Wydrukuj tę stronę
niedziela, 15 listopad 2026 17:37

Morze Południowochińskie: Chiny i ASEAN bez porozumienia

Oprac.:
Morze Południowochińskie: Brak porozumienia ASEAN z Chinami Morze Południowochińskie: Brak porozumienia ASEAN z Chinami Fot: Pixabay / zdjęcie poglądowe

Chiny i państwa ASEAN nie uzgodniły zapowiadanego kodeksu postępowania na Morzu Południowochińskim. Szefowa dyplomacji Filipin Maria Theresa Lazaro poinformowała w niedzielę 15 listopada, że wstępnie uzgodniono około 80 proc. projektu, lecz nie rozstrzygnięto najważniejszych sporów. Najtrudniejszą kwestią pozostaje prawnie wiążąca moc przyszłego dokumentu, od której może zależeć skuteczność uzgodnionych zasad.

Osiemdziesiąt procent tekstu nie oznacza gotowej umowy

Lazaro przedstawiła stan negocjacji podczas szczytu ASEAN w Manili. Główne spotkania przywódców odbywają się w Philippine International Convention Center (PICC) w Pasay City; filipińskie instytucje potwierdziły ten obiekt jako centralne miejsce wydarzenia. Filipiny, które przewodniczą organizacji w 2026 roku, zapowiadały przyspieszenie prac i doprowadzenie ich do końca jeszcze przed zmianą przewodnictwa. Zamiast podpisania kodeksu padło potwierdzenie, że strony nie zdołały uzgodnić wszystkich warunków. Przybliżona liczba 80 proc. odnosi się do projektu tekstu, nie do skali realnego bezpieczeństwa na morzu.

Rozmowy trwają już ponad dwadzieścia lat. Ich przedmiotem jest mechanizm ograniczający ryzyko niebezpiecznych konfrontacji między jednostkami wojskowymi, strażą przybrzeżną i statkami cywilnymi na spornym akwenie. Bez uzgodnienia zasad i sposobu ich egzekwowania nawet rozbudowany dokument może nie zapobiegać pojedynczym incydentom.

Dlaczego spór dotyczy mocy prawnej kodeksu?

Istotą problemu jest różnica między polityczną deklaracją, której przestrzeganie zależy od dobrej woli stron, a porozumieniem tworzącym konkretne obowiązki. Szefowa dyplomacji Filipin wymieniła prawny charakter kodeksu wśród kwestii nierozstrzygniętych. Oznacza to, że strony mogą zgadzać się co do wielu ogólnych zasad, ale nadal różnić się w sprawie sposobu ich stosowania.

Kraje Azji Południowo-Wschodniej domagają się, aby reguły były oparte na prawie międzynarodowym. Chiny utrzymują, że ich działania na Morzu Południowochińskim są zgodne z prawem i profesjonalne. Konflikt tych stanowisk obejmuje zarówno interpretację uprawnień państw nadbrzeżnych, jak i ocenę zachowania służb na morzu.

Niepowodzenie rozmów nie oznacza zerwania kontaktów dyplomatycznych ani zapowiedzi natychmiastowej wojny. To wiadomość o niedotrzymaniu politycznego celu zakończenia negocjacji w bieżącym roku. Dotychczas osiągnięte częściowe uzgodnienia mogą stanowić podstawę dalszych prac, lecz nie są jeszcze funkcjonującym kodeksem.

Mapa centrum PICC w Pasay City, gdzie odbywa się szczyt ASEAN.

Kto zgłasza roszczenia na Morzu Południowochińskim?

Chińskie roszczenia dotyczą znacznej części akwenu i nakładają się na obszary, do których prawa na podstawie konwencji o prawie morza zgłaszają Brunei, Indonezja, Malezja, Filipiny i Wietnam. Nie wszystkie te spory mają tę samą historię ani ten sam status. W praktyce chodzi o żeglugę, dostęp do łowisk, zasoby naturalne i możliwość korzystania ze stref ekonomicznych.

Orzeczenie arbitrażowe z 2016 roku nadal dzieli strony

W 2016 roku trybunał arbitrażowy zakwestionował szeroką podstawę prawną chińskich roszczeń. Pekin nie uznaje tego rozstrzygnięcia. Jest ono jednym z powodów, dla których spór o odwołanie kodeksu do prawa międzynarodowego ma tak duże znaczenie. Samo zawarcie nowego dokumentu nie musi automatycznie rozwiązać wszystkich różnic terytorialnych.

Ostatnie miesiące przyniosły kolejne incydenty i demonstracje obecności sił na spornych wodach. Wcześniej opisywaliśmy chińskie patrole w rejonie Scarborough Shoal, gdzie szczególne znaczenie mają działania straży przybrzeżnej i jednostek rybackich. Ta konkretna rafa jest tylko jednym z obszarów, dla których wspólny kodeks mógłby mieć praktyczne znaczenie.

Filipiny wzmacniają współpracę obronną równolegle do negocjacji

Manila prowadzi dyplomację wielostronną, a zarazem rozwija własne partnerstwa bezpieczeństwa. W niedzielę informowaliśmy o nowym porozumieniu obronnym Filipin i Australii, które ma ułatwić wspólne ćwiczenia i koordynację działań. Nie jest ono częścią kodeksu ASEAN-Chiny ani jego formalnym substytutem, lecz pokazuje, że państwa regionu korzystają z kilku równoległych narzędzi.

Potencjalne korzyści z przyszłego kodeksu dotyczyłyby przede wszystkim przewidywalnych zasad kontaktu na wodach spornych. Ograniczenie ryzyka niebezpiecznych manewrów, utrudniania dostaw i kolizji mogłoby poprawić warunki działania jednostek cywilnych. Nie należy jednak przedstawiać takich korzyści jako już osiągniętych, skoro sam dokument nie został podpisany.

Otwarcie szczytu ASEAN w Manili, nagranie z 2026 roku.

Przewodnictwo przejmie Singapur

Po zakończeniu filipińskiego przewodnictwa negocjacje przejdą pod polityczną koordynację Singapuru w 2027 roku. Podczas tegorocznego szczytu uczestnicy pokazali również nowe symbole ASEAN, uwzględniające przyjęcie Timoru Wschodniego jako jedenastego członka. Taka rozbudowa organizacji nie zmienia jednak automatycznie wspólnego stanowiska wszystkich państw wobec Chin. Nie ma potwierdzonego terminu podpisania kodeksu. Dalsze rozmowy mogą dotyczyć jego obowiązywania, mechanizmów reagowania na incydenty i zgodności z prawem morza. Każdy z tych punktów wymaga osobnego uzgodnienia, a bez nich deklaracja porozumienia byłaby przedwczesna.

ASEAN zajmuje się równolegle innymi kryzysami bezpieczeństwa. Podczas szczytu w Manili państwa regionu zajmowały się także planem pokojowym wobec konfliktu w Mjanmie. Te kwestie są rozpatrywane na różnych torach, ale pokazują zakres wyzwań dla organizacji liczącej jedenaście państw członkowskich.

Dla państw spoza regionu, w tym europejskich partnerów handlowych, najważniejszym skutkiem przedłużających się rozmów jest utrzymywanie się niepewności dotyczącej jednego z kluczowych światowych akwenów transportowych. Nie ma podstaw, aby samo niedzielne niepowodzenie uznać za ogłoszenie blokady handlowej. Ryzyko dla żeglugi zależy przede wszystkim od konkretnych incydentów i reakcji służb.

Źródła informacji

Reuters, ASEAN, Filipińska Agencja Informacyjna

Ostatnio zmieniany niedziela, 15 listopad 2026 18:28
Sylwester Niedzielski

Redaktor naczelny „Trybuny Polskiej”. Bez przerwy w pracy, zawsze ciekawy nowinek technologicznych. Pasjonat polityki i historii. Wierzy w ciągły rozwój. Motto: „Zawsze trzeba mieć plan”.

https://trybunapolska.pl/sylwester-niedzielski