Wydrukuj tę stronę
środa, 18 listopad 2026 15:21

Niemcy: Rząd zatwierdził reformę prawa do opieki nad dziećmi

Oprac.:
Niemcy - projekt zmian opieki nad dziećmi Niemcy - projekt zmian opieki nad dziećmi Fot: Pixabay / zdjęcie poglądowe

Rząd Niemiec zatwierdził 18 listopada projekt reformy prawa dotyczącego opieki i kontaktów z dziećmi. Propozycja ma wzmocnić ochronę dzieci w rodzinach dotkniętych przemocą domową, zwiększyć udział nastolatków w decyzjach i zmienić część zasad wspólnej opieki nad dzieckiem rodziców niepozostających w małżeństwie. To na razie projekt przyjęty przez gabinet, a nie obowiązujące już przepisy.

Decyzja rządu - projekt, a nie gotowa ustawa

Niemiecki gabinet przyjął projekt szerokiej nowelizacji prawa rodzinnego regulującego władzę rodzicielską oraz kontakty z dzieckiem. Według komunikatu rządu nadrzędnym kryterium przy rozstrzyganiu spraw ma być dobro dziecka. Projekt zakłada uporządkowanie przepisów i wyraźniejsze wskazanie czynników, którymi mają kierować się rodzice, sądy i inne instytucje.

Sformułowanie „rząd zatwierdził” nie oznacza wejścia nowych reguł w życie. Projekt musi przejść odpowiednią procedurę ustawodawczą. Dopiero przyjęcie ostatecznego tekstu i jego ogłoszenie pozwoli ustalić, kiedy poszczególne zmiany zaczną obowiązywać. Niemieckie urzędy rodzinne i sądy nadal stosują aktualne przepisy.

Zmiany dotyczą relacji prawnych pomiędzy rodzicami i dziećmi, a nie automatycznej ingerencji państwa w każdą rodzinę. Szczególna uwaga skupia się na sytuacjach, w których rodzice nie mieszkają razem albo istnieje konflikt dotyczący kontaktów z dzieckiem. Rząd wskazuje jednocześnie na potrzebę silniejszego uwzględnienia głosu samych dzieci.

Co jest pewne, a co jest dopiero propozycją?

Gabinet Niemiec zatwierdził projekt reformy. Nie oznacza to wejścia w życie zmienionych zasad. Ostateczne przepisy, daty i procedury zależą od dalszych prac ustawodawczych.

Czy po decyzji rządu zmieniły się już zasady opieki nad dziećmi?

Nie. Zatwierdzono projekt ustawy, więc obowiązują dotychczasowe regulacje do czasu wejścia w życie nowych przepisów.

Projekt zakłada również wyraźniejsze rozróżnienie sytuacji, w której dziecko samo jest ofiarą przemocy, od sytuacji, gdy doświadcza jej poprzez obserwowanie krzywdzenia drugiego rodzica. Obie okoliczności mogą mieć znaczenie dla jego bezpieczeństwa psychicznego i fizycznego. To właśnie dlatego w propozycji zakwestionowano bezwarunkowe stosowanie domniemania, że kontakty z obojgiem rodziców zawsze służą dobru dziecka.

Przemoc domowa ma wyraźniej wpływać na decyzje o kontaktach

Jednym z kluczowych elementów projektu jest możliwość wyłączenia kontaktów dziecka z rodzicem, który dopuścił się przemocy domowej wobec drugiego rodzica. Rząd podkreśla, że dzieci mogą doznawać poważnej krzywdy także wtedy, gdy nie są bezpośrednio bite, lecz obserwują przemoc skierowaną przeciw bliskiej osobie.

W takich sprawach nie miałoby automatycznie działać ogólne założenie, że kontakt z obojgiem rodziców co do zasady najlepiej służy dziecku. Nie oznacza to z góry odebrania praw każdemu rodzicowi po rozstaniu. Ograniczenie kontaktów ma być oceniane w konkretnych okolicznościach, ze szczególnym uwzględnieniem bezpieczeństwa i dobra dziecka.

Wcześniejsze dane o skali przemocy domowej w Berlinie pokazują odrębny wymiar tego problemu: liczbę zgłoszonych pokrzywdzonych i ofiar śmiertelnych. Nowy projekt dotyczy natomiast ochrony dziecka w postępowaniach rodzinnych, a nie samej kwalifikacji przestępstwa czy statystyk policyjnych.

Propozycja stanowi próbę odróżnienia zwykłego konfliktu po rozstaniu od sytuacji zagrożenia przemocą. W pierwszym przypadku utrzymanie więzi z obojgiem rodziców może pozostawać ważnym celem. W drugim ochrona przed dalszą krzywdą musi odgrywać większą rolę. Tego rozróżnienia nie należy zastępować ogólnym hasłem, że rząd Niemiec „zakazuje spotkań z dziećmi”.

Dzieci od 14 lat mają zyskać szerszy głos

Projekt przewiduje większe prawo do udziału w decyzjach dotyczących władzy rodzicielskiej, adekwatnie do wieku i rozwoju dziecka. Rząd wskazuje jako konkretny przykład nastolatków od ukończenia 14 lat, którzy mieliby współdecydować o oświadczeniach dotyczących opieki rodzicielskiej. Nie chodzi o automatyczne przeniesienie pełnej władzy nad wszystkimi sprawami rodzinnymi na czternastolatków.

Ważne jest także wyraźniejsze nazwanie elementów dobra dziecka: jego bezpieczeństwa fizycznego, kondycji psychicznej, właściwej opieki i poszanowania indywidualności. Takie kryteria miałyby pomagać w ocenie trudnych spraw, zwłaszcza gdy oboje rodzice przedstawiają sprzeczne stanowiska. W praktyce szczegóły stosowania zależeć będą od finalnej treści ustawy.

Dla rodziców mieszkających w Niemczech oznaczałoby to większą potrzebę uwzględnienia stanowiska starszego dziecka podczas podejmowania formalnych decyzji. Nie można jednak na etapie projektu przesądzać, jak wyglądać będą wszystkie procedury urzędowe, jakie powstaną formularze i czy poszczególne rozwiązania nie zostaną jeszcze zmienione w parlamencie.

Wspólna opieka u rodziców bez ślubu

Obecnie w Niemczech w przypadku rodziców niebędących małżeństwem zasadą jest początkowe przysługiwanie władzy rodzicielskiej matce. Wspólna władza wymaga w typowych sytuacjach złożenia odpowiednich, urzędowo poświadczonych oświadczeń przez oboje rodziców. Nowy projekt ma uprościć część tych formalności.

Zgodnie z propozycją wspólne uznanie ojcostwa mogłoby w określonych warunkach prowadzić do powstania wspólnej władzy rodzicielskiej, o ile żaden z rodziców nie wniesie sprzeciwu. Ważne są więc dwa elementy: zgodne uznanie ojcostwa oraz możliwość zgłoszenia sprzeciwu. Nie ma podstaw, by przedstawiać projekt jako bezwarunkowe i automatyczne przyznanie wszystkich praw każdemu ojcu.

Ta część reformy będzie szczególnie istotna dla par wychowujących dzieci bez zawarcia małżeństwa. Zmiana może ograniczyć liczbę wymaganych odrębnych procedur, ale dla bezpieczeństwa prawnego trzeba będzie znać dokładny tryb i termin składania sprzeciwu. Nie ujawniono jeszcze w komunikacie rządu wszystkich szczegółów wdrożeniowych.

Co to oznacza dla polskich rodzin w Niemczech?

Polacy mieszkający i wychowujący dzieci w Niemczech mogą być objęci tamtejszymi procedurami dotyczącymi kontaktów i władzy rodzicielskiej. Nie oznacza to jednak, że każda sprawa międzynarodowa będzie automatycznie rozstrzygana wyłącznie według niemieckich przepisów: przy rodzicach zamieszkałych w różnych krajach znaczenie mają również zasady jurysdykcji i właściwe regulacje europejskie.

Warto rozróżniać opiekę rodzicielską od obowiązku alimentacyjnego. To dwie powiązane, ale odrębne kwestie prawne. Informacje o niemieckich zasadach świadczeń alimentacyjnych dla dzieci nie opisują automatycznie skutków obecnej reformy władzy rodzicielskiej. Projekt z 18 listopada odnosi się przede wszystkim do kontaktów, współdecydowania i ochrony małoletnich.

Rodzice prowadzący już sprawę sądową nie powinni traktować zapowiedzi rządowej jako zmiany obowiązującego orzeczenia. Decyzje sądu pozostają wiążące do czasu ich legalnej zmiany. Przy zagrożeniu bezpieczeństwa dziecka lub rodzica istotna jest natomiast możliwość korzystania z aktualnie istniejących środków ochronnych, niezależnie od tego, kiedy planowana reforma zacznie obowiązywać.

Kolejnym krokiem będzie debata nad ostatecznym tekstem

Przyjęcie projektu przez gabinet otwiera kolejny etap prac nad reformą. Ostateczny kształt przepisów może jeszcze się zmienić, a nie wszystkie rozwiązania muszą wejść w życie jednocześnie. Szczególną uwagę warto zwrócić na procedury ustalania wspólnej władzy rodzicielskiej, uprawnienia dziecka od 14. roku życia i zasady oceny przemocy domowej.

Dla rodzin najważniejsza różnica między stanem obecnym a zapowiedzią rządu dotyczy zatem nie daty wejścia w życie, lecz kierunku zmian: większego znaczenia bezpieczeństwa dziecka, jego głosu i bardziej elastycznych procedur dla części rodziców bez ślubu. Wszelkie konkretne decyzje prawne nadal powinny opierać się na obowiązującym prawie i ustaleniach właściwych instytucji.

Źródła informacji

Bundesregierung, Deutschlandfunk

Ostatnio zmieniany środa, 18 listopad 2026 15:21
Michał Kruk

Redaktor Trybuny Polskiej. Głównie zajmuje się newsami z kraju, a szczególnie rynkiem lokalnym - redaguje serwisy miejskie. Fan sportu i rekreacji.

https://trybunapolska.pl/michal-kruk