Spis treści
- Alexander Dobrindt chce szerszego zatrzymania prewencyjnego
- Zatrzymanie policyjne i areszt różnią się podstawą prawną
- Abdul B. został uznany za osobę wysokiego ryzyka
- Berlińska policja mogła zatrzymać Abdula B. na siedem dni
- Brandenburgia i Bawaria stosują odmienne terminy
- Federalny Trybunał Konstytucyjny bada przepisy Bawarii
- Niemiecki rząd nie może ujednolicić 16 ustaw policyjnych
- Problem zapobiegania zagrożeniom pozostaje nierozwiązany
- FAQ
Alexander Dobrindt chce szerszego zatrzymania prewencyjnego
Bezpośrednim powodem debaty, jest sprawa 21-letniego Abdula B. Mężczyzna jest podejrzewany o dokonanie ataku, w którym zginęła 1 osoba, a dziesiątki zostały ciężko ranne. Federalny Urząd Kryminalny BKA wcześniej zakwalifikował go jako osobę wysokiego ryzyka. Służby nie miały jednak konkretnych informacji wskazujących, kiedy, gdzie i w jaki sposób może dojść do przestępstwa.
Prewencyjne zatrzymanie, nie jest karą ani aresztem stosowanym wobec osoby podejrzanej o popełnione przestępstwo. To środek zapobiegawczy, który policja może zastosować przed czynem, jeżeli istnieją wystarczające przesłanki wskazujące na bezpośrednie albo rozpoznawalne zagrożenie. Granice takiego działania są obecnie przedmiotem postępowania przed Federalnym Trybunałem Konstytucyjnym.
Alexander Dobrindt, zabrał głos po ujawnieniu informacji dotyczących podejrzanego o zamach podczas marszu równości w Berlinie. W poniedziałek w programie informacyjnym ARD „Tagesthemen” stwierdził, że zatrzymywanie osób stwarzających zagrożenie powinno być możliwe w całych Niemczech. Zwrócił uwagę na różnice między przepisami obowiązującymi w 16 krajach związkowych.
„Prewencyjne pozbawienie wolności osób stwarzających zagrożenie jest czymś, co z mojego punktu widzenia jest bezwzględnie konieczne”.
„I musimy zadbać o to, aby można było to wdrożyć również w całych Niemczech. W ustawach policyjnych krajów związkowych istnieją bardzo różne regulacje”.
Propozycja oznaczałaby zwiększenie możliwości czasowego pozbawiania wolności osób, które nie popełniły jeszcze przestępstwa. Wymagałaby jednak zachowania konstytucyjnych gwarancji wolności, praworządności i kontroli sądowej. Debata dotyczy również tego, jak długo policja mogłaby przetrzymywać taką osobę i jak konkretny musiałby być rozpoznany poziom zagrożenia.
Zatrzymanie policyjne i areszt różnią się podstawą prawną
Określenie „areszt prewencyjny” ma charakter potoczny. W rzeczywistości chodzi o prewencyjne zatrzymanie policyjne. Policja może zastosować taki środek, aby zapobiec przestępstwu. Musi przy tym uznać, że dana osoba stanowi bezpośrednie lub możliwe do rozpoznania zagrożenie.
Areszt ma inną podstawę. Zarządza go sąd. Zgodnie z artykułem 112 niemieckiego kodeksu postępowania karnego wymagane są pilne podejrzenie popełnienia czynu oraz podstawa aresztowania. Może nią być ryzyko ucieczki podejrzanego przed procesem. Nakaz aresztowania można wydać dopiero wtedy, gdy przestępstwo zostało już popełnione.
Jeżeli policja zatrzyma podejrzanego bez nakazu, prokuratura musi najpóźniej następnego dnia wystąpić o jego wydanie. Ma na to maksymalnie 48 godzin. Musi również wykazać pilne podejrzenie popełnienia przestępstwa. W przypadku zatrzymania prewencyjnego, nakaz aresztowania nie jest konieczny, ponieważ środek służy zapobieganiu zagrożeniu, a nie ściganiu dokonanego czynu. Najpóźniej po 48 godzinach dalsze pozbawienie wolności musi jednak zatwierdzić sędzia.
Zatrzymanie osoby przed popełnieniem czynu, pozostaje w sporze z artykułem 2 ustępem 2 oraz artykułem 20 ustępem 3 niemieckiej Ustawy Zasadniczej. Przepisy te chronią wolność i zasadę praworządności. Domniemanie niewinności, nie zostało zapisane wprost w Ustawie Zasadniczej, lecz wynika między innymi z państwa prawa. Człowiek jest winny dopiero po stwierdzeniu tego przez sąd.
Abdul B. został uznany za osobę wysokiego ryzyka
W przypadku przestępstw, karalna jest już próba ich dokonania. Dotyczy to sytuacji, w której sprawca podjął zdecydowaną decyzję i rozpoczął jej bezpośrednią realizację. Dwa miesiące przed zamachem, Sąd Rejonowy Tiergarten skazał Abdula B. za próbę popełnienia przestępstwa.
Rok wcześniej, chciał dołączyć do organizacji terrorystycznej Państwo Islamskie. W tym celu pojechał do Libanu. Nawiązał tam kontakt z osobami, które uważał za członków tej organizacji. Został zatrzymany. Libański sąd wojskowy skazał wówczas 20-letniego mężczyznę na 3 miesiące pozbawienia wolności za podżeganie do konfliktów religijnych i wyznaniowych.
Po zwolnieniu Abdul B. wrócił do Niemiec. Został zatrzymany na lotnisku Berlin Brandenburg, ponieważ obowiązywał wobec niego nakaz aresztowania. Niemiecki sąd, wymierzył mu karę pozbawienia wolności. Nie zdołał przyłączyć się do Państwa Islamskiego, ale sama próba stanowiła naruszenie prawa. Orzeczenie zapadło na podstawie prawa karnego dla nieletnich. Z tego powodu skazany nie trafił do więzienia bezpośrednio po ogłoszeniu wyroku.
Abdul B. był uznawany przez służby za osobę stwarzającą zagrożenie, lecz określenie to nie jest pojęciem prawnym. Pochodzi z wewnętrznej definicji Federalnego Urzędu Kryminalnego BKA. Obejmuje osoby, wobec których określone fakty pozwalają zakładać, że mogą popełnić poważne przestępstwo o podłożu politycznym. Do tej grupy należą także czyny terrorystyczne.
Na kilka tygodni przed atakiem, narzędzie analityczne BKA oceniło 21-latka jako osobę wysokiego ryzyka. Według ustaleń Północnoniemieckiego Radia NDR, Zachodnioniemieckiego Radia WDR i gazety „Süddeutsche Zeitung” jego przypadek był wielokrotnie omawiany we Wspólnym Centrum Zwalczania Terroryzmu GTAZ. W pracach tego ośrodka uczestniczą federalne i krajowe służby bezpieczeństwa.
- Abdul B. został wcześniej skazany za próbę popełnienia przestępstwa
- BKA uznawał go za osobę stwarzającą zagrożenie
- narzędzie analityczne BKA zakwalifikowało go jako osobę wysokiego ryzyka
- jego przypadek omawiano we Wspólnym Centrum Zwalczania Terroryzmu GTAZ
- służby nie znały miejsca, czasu ani sposobu planowanego ataku
Sama klasyfikacja BKA nie oznacza, że służby znają konkretny plan przestępstwa. Jest sygnałem do dalszej obserwacji. Prawo karne, może zostać zastosowane dopiero po popełnieniu czynu albo rozpoczęciu karalnej próby. Wcześniej potrzebne są wystarczająco konkretne przesłanki wskazujące na nadchodzące zagrożenie.
Berlińska policja mogła zatrzymać Abdula B. na siedem dni
Berlińska ustawa policyjna, pozwala zatrzymać osobę na okres do 7 dni w przypadku zbliżającego się przestępstwa terrorystycznego. W tym czasie, sąd musi rozstrzygnąć o dalszym pozbawieniu wolności. Policja i prokuratura, mogą wykorzystać ten okres na zebranie materiału pozwalającego wystąpić o nakaz aresztowania.
Jeżeli w ciągu tygodnia nie uda się uzyskać nakazu, zatrzymanie okazuje się bezprawne. Osoba musi zostać natychmiast zwolniona. Może również podjąć działania prawne i domagać się odszkodowania. Służby zachowują jednak możliwość stosowania innych środków zapobiegawczych. Mogą nadal obserwować osobę ocenianą jako zagrożenie.
Berlińska policja mogła zastosować wobec Abdula B. prewencyjne zatrzymanie, ale nie miała wystarczających informacji uzasadniających ten środek. Służby nie posiadały wcześniejszych wskazówek dotyczących zamachu podczas CSD. Nie wiadomo, czy 21-latek długo przygotowywał czyn i nie został wykryty, czy zdecydował się na niego spontanicznie.
Zatrzymanie wiązałoby się również z ryzykiem dla śledztwa. Od momentu pozbawienia wolności, rozpocząłby się ograniczony termin na znalezienie dowodów. Nie było przy tym konkretnego przestępstwa, którego przygotowania można byłoby badać. Użyteczne ślady mogły nie istnieć, zostać usunięte albo okazać się trudne do znalezienia. Zatrzymany wiedziałby też, że znajduje się pod obserwacją służb. Gdyby nie odnaleziono podstaw do aresztowania, po 7 dniach musiałby zostać zwolniony.
Brandenburgia i Bawaria stosują odmienne terminy
Za ustawodawstwo policyjne i zarządzanie służbami bezpieczeństwa, odpowiada przede wszystkim 16 krajów związkowych. W Niemczech obowiązuje więc 16 ustaw policyjnych. Część różnic jest niewielka. Inne dotyczą podstawowych kwestii, takich jak maksymalny czas prewencyjnego zatrzymania.
W większości krajów związkowych, zatrzymanie osoby stwarzającej zagrożenie terrorystyczne może trwać od 4 do 14 dni. Brandenburgia pozwala początkowo na 4 dni. Na podstawie decyzji sędziego okres można przedłużyć najpierw do 2 tygodni, a następnie maksymalnie do 4 tygodni. Nie jest to nakaz aresztowania. Decyzja dotyczy zapobiegania potencjalnemu zagrożeniu.
| Kraj związkowy | Podstawowy okres | Maksymalny okres | Kontrola sądu |
|---|---|---|---|
| Berlin | Do 7 dni | 7 dni według opisanej regulacji | Sąd rozstrzyga o dalszym pozbawieniu wolności |
| Brandenburgia | 4 dni | Do 4 tygodni | Przedłużenie wymaga decyzji sędziego |
| Bawaria | Do 48 godzin bez decyzji o przedłużeniu | Do 2 miesięcy | Po 48 godzinach przedłużenie zarządza sąd |
Bawarska ustawa o zadaniach policji, pozwala na prewencyjne zatrzymanie trwające do 2 miesięcy. To najdłuższy okres przewidziany w Niemczech. Najpóźniej po 48 godzinach dalsze pozbawienie wolności musi zarządzić sąd. Także w tym przypadku rozstrzygnięcie dotyczy zapobiegania zagrożeniu, a nie nakazu aresztowania za popełniony czyn.
Federalny Trybunał Konstytucyjny bada przepisy Bawarii
Bawarskie prawo od lat wywołuje spory. W kilku falach protestów uczestniczyły dziesiątki tysięcy osób. Krytycy wskazują na możliwość długiego ograniczenia wolności bez dokładnego przedstawienia zatrzymanemu zarzucanego działania. Sprzeciw budzi również użyte w ustawie określenie „grożące niebezpieczeństwo”. Jego znaczenie nie zostało szczegółowo wyjaśnione.
Zdaniem przeciwników przepisów, brak precyzyjnej definicji pozostawia policji zbyt szerokie pole interpretacji. Może również prowadzić do nierównego traktowania. Federalny Trybunał Konstytucyjny bada obecnie zgodność bawarskiej regulacji z Ustawą Zasadniczą.
W 2018 roku ponad 200 deputowanych do Bundestagu z Sojuszu 90/Zielonych, Lewicy i Wolnej Partii Demokratycznej FDP złożyło wniosek o kontrolę norm. Skargę konstytucyjną, wniosło także porozumienie ponad 80 organizacji społecznych i politycznych. Orzeczenie jest oczekiwane w nadchodzących tygodniach lub miesiącach. Ma ono pokazać, jak daleko kraje związkowe mogą posunąć się w rozszerzaniu zatrzymania prewencyjnego.
Niemiecki rząd nie może ujednolicić 16 ustaw policyjnych
Rząd federalny nie może samodzielnie wprowadzić jednakowych okresów zatrzymania prewencyjnego w całych Niemczech. Ustawy policyjne należą do kompetencji krajów związkowych. Każdy z nich musi tworzyć przepisy zgodnie ze swoją konstytucją krajową i niemiecką Ustawą Zasadniczą.
Alexander Dobrindt, może prowadzić rozmowy z ministrami spraw wewnętrznych krajów związkowych. Temat może być omawiany podczas Konferencji Ministrów Spraw Wewnętrznych. Rząd federalny nie ma jednak możliwości narzucenia ujednolicenia wszystkich 16 ustaw.
Rzeczniczka Federalnego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, przekazała redakcji rbb24, że Dobrindt pozostaje w tej sprawie w kontakcie ze swoimi odpowiednikami. Ministerstwo nie odpowiedziało na dodatkowe pytania dotyczące zgodności rozszerzenia zatrzymania prewencyjnego z Ustawą Zasadniczą. Wcześniejszą debatę polityków o ostrzejszych zasadach wobec osób stwarzających zagrożenie wywołały informacje ujawnione po berlińskim zamachu.
Problem zapobiegania zagrożeniom pozostaje nierozwiązany
Uprawnienie do prewencyjnego zatrzymania, nie zapobiegło zamachowi podczas CSD. Podstawową trudnością był brak konkretnych informacji o przygotowywanym czynie. Zapobieganie zagrożeniom odbywa się przed przestępstwem. Służby muszą więc oceniać ryzyko, często nie znając miejsca, czasu ani sposobu działania.
Zaostrzenie prawa zwiększyłoby możliwość czasowego izolowania osób uznawanych za zagrożenie, ale nie dostarczyłoby służbom brakujących informacji. Jednocześnie rozszerzenie uprawnień, oznaczałoby większą ingerencję w konstytucyjnie chronioną wolność. Każde zatrzymanie wymagałoby odpowiedniej podstawy oraz kontroli sądu.
Nie można ustalić, jak Abdul B. zareagowałby na wcześniejsze pozbawienie wolności. Nie wiadomo również, czy działanie zapobiegawcze zmieniłoby jego postępowanie. O dopuszczalnych granicach przepisów zdecyduje oczekiwane orzeczenie Federalnego Trybunału Konstytucyjnego dotyczące Bawarii.
FAQ
Czym jest prewencyjne zatrzymanie policyjne?
Jest to czasowe pozbawienie wolności stosowane przez policję w celu zapobieżenia przestępstwu. Środek może zostać zastosowany przed popełnieniem czynu, jeżeli istnieją wystarczające informacje o zagrożeniu.
Czy zatrzymanie prewencyjne jest tym samym co areszt?
Nie. Areszt zarządza sąd przy pilnym podejrzeniu popełnienia przestępstwa i istnieniu podstawy aresztowania. Zatrzymanie prewencyjne służy zapobieganiu zagrożeniu przed popełnieniem czynu.
Jak długo policja może zatrzymać osobę w Berlinie?
Berlińska ustawa policyjna pozwala zatrzymać osobę do 7 dni w przypadku zbliżającego się przestępstwa terrorystycznego. Sąd musi rozstrzygnąć o dalszym pozbawieniu wolności.
Dlaczego Abdul B. nie został wcześniej zatrzymany?
Służby uznawały go za osobę stwarzającą zagrożenie i wysokiego ryzyka, ale nie posiadały konkretnych informacji o miejscu, czasie ani sposobie planowanego zamachu. Brakowało wystarczającego uzasadnienia dla zatrzymania.
Jak długo może trwać zatrzymanie prewencyjne w Brandenburgii?
Początkowo może trwać 4 dni. Na podstawie decyzji sędziego, okres może zostać przedłużony najpierw do 2 tygodni, a następnie maksymalnie do 4 tygodni.
Jak długo może trwać zatrzymanie prewencyjne w Bawarii?
Bawarskie przepisy pozwalają na zatrzymanie trwające do 2 miesięcy. Najpóźniej po 48 godzinach jego przedłużenie musi zarządzić sąd.
Źródło: Tagesschau
