Nowy przewodniczący Knesetu po sześciu godzinach sporów
Do rozstrzygnięcia doszło 17 listopada w Jerozolimie, po wielogodzinnym sporze parlamentarnym. Izraelski dziennik The Times of Israel informował o sześciogodzinnej obstrukcji ze strony ugrupowań związanych z Netanjahu. W głosowaniu 66 deputowanych poparło Matanę Kahanę, a 52 oddało głos na Ofira Katza z Likudu. Rezultat potwierdziło również biuro rzecznika Knesetu, cytowane przez Reutersa.
Kahana należy do centroprawicowej partii Yashar, której liderem jest były szef sztabu generalnego Gadi Eisenkot. Zmiana dotyczy jednego z najważniejszych stanowisk w parlamencie. W przeciwieństwie do nominacji ministra nie wymaga zbudowania i zaprzysiężenia całego gabinetu. Dlatego może nastąpić nawet w okresie, w którym żadna z rywalizujących grup nie potrafi utworzyć stabilnej koalicji rządowej.
Dotychczasowy przewodniczący Amir Ohana należał do Likudu, formacji Netanjahu. Nowo wybrany polityk zapowiedział reprezentowanie całego parlamentu. Jednocześnie podczas przemówienia wskazał, że Kneset powinien respektować orzeczenia sądów, co ma znaczenie na tle wieloletniego konfliktu dotyczącego reform wymiaru sprawiedliwości w Izraelu.
Mapa Knesetu w Jerozolimie
Według The Times of Israel ugrupowanie Zjednoczony Judaizm Tory (UTJ), mimo rozważań o ewentualnym wstrzymaniu się od głosu, ostatecznie poparło kandydata Likudu, Ofira Katza. Wynik 66 do 52 nie wynikał więc z jednomyślnego poparcia całej izby dla nowego przewodniczącego. To szczegół ważny dla zrozumienia, że porażka obozu Netanjahu nastąpiła mimo mobilizacji jego części sojuszników.
Dlaczego głosowanie 66 do 52 jest ważniejsze niż formalność?
Przewodniczący Knesetu ma wpływ na organizację prac izby, przebieg posiedzeń oraz proces kierowania projektów ustaw do głosowania. Nie jest to jednak urząd, który sam może rozwiązać parlament czy mianować premiera. Rola nowego przewodniczącego polega na kształtowaniu agendy parlamentarnej, a w praktyce także na tym, jak sprawnie większość posłów realizuje własne propozycje.
Dla obozu Eisenkota oznacza to możliwość szybszego zajęcia się projektami, które wcześniej nie miały politycznej drogi do rozpatrzenia. Reuters wskazuje między innymi na niezależną komisję mającą zbadać okoliczności ataku Hamasu z 7 października 2023 roku, propozycje ograniczenia liczby kadencji premiera oraz próbę odwrócenia części zmian w sądownictwie. Sam wybór Kahany nie sprawia, że projekty te zostały już przyjęte.
Opozycja wobec Netanjahu ma różne motywacje polityczne. Ugrupowania popierające Eisenkota nie muszą zgadzać się w sprawie wszystkich ustaw. Wspólny głos nad przewodniczącym pokazuje zdolność do porozumienia w jednej sprawie, lecz nie jest automatycznym podpisaniem programu koalicyjnego. To najważniejsze ograniczenie przy ocenie listopadowego wyniku.
Mandaty po wyborach i problem z większością rządową
W liczącym 120 posłów Knesecie do większości potrzeba 61 mandatów. Według zestawienia Reutersa blok Likudu i jego sojuszników dysponuje 53 miejscami, a ugrupowania tworzące najbliższe otoczenie Eisenkota 48. Partie reprezentujące arabską mniejszość mają 19 mandatów i mogą odgrywać rolę w określonych głosowaniach, jednak nie oznacza to ich formalnego wejścia do jednej koalicji rządowej.
| Blok | Mandaty |
|---|---|
| Sojusznicy Netanjahu | 53 |
| Ugrupowania bloku Eisenkota | 48 |
| Partie arabskie | 19 |
Niedostateczna przewaga po wyborach z 27 października była powodem powstałego po wyborach impasu, który utrzymuje się mimo ukonstytuowania parlamentu 10 listopada. Prezydent Izaak Herzog powierzył Eisenkotowi misję utworzenia gabinetu, ale przywódca Yashar nadal potrzebuje porozumień wykraczających poza własny blok. Netanjahu tymczasem pozostaje premierem kierującym rządem przejściowym.
Co może zmienić nowa większość parlamentarna?
Poza wyborem przewodniczącego przedstawiciele bloku Eisenkota objęli również kierownictwo kilku istotnych komisji. To dodatkowy sposób wpływania na tempo prac nad ustawami. Z punktu widzenia rządu przejściowego oznacza to większe ryzyko przegrywania głosowań, nawet jeśli skład Rady Ministrów nie zmienił się jeszcze formalnie.
Polityczna stawka jest wysoka z powodu sporów o kontrolę nad władzą wykonawczą, niezależność sądów oraz rozliczenie wydarzeń związanych z atakiem z 2023 roku. Przy analizowaniu tych zmian trzeba jednak oddzielić publiczne zapowiedzi od przyjętych ustaw. Procedura parlamentarna obejmuje kolejne czytania, opinie komisji i głosowania, których wyniku sam przewodniczący nie może przesądzić.
Warto też pamiętać, że rywalizacji wyborczej Netanjahu i Eisenkota poprzedzała obecny konflikt o stanowiska parlamentarne. Dziś ciężar sporu przesunął się z pytania, kto uzyska więcej głosów, na to, czy któryś z liderów zdoła przekonać wystarczającą liczbę ugrupowań do wspólnego gabinetu.
Jeżeli rozmowy koalicyjne zakończą się fiaskiem, Izrael może stanąć przed kolejnymi wyborami. Na obecnym etapie faktami są wybór Kahany, wynik głosowania i utrzymywanie się impasu rządowego. Scenariusz ponownego głosowania pozostaje możliwością, nie podjętą decyzją.
Źródła informacji
Reuters, The Times of Israel