relacjonowała spór o autonomiczną broń podczas otwarcia genewskiej konferencji. Wówczas nie było jasne, czy państwa w ogóle uzgodnią mandat. Sobotni kompromis jest nowym rozstrzygnięciem proceduralnym: rozmowy mają trwać dalej, a termin dalszych prac jest wyznaczony. Nie należy go przedstawiać jako ustanowienia międzynarodowego zakazu.
Co wynik rozmów zmienia na polu walki?
Samo uzgodnienie kolejnych negocjacji nie nakłada na armie automatycznie nowych ograniczeń dotyczących każdego drona lub programu do identyfikacji celów. Stosowane pozostaje jednak międzynarodowe prawo konfliktów zbrojnych. Jego obowiązywanie nie jest uzależnione od przyjęcia osobnej konwencji o autonomicznych systemach. Dla państw kluczowe są teraz definicje, metody weryfikowania zgodności systemów i odpowiedzialność za ich użycie.
Równoległe procesy modernizacji uzbrojenia oraz międzynarodowej współpracy obronnej sprawiają, że wynik rozmów może mieć znaczenie również dla krajów NATO. Kwestia nie ogranicza się do wojny w Ukrainie; podobne technologie mogą pojawiać się w różnych konfliktach i przy ochronie obiektów wojskowych.
Źródła informacji
Reuters, ONZ, Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża